Mantra 8

Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution; specific r̥ṣi assignment varies by ancillary tradition)

Devata: Agni (as vahni, the divine conveyor; also the apotropaic ‘dhūḥ’ principle)

Chandas: Yajus (prose formula; not a fixed metrical chandas)

Samhita Patha (Devanagari)

धूर॑सि॒ धूर्व॒ धूर्व॑न्तं॒ धूर्व॒ तं यो॒ऽस्मान्धूर्व॑ति॒ तं धू॑र्व॒ यं व॒यं धूर्वा॑मः । दे॒वाना॑मसि॒ वह्नि॑तम॒ᳪ सस्नि॑तमं॒ पप्रि॑तमं॒ जुष्ट॑तमं देव॒हूत॑मम्

Transliteration

dhū́r asi | dhūrva | dhū́rvantaṃ dhūrva | taṃ yó ’smā́n dhū́rvati taṃ dhū́rva | yaṃ vayáṃ dhūrvā́maḥ | devā́nām asi váhnitamaṃ sasnitamaṃ papritamaṃ júṣṭatamaṃ devahū́tatamam ||

Translation

तू धूर (धूम) आहेस; दूर कर, दूर कर. जो धूर्वन्त (आक्रमक/पीडक) आहे त्याला दूर कर; जो आम्हांला धूर्वति (पीडा करतो) त्याला दूर कर; आणि ज्याला आम्ही धूर्वामः (दूर करतो/दबवतो) त्यालाही दूर कर. तू देवांमध्ये सर्वश्रेष्ठ वहनकर्ता (वह्नितम) आहेस; अत्यंत शुद्ध (सस्नितम), अत्यंत परिपूर्ण/भरून काढणारा (पप्रितम), अत्यंत प्रिय/स्वीकृत (जुष्टतम), आणि देवांनी सर्वाधिक आहूत केलेला (देवहूततम) आहेस।

Padapatha (Word Analysis)

धूः असि । धूर्व । धूर्वन्तम् धूर्व । तम् यः । अस्मान् धूर्वति । तम् धूर्व । यम् वयम् धूर्वामः । देवानाम् असि । वह्नितमम् । सस्नितमम् । पप्रितमम् । जुष्टतमम् । देवहूततमम् ।

Word by Word

• धूः: (thou art) a shaker/agitator
• धूः: Kartā
• Type: Noun
• Root: धूः (प्रातिपदिक) / धू (धातु)

• असि: art
• असि: —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• धूर्व: shake/drive away!
• धूर्व: —
• Type: Verb
• Root: धूर्व् (धातु; caus./intens. sense ‘to shake, drive away, harass’)

• धूर्व: shake/drive away!
• धूर्व: —
• Type: Verb
• Root: धूर्व् (धातु)

• अन्तम्: the end / the one at the end
• अन्तम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)

• धूर्व: shake/drive away!
• धूर्व: —
• Type: Verb
• Root: धूर्व् (धातु)

• तम्: him/that one
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्मान्: us
• अस्मान्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धूर्वति: shakes/harasses
• धूर्वति: —
• Type: Verb
• Root: धूर्व् (धातु)

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धूर्व: shake/drive away!
• धूर्व: —
• Type: Verb
• Root: धूर्व् (धातु)

• यम्: whom
• यम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वयम्: we
• वयम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धूर्वामः: shake/harass (drive away)
• धूर्वामः: —
• Type: Verb
• Root: धूर्व् (धातु)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• असि: art
• असि: —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• वह्नितमम्: most conveying/bearing (best carrier)
• वह्नितमम्: Karma (स्तुत्यर्थे विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)

• सस्नितमम्: most well-armed / most equipped
• सस्नितमम्: Karma (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सस्नि (प्रातिपदिक; ‘well-armed/with weapons’, lit. ‘with whet/edge’)

• पप्रितमम्: most filling/pervading (most protective)
• पप्रितमम्: Karma (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: पप्रि (प्रातिपदिक; ‘most filling/pervading/protecting’—traditional epithet)

• जुष्टतमम्: most pleasing / most favored
• जुष्टतमम्: Karma (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: जुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जुष् ‘to be pleased, to favor’)

• देवहूततमम्: most invoked by the gods / most god-invoked
• देवहूततमम्: Karma (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: देवहूत (कृदन्त-प्रातिपदिक; देव + हूत, √ह्वा/हू ‘to call/invoke’)

Entities Mentioned

• Agni (Vahni)
• Devas (collectively)