Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 43

अन्धकादिदैत्ययुद्धे वीरकविजयः — Vīraka’s Victory over Andhaka’s Forces

Devanagari script

प्रणम्य गौरी गिरिशं च मूर्ध्ना संदर्शयन् भर्तुरतीव शौर्यमम् । गौरी प्रयुद्धं च चकार हृष्टा हरस्ततः पर्वतराजपुत्रीम्

Transliteration

praṇamya gaurī giriśaṃ ca mūrdhnā saṃdarśayan bharturatīva śauryamam | gaurī prayuddhaṃ ca cakāra hṛṣṭā harastataḥ parvatarājaputrīm

Translation

गिरीशाला मस्तकाने प्रणाम करून, पतीचे अतुल पराक्रम दाखविण्याच्या इच्छेने हर्षित गौरी युद्धात उतरली; तेव्हा हर (शिव) यांनी पर्वतराजकन्या (पार्वती)ला पुढे प्रवृत्त केले।

Word by Word

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र + नम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• गौरी: Gaurī
• गौरी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गिरिशम्: Giriśa (Lord of mountains, Śiva)
• गिरिशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिरिश (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुष (गिरिणां ईशः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक

• मूर्ध्ना: with (her) head
• मूर्ध्ना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• संदर्शयन्: showing/pointing out
• संदर्शयन्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + दृश् (धातु)
• Form: शतृ (present active participle/वर्तमानकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणरूपेण ‘showing’

• भर्तुः: of (her) husband
• भर्तुः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• अतीव: exceedingly
• अतीव: Visheshana (विशेषणार्थ-क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: अव्यय; तीव्रता-बोधक

• शौर्यम्: valor
• शौर्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शौर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गौरी: Gaurī
• गौरी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पुनरुक्त-कर्ता)

• प्रयुद्धम्: battle/fighting
• प्रयुद्धम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्र + युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• चकार: did/made
• चकार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• हृष्टा: delighted
• हृष्टा: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: हृष् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle) विशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/हेतु-बोधक (then/thereupon)

• पर्वतराज-पुत्रीम्: the daughter of the mountain-king (Pārvatī)
• पर्वतराज-पुत्रीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पर्वतराज (प्रातिपदिक) + पुत्री (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुष (षष्ठी) ‘पर्वतराजस्य पुत्री’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Sūta Gosvāmi (narrating to the sages at Naimiṣāraṇya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It shows the Shaiva ideal of beginning all action with surrender (praṇāma) to Śiva, and then acting with joyful courage; Gaurī’s battle becomes service to Pati (Śiva) and a revelation of divine power (Śakti) aligned with divine will.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Gaurī bows to Girīśa as the personal, Saguna Lord who receives devotion and guides action; the verse reflects how devotees approach Śiva with reverence first, then perform dharmic deeds as an offering—an attitude central to Liṅga-worship and pūjā.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The takeaway is praṇāma and mantra-minded action: begin worship or any undertaking with salutations to Śiva (mentally repeating the Pañcākṣarī, “Om Namaḥ Śivāya”), then proceed with disciplined effort as an offering to Hara.