Śumbha–Niśumbha-pīḍā and Devastuti to Durgā/Śivā (Names and Forms of the Devī)

Verse 1

ऋषिरुवाच । आसीच्छुम्भासुरो दैत्यो निशुंभश्च प्रतापवान् । त्रैलोक्यमोजसा क्रान्तं भ्रातृभ्यां सचराचरम्

ऋषी म्हणाले— “शुम्भ नावाचा एक दैत्य होता आणि त्याचा पराक्रमी भाऊ निशुंभ। त्या दोघा भावांनी आपल्या तेजोबलाने त्रैलोक्य—चराचरसहित—आक्रमून घेतले होते।”

Verse 2

ताभ्याम्प्रपीडिता देवा हिमवन्तं समाययुः । जननीं सर्वभूतानां कामदात्रीं ववन्दिरे

त्या दोघांनी पीडित झालेले देव हिमवानाकडे गेले. सर्वभूतांची जननी, इच्छित वर देणारी देवीला त्यांनी वंदन केले.

Verse 3

देवा ऊचुः । जय दुर्गे महेशानि जयात्मीयजनप्रिये । त्रैलोक्यत्राणकारिण्यै शिवायै ते नमोनमः

देव म्हणाले— “जय दुर्गे! जय महेशानी! जय, आपल्या भक्तांना प्रिय असणाऱ्या देवी! त्रैलोक्याचे रक्षण करणाऱ्या शिवा, तुला पुनःपुन्हा नमस्कार।”

Verse 4

नमो मुक्तिप्रदायिन्यै पराम्बायै नमोनमः । नमः समस्तसंसारोत्पत्तिस्थित्यन्तकारिके

मुक्ती देणाऱ्या पराम्बेला पुनःपुन्हा नमस्कार। समस्त संसाराची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय घडविणाऱ्या देवीला नमस्कार।

Verse 5

कालिकारूपसंपन्नो नमस्काराकृते नमः । छिन्नमस्तास्वरूपायै श्रीविद्यायै नमोस्तु ते

कालिका रूप धारण केलेल्या, नमस्कार स्वरूप असलेल्या तुम्हाला नमस्कार. छिन्नमस्ता स्वरूपिणी श्रीविद्येला वंदन.

Verse 6

भुवनेशि नमस्तुभ्यं नमस्ते भैरवाकृते । नमोस्तु बगलामुख्यै धूमावत्यै नमोनमः

हे भुवनेशी! तुला नमस्कार. हे भैरवाकृती! तुला प्रणाम. बगलामुखीला नमोऽस्तु; धूमावतीला पुनःपुन्हा नमो नमः.

Verse 7

नमस्त्रिपुरसुन्दर्य्यै मातङ्गयै ते नमोनमः । अजितायै नमस्तुभ्यं विजयायै नमोनमः

त्रिपुरसुंदरी रूपाने तुला पुनःपुन्हा नमस्कार, मातंगी रूपानेही नमो नमः। अजिता (अजेय) तुला नमस्कार; विजयाः रूपाने तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार।

Verse 8

जयायै मंगलायै ते विलासिन्यै नमोनमः । दोग्ध्रीरूपे नमस्तुभ्यं नमो घोराकृतेऽस्तु ते

जया, मंगला आणि विलासिनी रूपाने तुला पुनःपुन्हा नमस्कार। दोग्ध्री (कृपा-दुग्ध देणारी) रूपाने तुला नमस्कार; तसेच तुझ्या घोर, भय-भक्ती जागविणाऱ्या रूपालाही नमस्कार असो।

Verse 9

मनोऽपराजिताकारे नित्याकारे नमोनमः । शरणागतपालिन्यै रुद्राण्यै ते नमोनमः

मनालाही अजेय, नित्यस्वरूपिणी तुला पुनःपुन्हा नमस्कार। शरण आलेल्यांची पालिनी रुद्राणी, तुला पुन्हा पुन्हा नमो नमः।

Verse 10

नमो वेदान्तवेद्यायै नमस्ते परमात्मने । अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमोनमः

वेदान्ताने जाणण्याजोग्या तुला नमस्कार; हे परमात्मस्वरूपिणी, तुला नमस्ते। अनंत कोटी ब्रह्मांडांची नायिका तुला पुनःपुन्हा नमो नमः।

Verse 11

इति देवैः स्तुता गौरी प्रसन्ना वरदा शिवा । प्रोवाच त्रिदशान्सर्वान्युष्माभिः स्तूयतेऽत्र का

अशा रीतीने देवांनी स्तुती केलेली गौरी—प्रसन्न, कल्याणी व वरदायिनी—सर्व त्रिदशांना म्हणाली: “इथे तुम्ही कोणाची स्तुती करता आहात?”

Verse 12

ततो गौरीतनोरेका प्रादुरासीत्कुमारिका । सोवाच मिषतां तेषां शिवशक्तिं परादरात्

मग गौरीच्या देहातून एक कुमारिका प्रकट झाली. ते सर्व जण विस्मयाने पाहत असतानाच, तिने परम आज्ञेने शिवशक्तीचे प्रतिपादन केले।

Verse 13

स्तोत्रं मे क्रियते मातः समस्तैः स्वर्गवासिभिः । निशुंभशुंभदैत्याभ्यां प्रबलाभ्यां प्रपीडितैः

“हे माता! स्वर्गवासी सर्वजण, जे प्रबळ दैत्य निशुंभ व शुंभ यांच्यामुळे फार पीडित आहेत, ते माझे स्तोत्र करून स्तुती करीत आहेत।”

Verse 14

शरीरकोशाद्यत्तस्या निर्गता तेन कौशिकी । नाम्ना सा गीयते साक्षाच्छुंभासुरनिबर्हिणी

स्वतःच्या शरीर-कोशातून प्रकट झाल्यामुळे ती ‘कौशिकी’ या नावाने गाईली जाते; तीच साक्षात् शुम्भासुराचा संहार करणारी देवी म्हणून प्रसिद्ध आहे।

Verse 15

चैवोग्रतारिका प्रोक्ता महोग्रतारिकापि च । प्रादुर्भूता यतः सा वै मातंगीत्युच्यते भुवि

तिला ‘उग्रतारिका’ असे म्हटले आहे आणि ‘महोग्रतारिका’ही; आणि ज्या कारणाने ती त्या स्रोतापासून प्रादुर्भूत झाली, म्हणून ती भुवनी ‘मातंगी’ म्हणून ओळखली जाते।

Verse 16

बभाषे निखिलान्देवान्यूयं तिष्ठत निर्भयाः । कार्यं वः साधयिष्यामि स्वतन्त्राहं विनाश्रयम्

तो सर्व देवांना म्हणाला—“तुम्ही निर्भय राहा. तुमचं कार्य मी सिद्ध करीन; मी स्वतंत्र आहे, मला कोणाचाही आधार नको.”

Verse 17

इत्युक्त्वा सा तदा देवी तरसान्तर्हिताऽभवत् । चाण्डमुण्डौ तु तान्देवीमद्राष्टां सेवकौ तयोः

असं म्हणताच ती देवी तेव्हा वेगाने अंतर्धान पावली. पण चांड आणि मुंड—ते दोघे सेवक—त्या देवीला पाहू शकले.

Verse 18

दृष्ट्वा मनोहरं तस्या रूपं नेत्रसुखावहम् । पेततुस्तौ धरामध्ये नष्टसंज्ञौ विमोहितौ

तिचं मनोहर, नेत्रांना सुख देणारं रूप पाहून ते दोघे जमिनीवर कोसळले—मोहित होऊन, शुद्ध हरपली.

Verse 19

गत्वा व्याजह्रतुः सर्वं राज्ञे वृत्तान्तमादितः । दृष्टा काचिन्मया पूर्वा नारी राजन्मनोरमा

तेथे जाऊन त्यांनी राजाला आरंभापासूनचा सर्व वृत्तान्त सांगितला— “हे राजन्, पूर्वी मी एक मनोहर व आकर्षक स्त्री पाहिली होती।”

Verse 20

हिमवच्छिखरे रम्ये संस्थिता सिंहवाहिनी । समन्ताद्देवकन्याभिः सेविता बद्धपाणिभिः

हिमालयाच्या रम्य शिखरावर सिंहवाहिनी देवी विराजमान होती. चारही बाजूंनी हात जोडून सेवा करणाऱ्या देवकन्यांनी तिची सेवा केली होती.

Verse 21

कुरुते पादसंवाहं काचित्संस्कुरुते कचान् । पाणिसंवाहनं काचित्काचिन्नेत्राञ्जनं न्यधात्

एकीने पायांचे संवाहन केले, दुसरीने केश नीट सजवले. एकीने हातांचे मर्दन केले, आणि दुसरीने डोळ्यांत अंजन लावले.

Verse 22

काचिद् गृहीत्वा हस्तेनादर्शं दर्शयते मुखम् । नागवल्लीं ददात्येका लवंगैलादिसंयुताम्

एकीने हातात आरसा घेऊन मुख दाखवले. दुसरीने लवंग, वेलची इत्यादी सुगंधी द्रव्यांनी युक्त नागवेलीचा पान दिला.

Verse 23

पतद्ग्रहं करे कृत्वा स्थिता काचित्सखी पुरः । भूषयत्यखिलांगानि काचिद्भूषाम्बरादिभिः

एक सखी समोर उभी राहून हातात वस्त्र धरून होती. दुसरीने दागिने, उत्तम वस्त्रे इत्यादींनी सर्व अंग सजवले.

Verse 24

कदलीस्तंभजंघोरुः कीरनासाऽहिदौर्लता । रणन्मञ्जीरचरणा रम्यमेखलया युता

तिच्या जंघा व उरू गुळगुळीत केळीच्या खांबासारख्या; नासिका पोपटाच्या चोचीसारखी; भुजा कोमल वेलीसारख्या; झंकारणाऱ्या नूपुरांनी शोभित चरण मधुर नाद करीत—ती रम्य मेखलेने अलंकृत होती।

Verse 25

लसत्कस्तूरिकामोदमुक्ताहारचलस्तनी । ग्रैवेयकलसद्ग्रीवा ललन्तीदाममण्डिता

चमकत्या कस्तुरीच्या सुगंधाने युक्त मोत्यांचा हार तिच्या वक्षस्थळी विसावला होता, त्यामुळे स्तन मृदु हलत होते; कंठावर तेजस्वी ग्रैवेय हार झळकत होता आणि ललाटावर सुंदर दाम-माळेने ती अलंकृत होती।

Verse 26

अर्द्धचन्द्रधरा देवी मणिकुण्डलधारिणी । रम्यवेणिर्विंशालाक्षी लोचनत्रयभूषिता

देवी अर्धचंद्र धारण करणारी व मणिमय कुंडले परिधान करणारी आहे. तिची वेणी रम्य आहे, नेत्र विशाल आहेत, आणि ती त्रिनेत्राने भूषित आहे.

Verse 27

साक्षरा मालिकोपेता पणिराजितकंकणा । स्वर्णोर्मिकांगुलिर्भ्राजत्पारिहार्य्यलसत्करा

तिच्या हातांत अक्षरयुक्त शुभ माळा होत्या; मनगटांवर तेजस्वी कंकणे शोभत होती. सुवर्ण मुद्रिकांनी बोटे झळकत होती आणि योग्य आभूषणांनी हात लखलखत होते.

Verse 28

शुभवस्त्रावृता गौरी पद्मासनविराजिता । काश्मीरबिन्दुतिलका चन्द्रालंकृतमस्तका

गौरी शुभ वस्त्रांनी आवृत होती आणि पद्मासनावर विराजमान होऊन तेजस्वी दिसत होती. तिच्या कपाळावर काश्मीर-बिंदूंचा टिळा होता आणि मस्तक चंद्राने अलंकृत होते.

Verse 29

तडिद्द्युतिर्महामूल्याम्बर चोलोन्नमत्कुचा । भुजैरष्टाभिरुत्तुंगैर्धारयन्ती वरायुधान्

ती वीजेसारख्या तेजाने झळकत होती; तिची अतिमूल्य वस्त्रे व चोळी उन्नत स्तनभार अधिकच शोभवित होती. आठ उंच भुजांत तिने श्रेष्ठ आयुधे धारण केली होती—रक्षणकारी, भयानक दिव्यरूपाने ती प्रकट झाली.

Verse 30

तादृशी नासुरी नागी न गन्धर्वी न दानवी । विद्यते त्रिषु लोकेषु यादृशी सा मनोरमा

तशी ना कोणती असुरी, ना नागी, ना गंधर्वी, ना दानवी—त्रैलोक्यात कुठेही—त्या मनोहर ‘मनोरमा’सारखी आढळत नाही.

Verse 31

तस्मात्संभोगयोग्यत्वं तस्यास्त्वय्येव शोभते । नारीरत्नं यतः सा वै पुंरत्नं च भवान्प्रभो

म्हणून तिचे पवित्र संगमास योग्यत्व खरे तर केवळ तुझ्याच ठायी शोभते. कारण ती नारीरत्न आहे आणि तू, हे प्रभो, पुंरत्न आहेस.

Verse 32

इत्युक्तं चण्डमुण्डाभ्यां निशम्य स महासुरः । दूतं सुग्रीवनामानं प्रेषयामास तां प्रति

चंड-मुंडांनी असे सांगितलेले ऐकून त्या महाअसुराने ‘सुग्रीव’ नावाचा दूत तिच्याकडे पाठविला.

Verse 33

गच्छ दूत तुषाराद्रौ तत्रास्ते कापि सुन्दरी । सा नेतव्या प्रयत्नेन कथयित्वा वचो मम

“जा, हे दूत, तुषार पर्वतावर. तिथे एक सुंदरी राहते. माझे वचन तिला सांगून, प्रयत्नपूर्वक तिला इथे घेऊन ये.”

Verse 34

इति विज्ञापितस्तेन सुग्रीवो दानवोत्तमः । गत्वा हिमाचलं प्राह जगदम्बां महेश्वरीम्

अशा रीतीने त्याने कळविल्यावर दानवोत्तम सुग्रीव हिमाचलास गेला आणि जगदंबा महेश्वरीला नम्रपणे निवेदन करू लागला।

Verse 35

दूत उवाच । देवि शुंभासुरो दैत्यो निशुंभस्तस्य चानुजः । विख्यातस्त्रिषु लोकेषु महा बलपराक्रमः

दूत म्हणाला—हे देवि! शुंभासुर नावाचा दैत्य आणि त्याचा अनुज निशुंभ—हे दोघेही त्रैलोक्यात महाबल व पराक्रमासाठी विख्यात आहेत।

Verse 36

चारोहं प्रेषितस्तेन सन्निधिन्ते समागमम् । स यज्जगौ सुरेशानि तत्समाकर्णयाधुना

“मी त्याने पाठवलेला हेर आहे आणि तुमच्या सन्निधीत आलो आहे. हे सुरेशांनो! त्याने जे सांगितले ते आता माझ्याकडून ऐका.”

Verse 37

इन्द्रादीन्समरे जित्वा तेषां रत्नान्यपाहरम् । देवभागं स्वयं भुञ्जे यागे दत्तं सुरादिभिः

इंद्रादी देवांना समरात जिंकून मी त्यांची रत्ने हिरावून घेतली. यज्ञात सुरादींनी अर्पिलेला देवभाग मी स्वतः भोगतो.

Verse 38

स्त्रीरत्नं त्वामहं मन्ये सर्वरत्नोपरि स्थितम् । सा त्वं ममानुजं मां वा भजतात्कामजै रसैः

मी तुला स्त्रियांमध्ये रत्न मानतो, सर्व रत्नांवर श्रेष्ठ स्थित. म्हणून तुझ्या इच्छेनुसार माझ्या अनुजाला किंवा मलाच स्वीकारून कामजन्य रसांत रम.

Verse 39

इति दूतोक्तमाकर्ण्य वचनं शुंभभाषितम् । जगाद सा महामाया भूतेशप्राणवल्लभा

दूताने शुंभाच्या वतीने सांगितलेले वचन ऐकून, भूतेश (शिव) यांची प्राणवल्लभा ती महामाया बोलली.

Verse 40

देव्युवाच । सत्यं वदसि भो दूत नानृतं किंचिदुच्यते । परन्त्वेका कृता पूर्वं प्रतिज्ञा तान्निबोध मे

देवी म्हणाली—हे दूत, तू सत्यच बोलतोस; किंचितही असत्य नाही. पण पूर्वी माझी एकच प्रतिज्ञा झाली आहे, ती माझ्याकडून जाणून घे.

Verse 41

यो मे दर्पं विधुनुते यो मां जयति संगरे । उत्सहे तमहं कर्तुं पतिं नान्यमिति ध्रुवम्

जो माझा दर्प दूर करील, जो संग्रामात मला जिंकेल—त्यालाच मी पती म्हणून स्वीकारीन; दुसऱ्याला नाही, हे निश्चित।

Verse 42

स त्वं कथय शुंभाय निशुंभाय वचो मम । यथा युक्तं भवेदेवं विदधातु तथाऽत्र सः

म्हणून तू शुंभ व निशुंभ यांना माझे वचन सांग. जे जसे योग्य व युक्त असेल, तसेच तो येथे व्यवस्था करो.

Verse 43

इत्थं देवीवचः श्रुत्वा सुग्रीवो नाम दानवः । राज्ञे विज्ञापयामास गत्वा तत्र सविस्तरम्

अशा रीतीने देवीचे वचन ऐकून सुग्रीव नावाचा दानव तेथे गेला आणि राजाला सर्व वृत्तांत सविस्तर सांगितला।

Verse 44

अथ दूतोक्तमाकर्ण्य शुंभो भैरवशासनः । धूम्राक्षं प्राह सक्रोधः सेनान्यं बलिनां वरम्

तेव्हा भैरवाच्या आज्ञेने राज्य करणाऱ्या शुंभाने दूताचे वृत्त ऐकून क्रोधाने बलवानांतील श्रेष्ठ सेनापती धूम्राक्षास सांगितले।

Verse 45

हे धूम्राक्ष तुषाराद्रौ वर्तते कापि सुन्दरी । तामानय द्रुतं गत्वा यथा यास्यति सात्र वै

हे धूम्राक्ष! तुषार पर्वतावर एक अनुपम सुंदरी वसते. तू त्वरित तेथे जाऊन तिला लगेच इथे आण, जेणेकरून ती निश्चयाने या स्थानी येईल.

Verse 46

तस्या आनयने भीतिर्न कार्य्याऽसुरसत्तम । युद्धं कार्यं प्रयत्नेन यदि सा योद्धुमिच्छति

हे असुरश्रेष्ठा, तिला इथे आणताना भय बाळगू नकोस. ती जर युद्ध करू इच्छित असेल तर पूर्ण प्रयत्नाने युद्ध कर.

Verse 47

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां धूम्रलोचन चण्डमुण्डरक्तबीजवधो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणाच्या पंचम (उमासंहिता) मध्ये “धूम्रलोचन, चण्ड-मुण्ड व रक्तबीज-वध” नामक सत्तेचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 48

भर्तुर्ममान्तिकं गच्छ नोचेत्त्वां घातयाम्यहम् । पुष्ट्याऽसुराणां सहितः सहस्राणां नितंबिनि

माझ्या पतीकडे त्वरित जा; नाहीतर मी तुला मारून टाकीन. हे सुंदरी, मी पुष्टीसह हजारो असुरांसह आलो आहे.

Verse 49

देव्युवाच । दैत्यराट्प्रेषितो वीर हंसि चेत्किं करोमि ते । परन्त्वसाध्यं गमनं मन्ये संग्राममन्तरा

देवी म्हणाली—हे वीर, दैत्यराजाने तुला पाठवले असेल आणि तू मला मारू इच्छित असशील, तर मी तुझ्यासाठी काय करू? पण संग्रामाविना येथून जाणे अशक्य आहे असे मला वाटते।

Verse 50

इत्युक्तस्तामन्वधावद्दानवो धूम्रलोचनः । हुंकारोच्चारणेनैव तन्ददाह महेश्वरी

असे म्हटल्यावर दानव धूम्रलोचन तिच्या मागे धावला; पण महेश्वरीने केवळ ‘हुँ’ या उच्चारमात्रानेच त्याला जाळून भस्म केले।

Verse 51

ततः प्रभृति सा देवी धूमावत्युच्यते भुवि । आराधिता स्वभक्तानां शत्रुवर्गनिकर्तिनी

त्या वेळेपासून ती देवी भुवनी ‘धूमावती’ म्हणून ओळखली जाते; आराधिली असता ती आपल्या भक्तांच्या शत्रुवर्गाचा नाश करते।

Verse 52

धूम्राक्षे निहते देव्या वाहनेनातिकोपिना । चर्वितास्तद्गणास्सर्वेऽपलायन्तावशेषिताः

देवीने धूम्राक्षाचा वध केल्यावर, अत्यंत क्रुद्ध तिच्या वाहनाने त्याचे सर्व गण तुडवून चर्वून टाकले; जे थोडे उरले ते पळून गेले।

Verse 53

इत्थं देव्या हतं दैत्यं श्रुत्वा शुंभः प्रतापवान् । चकार बहुलं कोपं सन्दष्टोष्ठपुटद्वयः

देवीने दैत्याचा असा वध केला हे ऐकून प्रतापवान शुंभ प्रचंड क्रोधाने पेटला आणि दोन्ही ओठ घट्ट आवळून धरले।

Verse 54

चण्डं मुंडं रक्तबीजं प्रैषयत्क्रमतोऽ सुरान् । तेपि चाज्ञापिता दैत्या ययुर्यत्राम्बिका स्थिता

मग त्याने क्रमाने चंड, मुंड आणि रक्तबीज या असुरांना पाठविले. आज्ञा मिळताच ते दैत्यही जिथे अंबिका उभी होती तिथे गेले।

Verse 55

सिंहारूढा भगवतीमणिमादिभिराश्रिताम् । भासयंती दिशो भासा दृष्ट्वोचुर्द्दानवर्षभाः

सिंहावर आरूढ, मणि-रत्नांनी अलंकृत, आणि आपल्या प्रभेने दिशांना उजळविणारी भगवती पाहून दानवांतील श्रेष्ठ वीर बोलू लागले.

Verse 56

हे देवि तरसा मूलं याहि शुंभनिशुंभयोः । अन्यथा घातयिष्यामः सगणां त्वां सवाहनाम्

हे देवि! त्वरेने शुंभ-निशुंभ यांच्या मूळ ठिकाणी जा. नाहीतर आम्ही तुला तुझ्या गणांसह आणि वाहनासह ठार करू.

Verse 57

वृणीष्व तं पतिं वामे लोकपालादिभिः स्तुतम् । प्रपत्स्यसे महानंदं देवानामपि दुर्लभम्

हे वामे! लोकपालादी देवांनी स्तुत केलेल्या त्या प्रभूला पती म्हणून वरण कर. त्याच्या शरणागतीने तुला तो महान आनंद मिळेल, जो देवांनाही दुर्लभ आहे.

Verse 58

इत्युक्तमाकलय्याम्बा स्मयित्वा परमेश्वरी । उदाजहार सा देवी सूनृतं रसवद्वचः

असे बोललेले समजून परमेश्वरी अंबा उमा हसल्या; मग त्या देवीने सत्य, मधुर आणि रसाळ वचन उच्चारले.

Verse 59

देव्युवाच । अद्वितीयो महेशानः परब्रह्म सदाशिवः । यत्तत्त्वन्न विदुर्वेदा विष्ण्वादीनां च का कथा

देवी म्हणाली—महेशान सदाशिव अद्वितीय, परब्रह्म आहे। त्याचे तत्त्व वेदांनाही कळत नाही; मग विष्णु आदि देवांची काय कथा?

Verse 60

तस्याहं प्रकृतिः सक्ष्मा कथमन्यं पतिम्वृणे । सिंही कामातुरा नैव जम्बुकं वृणुते क्वचित्

मी त्यांची सूक्ष्म प्रकृती—शक्तिरूपा—आहे; मग मी दुसरा पती कसा निवडू? कामातुर सिंहिणीसुद्धा कधीही कोल्ह्याला निवडत नाही।

Verse 61

करेणुर्गर्दभं नैव द्वीपिनी शशकं न वा । मृषा वदत भो दैत्यो मृत्युव्यालनियंत्रिताः

हत्तीण कधीही गाढवाशी जुळत नाही, तसेच वाघीण सशाशीही नाही। हे दैत्य, तू खोटे बोलतोस; तुझी वाणी मृत्युरूपी सर्पाने आवळलेली आहे, म्हणून ती सत्य ठरत नाही।

Verse 62

यूयं प्रयात पातालं युध्यध्वं शक्तिरस्ति चेत् । इति क्रोधकरं वाक्यं श्रुत्वोचुस्ते परस्परम्

“तुम्ही पाताळात जा; शक्ती असेल तर युद्ध करा!”—असे क्रोध उत्पन्न करणारे वचन ऐकून ते परस्परांशी सल्लामसलत करून बोलू लागले।

Verse 63

अबलां मनसि ज्ञात्वा न हन्मो भवतीं वयम् । अथो स्थिरैहि पञ्चास्ये युद्धेच्छा मानसेऽस्ति चेत्

मनात तुला अबला स्त्री जाणून आम्ही तुला मारणार नाही. पण हे पंचास्य! तुझ्या अंतःकरणात युद्धेच्छा स्थिर असेल तर तू धैर्याने ठाम उभी राहा।

Verse 64

तेषामेवं विवदतां कलहः समवर्द्धत । ववृषु समरे बाणा उभयोर्द्दलयोश्शिताः

अशा रीतीने वाद घालत असता त्यांचा कलह वाढत गेला. मग रणांगणात दोन्ही सैन्यांकडून तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव झाला.

Verse 65

एवं तैः समरं कृत्वा लीलया परमेश्वरी । जघान चण्डमुण्डाभ्यां रक्तबीजं महासुरम्

अशा रीतीने त्यांच्याशी समर करून परमेश्वरीने केवळ लीलारूपाने चण्ड व मुण्ड यांच्या द्वारा महादैत्य रक्तबीजाचा वध करविला।

Verse 66

द्वेषबुद्धिं विधायापि त्रिदशस्थितयोऽप्यमी । अन्तेऽप्रापन्परं लोकं यंल्लोकं यान्ति तज्जनाः

देवांमध्ये स्थित असूनही त्यांनी द्वेषबुद्धी धारण केली होती; तरीही शेवटी त्यांनी तोच परम लोक प्राप्त केला, जो लोक त्याच्या भक्तांना प्राप्त होतो।