Shukla Yajur Veda — Adhyaya 16, Mantra 53
Rishi: Rudra-hymnic tradition (anukramaṇī-dependent).
Devata: Rudra as Īśāna.
Chandas: Yajus-formula with metrical cadence.
Samhita Patha (Devanagari)
स॒हस्रा॑णि सहस्र॒शो बा॒ह्वोस्तव॑ हे॒तय॑: । तासा॒मीशा॑नो भगवः परा॒चीना॒ मुखा॑ कृधि
Transliteration
sahásrāṇi sahasraśó bāhvós tava hetáyaḥ | tāsām ī́śāno bhagavaḥ parācī́nā múkhā kṛdhi ||
Translation
हे भगवन्, हे ईशान! तुझ्या बाहूंमध्ये सहस्र—होय, सहस्र—हेतयः (प्रहारक अस्त्रे) आहेत. हे प्रभो, त्यांचे मुख (धार) आमच्यापासून पराचीन—विमुख—कर.
Padapatha (Word Analysis)
स॒हस्रा॑णि । सहस्र॒शः । बा॒ह्वोः । तव॑ । हे॒तयः॑ । तासा॑म् । ईशा॑नः । भगवः । परा॒चीना॑ । मुखा॑ । कृधि ।
Word by Word
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
सहस्रशःby thousands; in thousands
सहस्रशः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
बाह्वोःof (your) two arms / on (your) two arms
बाह्वोः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
तवof you; your
तव:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हेतयःmissiles; weapons
हेतयः:
Kartā
TypeNoun
Rootहेति (प्रातिपदिक)
तासाम्of those (weapons)
तासाम्:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईशानःthe lord; the ruler
ईशानः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootईशान (प्रातिपदिक; √ईश् ‘to rule’ से)
भगवःO Blessed/Lord
भगवः:
Sambodhana
TypeNoun (vocative epithet)
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
पराचीनानिturned away; facing away
पराचीनानि:
Karma
TypeAdjective
Rootपराचीन (प्रातिपदिक)
मुखानिfaces; fronts
मुखानि:
Karma
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
कृधिmake; do
कृधि:
(मुखानि इति) कर्म-प्रवर्तक क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
Entities Mentioned
R
RudraĪ
Īśāna (aspect of Rudra)B
BhagavatRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes