Mantra 28
Rishi: Āṅgirasa tradition (explicitly invoked)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
त्वाम॑ग्ने॒ अङ्गि॑रसो॒ गुहा॑ हि॒तमन्व॑विन्दञ्छिश्रिया॒णं वने॑ – वने । स जा॑यसे म॒थ्यमा॑न॒: सहो॑ म॒हत्त्वामा॑हु॒: सह॑सस्पु॒त्रम॑ङ्गिरः
Transliteration
tvā́m agne áṅgiraso gúhā hitám ánv avindan chiśriyāṇáṃ váne-vane | sá jā́yase mathyámānaḥ sáho mahát tvā́m ā́huḥ sáhasaḥ putrám áṅgiraḥ
Translation
हे अग्ने! अङ्गिरसांनी तुला गुहेत निहित, वनावनात आश्रित (गुप्त) अवस्थेत शोधून काढले. तू मंथन केल्यावर जन्माला येतोस; तुझे सामर्थ्य महान आहे. हे अङ्गिरस! तुला ते ‘सहस (बल) याचा पुत्र’ असे म्हणतात.
Padapatha (Word Analysis)
त्वाम् । अ॒ग्ने॒ । अङ्गि॑रसः । गुहा॑ । हि॒तम् । अनु॑ । अ॒वि॒न्द॒न् । शि॒श्रि॒या॒णम् । वने॑-वने । सः । जा॑यसे । म॒थ्यमा॑नः । सहः॑ । म॒हत् । त्वाम् । आ॒हुः । सह॑सः । पु॒त्रम् । अ॒ङ्गि॒रः
Word by Word
त्वाम्you (as object)
त्वाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अङ्गिरसःthe Aṅgirases
अङ्गिरसः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअङ्गिरस् (प्रातिपदिक)
गुहाःfrom the cave (hiding-place)
गुहाः:
अपादान
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
हितम्placed, hidden
हितम्:
कर्म
TypeAdjective/Participle
Root√धा (धातु) → हित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त) / अथवा ‘हित’ (विशेषण-प्रातिपदिक)
अनुalong, after; in accordance
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
अविन्दन्they found
अविन्दन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (लभे/विन्दति)
शिश्रियाणम्resting/lying (there), having taken refuge
शिश्रियाणम्:
कर्म (हितम्/त्वाम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√श्रि (आश्रये) → शिश्रियाण (कृदन्त, क्त्वा-न/परिप्रयोगः; वस्तुतः परिपूर्ण-भूतार्थे ‘शिश्रियाण’ = ‘आश्रित/निविष्ट’)
वनेin the wood/forest
वने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
वनेin the wood—(yes) in the wood
वने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
सःhe (that one = Agni)
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जायसेyou are born / you arise
जायसे:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जायते)
मथ्यमानःbeing churned/produced by churning
मथ्यमानः:
कर्तृ (जायसे इत्यस्य विशेषणम्) / करणभावे ‘being churned’
TypeParticiple
Root√मथ् (मन्थने) → मथ्यमान (कृदन्त, शानच्)
सहःstrength, might
सहः:
कर्म
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
महत्great
महत्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (विशेषण-प्रातिपदिक)
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आहुःthey have said / they call
आहुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√अह् (ब्रूते/आह)
सहसःof strength, of might
सहसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
पुत्रम्son
पुत्रम्:
कर्म (आहुः इत्यस्य) / उपपद-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
अङ्गिरःO Aṅgiras
अङ्गिरः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअङ्गिरस् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniA
Aṅgirases (Āṅgirasa lineage)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes