Viśvānara-Gṛhapati Upākhyāna — Śivasya Agni-gṛhe Avatāraḥ (The Account of Viśvānara Gṛhapati and Śiva’s Descent into the House of Fire)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु ब्रह्मसुत प्रीत्या चरितं शशिमौलिनः । सोऽवतीर्णो यथा प्रीत्या विश्वानरगृहे शिवः

नंदीश्वर म्हणाले—हे ब्रह्मपुत्रा, प्रीती-भक्तीने शशिमौली प्रभूचे पावन चरित्र ऐक. ऐक, कसा शिव कृपा व आनंदाने विश्वानराच्या घरी अवतीर्ण होऊन प्रकट झाला.

Verse 2

नाम्ना गृहपतिः सोऽभूदग्निलोकपतिर्मुने । अग्निरूपस्तेजसश्च सर्व्वात्मा परमः प्रभुः

हे मुने, तो ‘गृहपति’ या नावाने प्रसिद्ध झाला, अग्निलोकाचा अधिपती. तो अग्निरूप, तेजोमय—सर्वांचा अंतरात्मा, परम प्रभू आहे.

Verse 3

नर्मदायास्तटे रम्ये पुरे नर्मपुरे पुरा । पुरारिभक्तः पुण्यात्मा भवद्विश्वानरो मुनिः

पूर्वी नर्मदेच्या रम्य तीरावर नर्मपूर नावाच्या नगरीत त्रिपुरारि शिवाचा भक्त, पुण्यात्मा विश्वानर मुनी—जो तुझाच पूर्वावतार—राहात होता.

Verse 4

ब्रह्मचर्य्याश्रमे निष्ठो ब्रह्मयज्ञरतस्सदा । शाण्डिल्यगोत्रः शुचिमान्ब्रह्मतेजो निधिर्व्वशी

तो ब्रह्मचर्याश्रमात दृढ निष्ठावान होता आणि सदैव ब्रह्मयज्ञात (वेदाध्ययन व जप) रत असे। शाण्डिल्य गोत्रातील, आचरणाने शुद्ध, ब्रह्मतेजाचा निधी व इंद्रियांचा स्वामी होता।

Verse 5

विज्ञाताखिलशास्त्रार्थस्सदाचाररतस्सदा । शैवाचारप्रवीणोऽति लौकिकाचारविद्वरः

तो सर्व शास्त्रार्थ जाणणारा आणि सदैव सदाचारात रत असे। शैवाचारात अत्यंत प्रवीण व लौकिक आचार जाणणाऱ्यांत श्रेष्ठ होता।

Verse 6

चित्ते विचार्य्य गृहिणीगुणान्विश्वानरः शुभान् । उदुवाह विधानेन स्वोचितां कालकन्यकाम्

गृहस्थास योग्य असे शुभ गुण मनात विचारून, त्याने विधिपूर्वक आपल्या अनुरूप कालकन्येशी विवाह केला।

Verse 7

अग्निशुश्रूषणरतः पञ्चयज्ञपरायणः । षट्कर्मनिरतो नित्यं देवपित्रतिथिप्रियः

तो अग्नीची शुश्रूषा करणारा, पञ्चमहायज्ञांत परायण, नित्य षट्कर्मांत निरत आणि देव, पितर व अतिथींना प्रिय होता।

Verse 8

एवम्बहुतिथे काले गते तस्याग्रजन्मनः । भार्य्या शुचिष्मती नाम भर्तारम्प्राह सुव्रता

अशा रीतीने त्या ज्येष्ठ पुत्राच्या आयुष्यात बरेच दिवस गेल्यावर, त्याची सुव्रता पत्नी—शुचिष्मती नावाची—पतीला म्हणाली।

Verse 9

नाथ भोगा मया सर्वे भुक्ता वै त्वत्प्रसादतः । स्त्रीणां समुचिता ये स्युस्त्वां समेत्य मुदावहाः

हे नाथा, तुमच्या कृपेने मी सर्व भोगांचा अनुभव घेतला आहे. स्त्रियांसाठी जे योग्य सुख आहे, ते तुम्हाला प्राप्त केल्यावरच खरोखर आनंददायी होते.

Verse 10

एवम्मे प्रार्थितन्नाथ चिराय हृदि संस्थितम् । गृहस्थानां समुचितं त्वमेतद्दातुमर्हसि

हे नाथा, हीच माझी प्रार्थना आहे जी दीर्घकाळ माझ्या हृदयात होती. तुम्ही हे देण्यास समर्थ आहात—जे गृहस्थांसाठी खरोखर योग्य आहे ते प्रदान करा.

Verse 11

विश्वानर उवाच । किमदेयं हि सुश्रोणि तव प्रियहितैषिणी । तत्प्रार्थय महाभागे प्रयच्छाम्यविलम्बितम्

विश्वानर म्हणाले: हे सुश्रोणी, तुला काय अदेय आहे, कारण मी तुझे प्रिय आणि हित इच्छितो? म्हणून, हे महाभागे, मागणी कर—मी तुला विलंब न करता ते प्रदान करीन.

Verse 12

महेशितुः प्रसादेन मम किञ्चिन्न दुर्लभम् । इहामुत्र च कल्याणि सर्वकल्याणकारिणः

महेशाच्या प्रसादाने माझ्यासाठी काहीही दुर्लभ नाही. हे कल्याणी, जे सर्व कल्याणांचे उगमस्थान आहेत, ते या लोकात आणि परलोकात कल्याण प्रदान करतात.

Verse 13

नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य वचः पत्युस्तस्य सा पतिदेवता । उवाच हृष्यद्वदना करौ बद्ध्वा विनीतिका

नंदीश्वर म्हणाले: पतीचे हे शब्द ऐकून, ती पतिव्रता स्त्री—जिचा चेहरा आनंदाने प्रफुल्लित होता—हात जोडून नम्रतेने बोलली.

Verse 14

शुचिष्मत्युवाच । वरयोग्यास्मि चेन्नाथ यदि देयो वरो मम । महेशसदृशम्पुत्रन्देहि नान्यं वरं वृणे

शुचिष्मती म्हणाली—हे नाथ! मी वरास योग्य असेन आणि मला वर द्यावयाचा असेल, तर मला महेश (शिव) यांसारखा पुत्र द्या. दुसरा वर मी निवडत नाही.

Verse 15

नन्दीश्वर उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा ब्राह्मणस्स शुचिव्रतः । क्षणं समाधिमाधाय हृद्येतत्समचिन्तयत्

नंदीश्वर म्हणाले—तिचे वचन ऐकून तो शुचिव्रत ब्राह्मण क्षणभर समाधी धारण करून हृदयात या विषयाचा गंभीर विचार करू लागला.

Verse 16

अहो किं मे तया तन्व्या प्रार्थितं ह्यतिदुर्लभम् । मनोरथपथाद्दूरमस्तु वा स हि सर्व्वकृत्

अहो! त्या तन्वीने माझ्याकडे काय मागितले आहे—हे तर अत्यंत दुर्लभ आहे काय? सामान्य मनोरथाच्या मार्गापासून दूर असो; कारण तो (शिव) सर्वकर्ता आहे.

Verse 17

तेनैवास्या मुखे स्थित्वा वाक्स्वरूपेण शम्भुना । व्याहृतं कोऽन्यथा कर्त्तुमु त्सहेत भवेदिदम्

शंभू स्वतः तिच्या मुखात वाणीस्वरूपाने स्थित होऊन हे वचन उच्चारले. हे अन्यथा कोण करू शकेल, किंवा वेगळे कोण बोलू शकेल?

Verse 18

नन्दीश्वर उवाच । इति सञ्चिंत्य स मुनिर्विश्वानर उदारधीः । ततः प्रोवाच ताम्पत्नीमेकपत्नीव्रते स्थितः

नंदीश्वर म्हणाले—अशा प्रकारे विचार करून उदारबुद्धी मुनि विश्वानर, जो एकपत्नीव्रतात स्थित होता, त्याने मग आपल्या पत्नीशी बोलले।

Verse 19

नन्दीश्वर उवाच । इत्थमाश्वास्य ताम्पत्नीञ्जगाम तपसे मुनिः । यत्र विश्वेश्वरः साक्षात्काशीनाथोऽधि तिष्ठति

नंदीश्वर म्हणाले—अशा रीतीने पत्नीला धीर देऊन मुनि तपश्चर्येसाठी निघून गेले, जिथे साक्षात काशीनाथ विश्वेश्वर अधिष्ठित आहेत।

Verse 20

प्राप्य वाराणसीं तूर्णं दृष्ट्वा ताम्मणिकर्णिकाम् । तत्याज तापत्रितयमपि जन्मशतार्जितम्

त्वरित वाराणसीला पोहोचून मणिकर्णिकेचे दर्शन घेताच, त्याने शेकडो जन्मांत साचलेले त्रिविध तापही त्यागले।

Verse 21

दृष्ट्वा सर्वाणि लिंगानि विश्वेशप्रमुखानि च । स्नात्वा सर्वेषु कुण्डेषु वापीकूपसरस्सु च

विश्वेशप्रमुख सर्व पवित्र लिंगांचे दर्शन घेऊन आणि सर्व कुंड, बावडी, विहीर व सरोवरांत स्नान करून भक्त शुद्ध होतो व शिवाच्या अनुग्रहयुक्त पूजेस पात्र ठरतो।

Verse 22

नत्वा विनायकान्सर्वान्गौरीं शर्वां प्रणम्य च । सम्पूज्य कालराजञ्च भैरवम्पापभक्षणम्

सर्व विनायकांना नमस्कार करून, गौरी व शर्व (शिव) यांना प्रणाम करून, त्याने विधिपूर्वक कालराज आणि पापभक्षक भैरव यांचीही पूजा केली।

Verse 23

दण्डनायकमुख्यांश्च गणान्स्तुत्वा प्रयत्नतः । आदिकेशवमुख्यांश्च केशवम्परितोष्य च

दंडनायक आदी प्रमुख गणांची प्रयत्नपूर्वक स्तुती करून, तसेच आदिकेशव आदींसह केशव (विष्णू) यांना संतुष्ट करून, तो भक्तिभावाने पुढे गेला।

Verse 24

लोकार्कमुखसूर्यांश्च प्रणम्य स पुनःपुनः । कृत्वा च पिण्डदानानि सर्वतीर्थेष्वतन्द्रितः

लोकांच्या मुखासारख्या सूर्याला तो पुन्हा पुन्हा नमस्कार करून, आळस न करता, सर्व तीर्थांमध्ये पिंडदान करीत राहिला।

Verse 25

सहस्रभोजनाद्यैश्च मुनीन्विप्रान्प्रतर्प्य च । महापूजोपचारैश्च लिंगान्यभ्यर्च्य भक्तितः

सहस्र भोजनादि देऊन मुनी व ब्राह्मणांना तृप्त करून, नंतर महापूजेच्या उपचारांनी भक्तिभावाने शिवलिंगांची अर्चना करावी।

Verse 26

असकृच्चिन्तयामास किं लिंगं क्षिप्रसिद्धिदम् । यत्र निश्चलतामेति तपस्तनयकाम्यया

तो वारंवार विचार करू लागला—“कोणते लिंग शीघ्र सिद्धी देणारे आहे, ज्याच्या पूजेमुळे पुत्रकाम्य तपश्चर्येत अचल स्थैर्य येते?”

Verse 27

क्षणं विचार्य्य स मुनिरिति विश्वानरस्सुधीः । क्षिप्रम्पुत्रप्रदं लिंगं वीरेशम्प्रशशंस ह

क्षणभर विचार करून त्या सुधी मुनि विश्वानराने ‘वीरेश’ची प्रशंसा केली—“हे लिंग शीघ्र पुत्र देणारे आहे।”

Verse 28

असंख्यातास्सहस्राणि सिद्धाः सिद्धिं गतास्ततः । सिद्धलिंगमिति ख्यातन्तस्माद्वीरेश्वरम्परम्

तेथे असंख्य सहस्र सिद्धांनी परम सिद्धी प्राप्त केली. म्हणून ते लिंग ‘सिद्धलिंग’ म्हणून ख्यात झाले आणि त्याच कारणाने ते परम ‘वीरेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध झाले।

Verse 29

वीरेश्वरम्महालिंगमब्दमभ्यर्च्य भक्तितः । आयुर्मनोरथं सर्वं पुत्रादिकमनेकशः

जो भक्तिभावाने एक वर्ष ‘वीरेश्वर’ या महालिंगाची पूजा करतो, त्याला दीर्घायुष्य, सर्व मनोरथपूर्ती आणि पुत्रादि अनेक कल्याण लाभतात।

Verse 30

अहमप्यत्र वीरेशं समाराध्य त्रिकालताः । आशु पुत्रमवाप्स्यामि यथाभिलषितं स्त्रिया

मीही येथे त्रिकाळी वीरेशाचे आराधन करीन; मग स्त्रीच्या अभिलाषेप्रमाणे लवकरच मनोवांछित पुत्र प्राप्त होईल।

Verse 31

नन्दीश्वर उवाच । इति कृत्वा मतिन्धीरो विप्रो विश्वानरः कृती । चन्द्रकूपजले स्नात्वा जग्राह नियमं व्रती

नन्दीश्वर म्हणाले—असे करून दृढबुद्धी, कर्तबगार ब्राह्मण विश्वानराने चंद्रकूपाच्या जलात स्नान केले आणि व्रती होऊन नियम स्वीकारला।

Verse 32

एकाहारोऽभवन्मासं मासं नक्ताशनोऽभवत् । अयाचिताशनो मासम्मासन्त्यक्ताशनः पुनः

एक महिना तो एकदाच भोजन केले; दुसऱ्या महिन्यात फक्त रात्री भोजन केले. एक महिना न मागता मिळालेल्या अन्नावर राहिला, आणि पुढील महिन्यात पुन्हा पूर्ण उपवास केला।

Verse 33

पयोव्रतोऽभवन्मासम्मासम्मासं शाक फलाशनः । मासम्मुष्टितिलाहारो मासं पानीयभोजनः

त्याने एक महिना पयोव्रत केले; पुढील महिन्यात शाक व फळेच सेवन केली. आणखी एका महिन्यात मुठभर तिळांवर राहिला, आणि त्यानंतर एका महिन्यात केवळ पाणीच आहार मानले.

Verse 34

पञ्चगव्याशनो मासम्मासञ्चान्द्रायणव्रती । मासं कुशाग्रजलभुग्मासं श्वसनभक्षणः

एक महिना तो पञ्चगव्याचे सेवन केले; पुढील महिन्यात चान्द्रायण व्रत पाळले. एक महिना कुशाग्राने घेतलेले जल पिऊन राहिला, आणि एक महिना केवळ श्वासरूप वायूवरच जगला.

Verse 35

एवमब्दमितं कालन्तताप स तपोऽद्भुतम् । त्रिकालमर्चयद्भक्त्या वीरेशं लिङ्गमुत्तमम्

अशा रीतीने वर्षपरिमित काळ तो अद्भुत तप करीत राहिला; आणि भक्तीने दररोज त्रिकाळ उत्तम वीरेश-लिंगाचे पूजन करीत असे.

Verse 36

अथ त्रयोदशे मासि स्नात्वा त्रिपथगाम्भसि । प्रत्यूष एव वीरेशं यावदायाति स द्विजः

मग तेराव्या महिन्यात त्रिपथगा गंगेच्या जलात स्नान करून तो द्विज ब्राह्मण पहाटेच वीरेश (भगवान् शिव) यांच्याकडे आला आणि त्यांच्या आगमनापर्यंत तेथेच थांबला.

Verse 37

तावद्विलोकयाञ्चक्रे मध्ये लिंगन्तपोधनः । विभूतिभूषणम्बालमष्टवर्षाकृतिं शिशुम्

तेव्हा लिंगनिष्ठ तपोधनाने मध्यभागी दृष्टि टाकली; आणि विभूतीच ज्याचे भूषण आहे असा, आठ वर्षांच्या रूपाचा निष्पाप बाल-शिशु त्याने पाहिला.

Verse 38

आकर्णायतनेत्रञ्च सुरक्तदशनच्छदम् । चारुपिंगजटामौलि न्नग्नप्रहसिताननम्

त्यांचे नेत्र कानांपर्यंत पसरले होते; ओठ व दात गडद रक्तवर्णी तेजस्वी होते. सुंदर पिंगल जटांचा मुकुट धारण करून, अडथळारहित नग्न मुखावर व्यापक उज्ज्वल हास्य शोभत होते.

Verse 39

शैशवोचितनेपथ्यधारिणञ्चितिधारिणम् । पठन्तं श्रुतिसूक्तानि हसन्तं च स्वलीलया

त्यांना त्यांनी पाहिले—बाल्याला शोभणारे अलंकार धारण केलेले, शिखा धारण करणारे, वेदातील श्रुतीसूक्ते पठण करणारे आणि आपल्या दिव्य लीलेंत क्रीडत हसणारे.

Verse 40

तमालोक्य मुदम्प्राप्य रोमकञ्चुकितो मुनिः । प्रोच्चचार हृदालापान्नमोस्त्विति पुनः पुनः

त्यांना पाहताच मुनि आनंदाने भरून गेले; अंगावर रोमांच उभे राहिले. हृदयाच्या तळातून ते पुन्हा पुन्हा उच्चारू लागले—“नमोऽस्तु, नमोऽस्तु.”

Verse 41

अभिलाषप्रदैः पद्यैरष्टभिर्बालरूपिणम् । तुष्टाव परमानन्दं शंभुं विश्वानरः कृती

अभिलाषा पूर्ण करणाऱ्या आठ पद्यांनी, बालरूप धारण केलेल्या परमानंदस्वरूप शंभूची कृतार्थ विश्वानराने स्तुती केली.

Verse 42

विश्वानर उवाच । एकम्ब्रह्मैवाद्वितीयं समस्तं सत्यंसत्यं नेह नानास्ति किञ्चित् । एको रुद्रो न द्वितीयोऽवतस्थे तस्मादेकन्त्वाम्प्रपद्ये महेशम्

विश्वानर म्हणाले—हे सर्व एकच अद्वितीय ब्रह्म आहे; सत्य, सत्यच—इथे किंचितही नानात्व नाही. एकच रुद्र स्थित आहे, दुसरा नाही; म्हणून, हे महेश, मी एकमेव तुझीच शरण येतो.

Verse 43

कर्ता हर्त्ता त्वं हि सर्वस्य शम्भो नानारूपेष्वेकरूपोऽप्यरूपः । यद्वत्प्रत्यग्धर्म एकोऽप्यनेकस्तस्मान्नान्यन्त्वां विनेशम्प्रपद्ये

हे शंभो! सर्वांचा कर्ता व संहर्ता तूच आहेस. अनेक रूपांत दिसूनही तू एकच आहेस आणि तरीही रूपातीत आहेस. जसा अंतःस्थ आत्मधर्म एक असूनही कार्यभेदाने अनेक म्हणतात, तसाच तू एक तत्त्व आहेस. म्हणून, हे ईश्वरा, तुझ्यावाचून मी अन्य शरण घेत नाही।

Verse 44

रज्जो सर्पश्शुक्तिकायां च रौप्यं नैरः पूरस्तन्मृगाख्ये मरीचौ । यद्यत्सद्वद्विष्वगेव प्रपञ्चो यस्मिञ्ज्ञाते तम्प्रपद्ये महेशम्

जशी दोरीत सापाचा भ्रम, शिंपल्यात रुप्याचा भ्रम, मृगजळात पाण्याचा भ्रम आणि आकाशातील नगराचा भ्रम होतो—तशी ही सारी प्रपंचरचना सर्वत्र सत्यासारखी भासते. ज्याच्या तत्त्वज्ञानाने हा मोह उलगडून निवळतो, त्या महेश्वरास मी शरण जातो।

Verse 45

तोये शैत्यं दाहकत्वं च वह्नौ तापो भानौ शीतभानौ प्रसादः । पुष्पे गन्धो दुग्धमध्येऽपि सर्पिर्यत्तच्छंभो त्वं ततस्त्वाम्प्रपद्ये

पाण्यात शीतलता, अग्नीत दाहकत्व, सूर्यांत ताप, चंद्रांत शांत प्रसाद; फुलांत सुगंध, आणि दुधामध्ये लपलेले तूप—जो तो अंतःसार आहे, हे शंभो, तो तूच आहेस. म्हणून मी तुझ्या शरण येतो।

Verse 46

शब्दं गृह्णास्यश्रवास्त्वं हि जिघ्रस्यप्राणस्त्वं त्र्यंघ्रिरायासि दूरात् । त्र्यक्षः पश्येस्त्वं रसज्ञोऽप्यजिह्वः कस्त्वां सम्यग्वेत्त्यतस्त्वाम्प्रपद्ये

तू कान नसतानाही शब्द ग्रहण करतोस; प्राण नसतानाही गंध जाणतोस; त्रिपाद असूनही दूरून येऊन पोहोचतोस. त्रिनेत्रांनी पाहतोस; जिभ नसतानाही रस जाणतोस. तुला पूर्णपणे कोण जाणेल? म्हणून मी तुझ्या शरण येतो।

Verse 47

नो वेद त्वामीश साक्षाद्धि वेदो नो वा विष्णुर्नो विधाताखिलस्य । नो योगीन्द्रानेन्द्रमुख्याश्च देवा भक्तो वेदस्त्वामतस्त्वाम्प्रपद्ये

हे ईशा! वेदही तुला साक्षात् जाणत नाही; ना विष्णू, ना जगताचा विधाता ब्रह्मा. ना योगींद्र, ना इंद्रमुख्य देव तुला समजू शकतात. तू भक्तीनेच जाणला जातोस; म्हणून मी तुझ्या शरण येतो।

Verse 48

नो ते गोत्रं नो सजन्मापि नाशो नो वा रूपं नैव शीलन्न देशः । इत्थम्भूतोऽपीश्वरस्त्वं त्रिलोक्यास्सर्वान्कामान्पूरयेस्त्वं भजे त्वाम्

आपले ना गोत्र, ना निश्चित जन्म; आपल्याला नाश नाही. आपले मर्यादित रूप नाही, लौकिक शील नाही, बांधलेला देशही नाही. असे निर्गुण असूनही आपण त्रिलोकीचे ईश्वर, सर्व कामना पूर्ण करणारे; म्हणून मी आपले भजन करतो.

Verse 49

त्वत्तस्सर्वं त्वं हि सर्वं स्मरारे त्वं गौरीशस्त्वं च नग्नोऽतिशान्तः । त्वं वै वृद्धस्त्वं युवा त्वं च बालस्तत्त्वं यत्किं नान्यतस्त्वां नतोऽहम्

आपल्यापासूनच सर्व उत्पन्न होते; खरे तर आपणच सर्व आहात, हे स्मरारे। आपण गौरीचे ईश्वर, आपण दिगंबर, परम शांत आहात. आपणच वृद्ध, आपणच युवा, आपणच बाल; जे काही तत्त्व आहे ते आपणच. आपल्यावाचून अन्य कोणी नाही; मी आपल्याला नमस्कार करतो.

Verse 50

नन्दीश्वर उवाच । स्तुत्वेति विप्रो निपपात भूमौ संबद्धपाणिर्भवतीह यावत् । तावत्स बालोऽरिबलवृद्धवृद्धः प्रोवाच भूदेवमतीव हृष्टः

नंदीश्वर म्हणाले—“मी स्तुती करीन” असे म्हणत तो ब्राह्मण हात जोडून भूमीवर पडला. त्याच क्षणी तो बालक, शत्रुबलावर मात करणाऱ्या अदम्य शक्तीने परिपूर्ण व अतिशय परिपक्व, अत्यंत हर्षाने भूदेवाला म्हणाला।

Verse 51

बाल उवाच । विश्वानर मुनिश्रेष्ठ भूदेवाहं त्वयाद्य वै । तोषितस्सुप्रसन्नात्मा वृणीष्व वरमुत्तमम्

बाल म्हणाला—हे विश्वानर, मुनिश्रेष्ठ! आज मी तुझ्यासाठीच भूदेव आहे. मी तुष्ट व पूर्ण प्रसन्नचित्त आहे; तू सर्वोत्तम वर माग।

Verse 52

तत उत्थाय हृष्टात्मा सुनिर्विश्वानरः कृती । प्रत्यब्रवीन्मुनिश्रेष्ठः शंकरम्बालरूपिणम्

त्यानंतर हर्षितचित्त असा कृतार्थ मुनि सुनिर्विश्वानर उठला आणि बालरूप धारण केलेल्या शंकराला प्रत्युत्तर देऊन म्हणाला।

Verse 53

विश्वानर उवाच । महेश्वर किमज्ञातं सर्वज्ञस्य तव प्रभो । सर्वान्तरात्मा भगवाच्छर्वस्सर्व्वप्रदो भवान्

विश्वानर म्हणाला—हे महेश्वर, हे प्रभो! सर्वज्ञ असलेल्या तुला काय अज्ञात असणार? तू सर्वांचा अंतरात्मा आहेस. हे भगवन् शर्वा, तू सर्व काही देणारा आहेस.

Verse 54

याच्ञाम्प्रति नियुक्तम्मां किं ब्रूषे दैन्यकारिणीम् । इति ज्ञात्वा महेशान यथेच्छसि तथा कुरु

याचना करण्यासाठी मला नेमून मग मला दैन्य आणणारे शब्द का बोलता? हे महेशान, हे जाणून तुम्हाला जसे इच्छित तसेच करा.

Verse 55

नन्दीश्वर उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य देवो विश्वानरस्य हि । शुचिश्शुचिव्रतस्याथ शुचिस्मित्वाब्रवीच्छिशुः

नन्दीश्वर म्हणाला—शुद्ध व शुचिव्रतधारी देव विश्वानराचे वचन ऐकून तो पवित्र बालक मंद स्मित करून बोलू लागला.

Verse 56

त्वया शुचे शुचिष्मत्यां योऽभिलाषः कृतो हृदि । अचिरेणैव कालेन स भविष्यत्यसंशयम्

हे शुचि, हे शुचिष्मती! तुझ्या हृदयात जो अभिलाषा निर्माण झाला आहे, तो निःसंशय लवकरच पूर्ण होईल.

Verse 57

तव पुत्रत्वमेष्यामि शुचिष्मत्यां महामते । ख्यातो गृहपतिर्नाम्ना शुचिस्सर्व्वामरप्रियः

हे महामते! शुचिष्मतीच्या द्वारा मी तुझा पुत्र होईन. ‘गृहपति’ या नावाने मी प्रसिद्ध होईन—शुचि, जो सर्व देवांना प्रिय असेल.

Verse 58

अभिलाषाष्टकं पुण्यं स्तोत्रमेतत्त्वयेरितम् । अब्दत्रिकालपठनात्कामदं शिवसन्निधौ

हे पुण्य ‘अभिलाषाष्टक’ स्तोत्र आपणच सांगितले आहे। एक वर्ष त्रिकाळ पठण केल्यास शिवसन्निधीत हे मनोवांछित फल देणारे ठरते।

Verse 59

एतत्स्तोत्रप्रपठनं पुत्रपौत्रधनप्रदम् । सर्व्वशान्तिकरश्चापि सर्व्वापत्तिविनाशनम्

या स्तोत्राचे पठण पुत्र, पौत्र व धन देते. तसेच हे सर्वशांती करणारे आणि सर्व आपत्तींचा नाश करणारे आहे.

Verse 60

स्वर्गापवर्गसम्पत्तिकारकन्नात्र संशयः । सर्व्वस्तोत्रसमं ह्येतत्सर्व्वकामप्रदं सदा

हे स्वर्ग व अपवर्ग (मोक्ष) संपत्ती देणारे आहे—यात संशय नाही. हे सर्व स्तोत्रांशी सम असून सदैव सर्व कामना पूर्ण करते.

Verse 61

प्रातरुत्थाय सुस्नातो लिंगमभ्यर्च्य शाम्भवम् । वर्षं जपन्निदं स्तोत्रमपुत्रः पुत्रवान्भवेत्

पहाटे उठून, नीट स्नान करून आणि शांभव लिंगाची पूजा करून, जो अपुत्र पुरुष एक वर्ष हे स्तोत्र जपतो तो पुत्रवान होतो.

Verse 62

अभिलाषाष्टकमिदन्न देयं यस्य कस्यचित् । गोपनीयं प्रयत्नेन महावन्ध्याप्रसूतिकृत्

हे ‘अभिलाषाष्टक’ कोणालाही देऊ नये. प्रयत्नपूर्वक ते गोपनीय ठेवावे, कारण ते महावंध्येतही प्रसूतीचे फल घडविते असे सांगितले आहे.

Verse 63

स्त्रिया वा पुरुषेणापि नियमाल्लिंगसन्निधौ । अब्दजप्तमिदं स्तोत्रम्पुत्रदन्नात्र संशयः

स्त्री असो वा पुरुष—नियमाने शिवलिंगाच्या सान्निध्यात हे स्तोत्र वर्षभर जपल्यास पुत्रप्राप्ती होते; यात संशय नाही।

Verse 64

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वान्तर्दधे शम्भुर्बालरूपः सतां गतिः । सोऽपि विश्वानरो विप्रो हृष्टात्मा स्वगृहं ययौ

नन्दीश्वर म्हणाले—असे बोलून बालरूप धारण केलेला शंभू, जो सत्पुरुषांची परम गती आहे, अंतर्धान पावला. आणि ब्राह्मण विश्वानरही आनंदित मनाने आपल्या घरी परतला।