दधीच-शाप-हेतु-वर्णनम् / The Cause of Dadhīca’s Curse (Explaining Viṣṇu’s Role at Dakṣa’s Sacrifice)

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विधेरमितधीमतः । पप्रच्छ नारदः प्रीत्या विस्मितस्तं द्विजोत्तमः

सूत म्हणाले—अमित बुद्धी असलेल्या विधाता ब्रह्म्याचे ते वचन ऐकून, आनंदित व विस्मित झालेला श्रेष्ठ मुनी नारद आदराने त्यांना विचारू लागला।

Verse 2

नारद उवाच । शिवं विहाय दक्षस्य सुरैर्यज्ञं हरिर्गतः । हेतुना केन तद् ब्रूहि यत्रावज्ञाऽ भवत्ततः

नारद म्हणाले—शिवाला बाजूला ठेवून हरि देवांसह दक्षाच्या यज्ञात गेले. जिथे शिवाची अवज्ञा झाली, तिथे ते कोणत्या कारणाने गेले, ते मला सांगा।

Verse 3

जानाति किं स शंभुं नो हरिः प्रलयविक्रमम् । रणं कथं च कृतवान् तद्गणैरबुधो यथा

ज्यांचा पराक्रम प्रलयासारखा आहे त्या शंभूला हरि कसा जाणू शकेल? मग तो शिवगणांशी युद्ध कसा करू लागला, जणू तो अबुद्धच?

Verse 4

एष मे संशयो भूयांस्तं छिंधि करुणानिधे । चरितं ब्रूहि शंभोस्तु चित्तोत्साहकरं प्रभो

माझ्या मनात हा मोठा संशय उत्पन्न झाला आहे; करुणानिधे, तो छेदून टाका. प्रभो, शंभूचे असे पावन चरित्र सांगा जे चित्ताला उत्साह व बळ देईल।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । द्विजवर्य शृणु प्रीत्या चरितं शशिमौलिनः । यत्पृच्छते कुर्वतश्च सर्वसंशयहारकम्

ब्रह्मा म्हणाले—हे द्विजश्रेष्ठा, प्रीती-भक्तीने शशिमौली भगवान् शिवांचे पावन चरित्र ऐक. तू विचारलेले आणि तू करीत असलेले—दोन्हींबाबतचे सर्व संशय हे निवारील.

Verse 6

दधीचस्य मुनेः शापाद्भ्रष्टज्ञानो हरिः पुरा । सामरो दक्षयज्ञं वै गतः क्षुवसहायकृत्

दधीचि मुनींच्या शापामुळे पूर्वी हरि (विष्णु) यांचे सम्यक् ज्ञान ढळले. मग ते देवांसह, क्षुवाला सहाय्यक करून, दक्षाच्या यज्ञास गेले.

Verse 7

नारद उवाच । किमर्थं शप्तवान्विष्णुं दधीचो मुनिसत्तमः । कोपाकारः कृतस्तस्य हरिणा तत्सहायिना

नारद म्हणाले—मुनिश्रेष्ठ दधीचि यांनी विष्णूंना कोणत्या कारणाने शाप दिला? आणि हरिने आपल्या सहाय्यासह त्यांच्याविषयी क्रोधभाव का धारण केला?

Verse 8

ब्रह्मोवाच । समुत्पन्नो महातेजा राजा क्षुव इति स्मृतः । अभून्मित्रं दधीचस्य मुनीन्द्रस्य महाप्रभोः

ब्रह्मा म्हणाले—‘क्षुव’ नावाचा महातेजस्वी राजा उत्पन्न झाला. तो महाप्रभू, मुनींद्र दधीचि यांचा मित्र झाला.

Verse 9

चिरात्तपःप्रसंगाद्वै वादः क्षुवदधीचयोः । महानर्थकरः ख्यातस्त्रिलोकेष्वभवत्पुरा

खूप पूर्वी तपस्येच्या दीर्घ प्रसंगामुळे क्षुव व मुनि दधीचि यांच्यात वाद झाला. तो कलह महान अनर्थाचा कारण ठरून त्रिलोकीत प्रसिद्ध झाला.

Verse 10

तत्र त्रिवर्णतः श्रेष्ठो विप्र एव न संशयः । इति प्राह दधीचो हि शिवभक्तस्तु वेदवित्

त्या प्रसंगी त्रिवर्णांमध्ये विप्रच श्रेष्ठ—यात संशय नाही। असे वेदवेत्ता व शिवभक्त महर्षी दधीची यांनी सांगितले.

Verse 11

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दधीचस्य महामुने । क्षुवः प्राहेति नृपतिः श्रीमदेन विमोहितः

महामुनी दधीची यांचे वचन ऐकून, श्रीमंती व गर्वाने मोहित झालेला राजा क्षुव असे बोलला.

Verse 12

क्षुव उवाच । अष्टानां लोकपालानां वपुर्धारयते नृपः । तस्मान्नृपो वरिष्ठो हि वर्णाश्रमपतिः प्रभुः

क्षुव म्हणाला—राजा अष्ट लोकपालांचे तेज धारण करतो. म्हणून राजा श्रेष्ठ; तो वर्ण-आश्रमव्यवस्थेचा अधिपती व प्रभु आहे.

Verse 13

सर्वदेवमयोराजा श्रुति प्राहेति तत्परा । महती देवता या सा सोहमेव ततो मुने

श्रुती म्हणते—राजा सर्वदेवमय असून त्या परम तत्त्वात तत्पर असतो. आणि ती महान देवता—जी कोणी असेल—ती ‘सोऽहम्’ (मी तोच शिव) आहे, हे मुने.

Verse 14

तस्माद्विप्राद्वरो राजा च्यवनेय विचार्यताम् । नावमंतव्य एवातः पूज्योऽहं सर्वथा त्वया

म्हणून, हे च्यवनपुत्रा, नीट विचार कर—राजाही ब्राह्मणापेक्षा कनिष्ठ आहे. म्हणून माझा अवमान करू नकोस; सर्व प्रकारे तू मला पूज्य मान.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा तथा मतं तस्य क्षुवस्य मुनिसत्तमः । श्रुतिस्मृतिविरुद्धं तं चुकोपातीव भार्गवः

ब्रह्मा म्हणाले—क्षुवाचे ते मत ऐकून मुनिश्रेष्ठ भार्गव अत्यंत क्रोधित झाला; कारण ते श्रुती व स्मृती या दोन्हींना विरुद्ध होते.

Verse 16

अथ क्रुद्धो महातेजा गौरवाच्चात्मनो मुने । अताडयत्क्षुवं मूर्ध्नि दधीचो वाममुष्टितः

मग, हे मुने, महातेजस्वी दधीचि क्रुद्ध झाला; आणि स्वाभिमानाच्या भाराने त्याने डाव्या मुष्टीने क्षुवाच्या मस्तकावर प्रहार केला.

Verse 17

वज्रेण तं च चिच्छेद दधीचं ताडितः क्षुवः । जगर्जातीव संक्रुद्धो ब्रह्मांडाधिपतिः कुधीः

वज्राने आघात झाल्यावर क्षुवाने दधीचिला छिन्नभिन्न केले. क्रोधाने बुद्धी झाकोळलेल्या त्या ब्रह्मांडाधिपतीने प्रचंड रोषाने गर्जना केली.

Verse 18

पपात भूमौ निहतो तेन वज्रेण भार्गवः । शुक्रं सस्मार क्षुवकृद्भार्गवस्य कुलंधरः

त्या वज्राने आघात होऊन भार्गव भूमीवर कोसळला. मग भार्गवकुलाचा नाश करणारा कुलंधर—क्षुवकृत—याने शुक्राचे स्मरण (आवाहन) केले.

Verse 19

शुक्रोथ संधयामास ताडितं च क्षुवेन तु । योगी दधीचस्य तदा देहमागत्य सद्रुतम्

मग शुक्राने क्षुवने ताडित झालेल्याला तत्क्षणी संधि करून पूर्ववत केले; त्याच वेळी योगी दधीची आपल्या देहासह वेगाने तेथे आला।

Verse 20

संधाय पूर्ववद्देहं दधीचस्याह भार्गवः । शिवभक्ताग्रणीर्भृत्यं जयविद्याप्रवर्तकः

दधीचाचा देह पूर्ववत् संधून भार्गव म्हणाला—हा शिवभक्तांमध्ये अग्रणी, निष्ठावान सेवक आणि जयविद्येचा प्रवर्तक आहे।

Verse 21

शुक्र उवाच । दधीच तात संपूज्य शिवं सर्वेश्वरं प्रभुम् । महामृत्युंजयं मंत्रं श्रौतमग्र्यं वदामि ते

शुक्र म्हणाले—तात दधीच! सर्वेश्वर प्रभु शिवाची विधिवत् पूजा करून आता मी तुला श्रौत मंत्रांतील श्रेष्ठ महामृत्युंजय मंत्र सांगतो।

Verse 22

त्र्यम्बकं यजामहे त्रैलोक्यं पितरं प्रभुम् । त्रिमंडलस्य पितरं त्रिगुणस्य महेश्वरम्

आम्ही त्र्यम्बकाची यजना करतो—त्रैलोक्याचा पिता व प्रभू; त्रिमंडलाचा पिता आणि त्रिगुणांचा अधीश्वर महेश्वर।

Verse 23

त्रितत्त्वस्य त्रिवह्नेश्च त्रिधाभूतस्य सर्वतः । त्रिदिवस्य त्रिबाहोश्च त्रिधाभूतस्य सर्वतः

तो त्रितत्त्व व त्रिवह्नीस्वरूप आहे; सर्वत्र त्रिधा होऊन प्रकटतो। तो त्रिदिवाचा अधिपती व त्रिबाहू आहे; सर्वत्र त्रिरूपाने स्थित आहे।

Verse 24

त्रिदेवस्य महादेवस्सुगंधि पुष्टिवर्द्धनम् । सर्वभूतेषु सर्वत्र त्रिगुणेषु कृतौ यथा

महादेव हे त्रिदेवांचे परम अधिपती आहेत; ते सुगंधमय असून पुष्टि व कल्याण वाढविणारे आहेत. ते सर्वत्र, सर्व भूतांमध्ये व्याप्त आहेत आणि त्रिगुणांतही स्थित आहेत—जसे प्रकट सृष्टीत ते प्रतिष्ठित आहेत.

Verse 25

इन्द्रियेषु तथान्येषु देवेषु च गणेषु च । पुष्पे सुगंधिवत्सूरस्सुगंधिममरेश्वरः

इंद्रियांमध्ये तसेच इतर सजीवांत—देवांत व गणांतही—तोच विराजमान आहे. जशी फुलात सुगंध वास करतो, तसा अमरांचा ईश्वर, तेजस्वी प्रभू, सर्वांच्या अंतरी सूक्ष्म साररूप सुगंध होऊन राहतो.

Verse 26

पुष्टिश्च प्रकृतेर्यस्मात्पुरुषाद्वै द्विजोत्तम । महदादिविशेषांतविकल्पश्चापि सुव्रत

हे द्विजोत्तम, पुरुषापासूनच प्रकृतीची वाढ व पुष्टी प्रवर्तते. म्हणून महत्‌पासून आरंभ करून विशेष तत्त्वांपर्यंत जी भेद-परंपरा आहे, तीही स्वतंत्र क्रमाने उत्पन्न होते, हे सुव्रत.

Verse 27

विष्णोः पितामहस्यापि मुनीनां च महामुने । इन्द्रियस्य च देवानां तस्माद्वै पुष्टिवर्द्धनः

हे महामुने, विष्णू, पितामह (ब्रह्मा), मुनी, देव आणि त्यांच्या इंद्रियांसाठीही तोच पुष्टी व बल वाढविणारा आहे. म्हणून तो खरोखर सर्वांचे कल्याण वाढविणारा आहे.

Verse 28

तं देवममृतं रुद्रं कर्मणा तपसापि वा । स्वाध्यायेन च योगेन ध्यानेन च प्रजापते

हे प्रजापते, त्या दिव्य अमृतस्वरूप रुद्राला कर्माने, तपाने, स्वाध्यायाने, योगाने आणि ध्यानाने उपासून साक्षात्करिता येते.

Verse 29

सत्येनान्येन सूक्ष्माग्रान्मृत्युपाशाद्भवः स्वयम् । वंधमोक्षकरो यस्मादुर्वारुकमिव प्रभुः

सत्याने आणि सूक्ष्म अंतःसाधनानेही भव (भगवान शिव) स्वतः देहीला मृत्युपाशातून सोडवितात; कारण तोच प्रभू बंधन व मोक्ष देणारा—जसा पिकलेला काकडीफळ वेलीपासून सहज तुटतो।

Verse 30

मृतसंजीवनीमन्त्रो मम सर्वोत्तमः स्मृतः । एवं जपपरः प्रीत्या नियमेन शिवं स्मरन्

‘मृतसंजीवनी’ मंत्र हा माझा सर्वोत्तम मंत्र मानला जातो. म्हणून नियम पाळून, प्रेमाने जपात तत्पर राहून, सदैव शिवांचे स्मरण करावे।

Verse 31

जप्त्वा हुत्वाभिमंत्र्यैव जलं पिब दिवानिशम् । शिवस्य सन्निधौ ध्यात्वा नास्ति मृत्युभयं क्वचित्

जप व हवन करून, मंत्रांनी जल अभिमंत्रित करून ते दिवसरात्र प्या। शिवाच्या सन्निधीत ध्यान केल्यास कुठेही मृत्यूचे भय उरत नाही।

Verse 32

कृत्वा न्यासादिकं सर्वं संपूज्य विधिवच्छिवम् । संविधायेदं निर्व्यग्रश्शंकरं भक्तवत्सलम्

न्यास इत्यादी सर्व पूर्वकर्मे करून, विधिपूर्वक शिवाची पूजा करावी। मग अव्यग्र चित्ताने, भक्तवत्सल शंकराला केंद्र मानून हे अनुष्ठान करावे।

Verse 33

ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि यथा ध्यात्वा जपन्मनुम् । सिद्ध मन्त्रो भवेद्धीमान् यावच्छंभुप्रभावतः

आता मी याचे ध्यान सांगतो. अशा प्रकारे ध्यान करून मंत्रजप केल्यास, बुद्धिमान साधकाचा मंत्र सिद्ध होतो—हे सर्व शंभूच्या कृपा-प्रभावानेच.

Verse 34

हस्तांभोजयुगस्थकुंभयुगलादुद्धृत्यतोयं शिरस्सिंचंतं करयोर्युगेन दधतं स्वांकेभकुंभौ करौ । अक्षस्रङ्मृगहस्तमंबुजगतं मूर्द्धस्थचन्द्रस्रवत्पीयूषार्द्रतनुं भजे सगिरिजं त्र्यक्षं च मृत्युंजयम्

मी गिरिजेसह त्रिनेत्र मृत्युंजय शिवाचे भजन करतो—जो दोन कमलहस्तांनी दोन कलश उचलून आपल्या शिरावर जलाभिषेक करतात; आणि दुसऱ्या दोन हातांनी मांडीवर ठेवलेले कलश धारण करतात; जपमाळ, स्रक् व मृग धारण करून पद्मासनस्थ आहेत, व मस्तकस्थ चंद्रातून झरणाऱ्या अमृताने ज्यांचे शरीर ओलसर झाले आहे।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । उपदिश्येति शुक्रः स्वं दधीचिं मुनिसत्तमम् । स्वस्थानमगमत्तात संस्मरञ् शंकरं प्रभुम्

ब्रह्मा म्हणाले—हे तात! अशा रीतीने आपल्या शिष्य मुनिश्रेष्ठ दधीचीला उपदेश करून शुक्र शंकर प्रभूचे स्मरण करीत आपल्या स्थानास गेला।

Verse 36

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दधीचो हि महामुनिः । वनं जगाम तपसे महाप्रीत्या शिवं स्मरन्

त्याचे ते वचन ऐकून महामुनी दधीची, महाप्रीतीने भगवान् शिवांचे स्मरण करीत, तपासाठी वनात गेले।

Verse 37

तत्र गत्वा विधानेन महामृत्युंजयाभिधम् । तं मनुं प्रजपन् प्रीत्या तपस्तेपे शिवं स्मरन्

तेथे जाऊन विधिपूर्वक ‘महामृत्युंजय’ नावाच्या त्या मंत्राचा प्रेमाने जप करीत, शिवस्मरणात तल्लीन होऊन त्यांनी तप केले।

Verse 38

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीयसतीखंडे क्षुवदधीचवादवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय ग्रंथ रुद्रसंहितेच्या द्वितीय सतीखंडात ‘क्षुव व दधीची यांचा संवादवर्णन’ नामक अडतीसावा अध्याय समाप्त झाला.

Verse 39

अथ शंभुः प्रसन्नात्मा तज्जपाद्भक्तवत्सलः । आविर्बभूव पुरतस्तस्य प्रीत्या महामुने

तेव्हा शंभू प्रसन्नचित्त झाले; भक्तवत्सल ते त्या जपाने द्रवून—हे महामुने—प्रेमापोटी त्याच्या समोर प्रत्यक्ष प्रकट झाले।

Verse 40

तं दृष्ट्वा स्वप्रभुं शंभुं स मुमोद मुनीश्वरः । प्रणम्य विधिवद्भक्त्या तुष्टाव सुकृतांजलिः

आपले स्वामी शंभू दिसताच मुनिश्वर अतिशय आनंदित झाला. विधिपूर्वक भक्तिभावाने प्रणाम करून, सुशोभित अंजली बांधून त्याने स्तुती केली।

Verse 41

अथ प्रीत्या शिवस्तात प्रसन्नश्च्यावनिं मुने । वरं ब्रूहीति स प्राह सुप्रसन्नेन चेतसा

मग प्रेमाने भगवान शिव प्रसन्न झाले. हे मुने, त्यांनी अत्यंत शांत चित्ताने च्यवनाला म्हटले—“वर माग; जे इच्छित ते सांग.”

Verse 42

तच्छुत्वा शंभुवचनं दधीचो भक्तसत्तमः । सांजलिर्नतकः प्राह शंकरं भक्तवत्सलम्

शंभूचे वचन ऐकून भक्तश्रेष्ठ दधीचीने अंजली बांधून, मस्तक नमवून, भक्तवत्सल शंकरांना म्हटले।

Verse 43

दधीच उवाच । देवदेव महादेव मह्यं देहि वरत्रयम् । वज्रास्थित्वादवध्यत्वमदीनत्वं हि सर्वतः

दधीच म्हणाला— “देवदेव महादेव! मला तीन वर द्या— माझी अस्थी वज्रासारखी होवोत, मी अवध्य राहो, आणि सर्वथा दीनता वा असहायता मला कधीही न येवो.”

Verse 44

ब्रह्मोवाच । तदुक्तवचनं श्रुत्वा प्रसन्नः परमेश्वरः । वरत्रयं ददौ तस्मै दधीचाय तथास्त्विति

ब्रह्मा म्हणाले—ते वचन ऐकून परमेश्वर शिव प्रसन्न झाले आणि ऋषी दधीचीला तीन वर देऊन म्हणाले—“तथास्तु।”

Verse 45

वरत्रयं शिवात्प्राप्य सानंदश्च महामुनिः । क्षुवस्थानं जगामाशु वेदमार्गे प्रतिष्ठितः

शिवांकडून तीन पवित्र वर मिळवून महामुनी दधीची आनंदित झाले; वेदमर्गात दृढ राहून ते शीघ्रच क्षुवाच्या स्थानी गेले.

Verse 46

ब्रह्मोवाच । प्राप्यावध्यत्वमुग्रात्स वज्रास्थित्वमदीनताम् । अताडयच्च राजेन्द्रं पादमूलेन मूर्द्धनि

ब्रह्मा म्हणाले—त्या उग्र (शिव) कडून अवध्यत्व, वज्रासारखी दृढ देहयष्टी आणि अढळ निर्भयता मिळवून, त्याने राजाधिराजाच्या मस्तकावर पायाच्या तळव्याने प्रहार केला.

Verse 47

क्षुवो दधीचं वज्रेण जघानोरस्यथो नृपः । क्रोधं कृत्वा विशेषेण विष्णुगौरवगर्वितः

हे नृपा! तेव्हा क्षुव—विष्णूच्या गौरवाने गर्वित होऊन—विशेष क्रोध करून, वज्राने दधीचीच्या उरावर प्रहार करू लागला.

Verse 48

नाभून्नाशाय तद्वज्रं दधीचस्य महात्मनः । प्रभावात्परमेशस्य धातृपुत्रो विसिस्मिये

महात्मा दधीचीपासून उत्पन्न तो वज्र नाशास कारणीभूत ठरला नाही—हे परमेश्वर शिवांच्या प्रभावामुळेच. हे पाहून धातृपुत्र विस्मित झाला.

Verse 49

दृष्ट्वाप्यवध्यत्वमदीनतां च वज्रस्य चात्यंतपरप्रभावम् । क्षुवो दधीचस्य मुनीश्वरस्य विसिस्मिये चेतसि धातृपुत्रः

मुनीश्वर दधीचीची अवध्यता व अढळ निर्भयता, तसेच वज्राचा अत्यंत प्रबळ पराक्रम पाहूनही धातृपुत्र अंतःकरणात विस्मित झाला.

Verse 50

आराधयामास हरिं मुकुन्दमिन्द्रानुजं काननमाशु गत्वा । प्रपन्नपालश्च पराजितो हि दधीचमृत्युंजयसेवकेन

तो शीघ्र वनात जाऊन हरि मुकुंद—इंद्राचा अनुज—याची आराधना करू लागला. पण ‘शरणागतपालक’ही मृत्युञ्जय-सेवक दधीचीपुढे पराजितच ठरला.

Verse 51

पूजया तस्य सन्तुष्टो भगवान् मधुसूदनः । प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः

त्याच्या पूजेने संतुष्ट होऊन भगवान मधुसूदन—गरुडध्वज—यांनी त्याला आपले दिव्य दर्शन दिले.

Verse 52

दिव्येन दर्शनेनैव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम् । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिः प्रणम्य गरुडध्वजम्

दिव्य दर्शनाने भगवान जनार्दनास पाहून त्याने गरुडध्वज प्रभूस नमस्कार केला आणि प्रिय व योग्य वचनांनी त्या देवाची स्तुती केली।

Verse 53

सम्पूज्य चैवं त्रिदशेश्वराद्यैः स्तुतं देवमजेयमीशम् । विज्ञापयामास निरीक्ष्य भक्त्या जनार्दनाय प्रणिपत्य मूर्ध्ना

अशा रीतीने इंद्र आदि देवाधिपतींनी स्तुत केलेल्या अजेय ईश्वरदेवाचे विधिपूर्वक पूजन करून, त्याने भक्तिभावाने पाहत मस्तक झुकवून प्रणाम केला आणि जनार्दन (विष्णू) यांना आपली विनंती निवेदिली।

Verse 54

राजोवाच । भगवन् ब्राह्मणः कश्चिद्दधीच इति विश्रुतः । धर्मवेत्ता विनीतात्मा सखा मम पुराभवत्

राजा म्हणाला—हे भगवन्! दधीच नावाचा एक ब्राह्मण प्रसिद्ध होता. तो धर्मवेत्ता, विनयशील अंतःकरणाचा होता आणि पूर्वी तो माझा मित्र होता.

Verse 55

अवध्यस्सर्वदा सर्वैश्शंकरस्य प्रभावतः । तमाराध्य महादेवं मृत्युंजयमनामयम्

शंकराच्या प्रभावाने मनुष्य सर्वदा सर्वांसाठी अवध्य होतो. म्हणून त्या महादेव—मृत्युंजय, निरामय—यांची आराधना करावी.

Verse 56

सावज्ञं वामपादेन मम मूर्ध्नि सदस्यपि । ताडयामास वेगेन स दधीचो महातपाः

सभेत बसलेला असतानाही, महातपस्वी दधीचाने अवज्ञेने माझ्या मस्तकावर डाव्या पायाने वेगाने प्रहार केला.

Verse 57

उवाच तं च गर्वेण न बिभेमीति सर्वतः । मृत्युंजयाप्त सुवरो गर्वितो ह्यतुलं हरिः

तो गर्वाने त्याला म्हणाला—“मी कोणत्याही दिशेकडून भय मानत नाही.” मृत्युंजयाचा श्रेष्ठ वर मिळाल्याने तो अतुल हरि अत्यंत गर्विष्ठ झाला.

Verse 58

ब्रह्मोवाच । अथ ज्ञात्वा दधीचस्य ह्यवध्यत्वं महात्मनः । सस्मारास्य महेशस्य प्रभावमतुलं हरिः

ब्रह्मा म्हणाले—मग महात्मा दधीचि अवध्य आहे हे जाणून, हरिने महेश्वर (शिव) यांचा अतुल प्रभाव व महिमा स्मरला।

Verse 59

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह क्षुवं विधिसुतं द्रुतम् । विप्राणां नास्ति राजेन्द्र भयमण्वपि कुत्रचित्

असे स्मरून हरिने विधिपुत्र क्षुवास त्वरेने सांगितले— “राजेंद्र, विप्रांना कुठेही किंचितही भय नसते.”

Verse 60

विशेषाद्रुद्रभक्तानां भयं नास्ति च भूपते । दुःखं करोति विप्रस्य शापार्थं ससुरस्य मे

हे भूपते, विशेषतः रुद्रभक्तांना सर्वथा भय नसते. पण माझ्या सासऱ्यावर शाप घडावा म्हणून या विप्रास दुःख दिले जात आहे.

Verse 61

भविता तस्य शापेन दक्षयज्ञे सुरेश्वरात् । विनाशो मम राजेन्द्र पुनरुत्थानमेव च

राजेंद्र, त्याच्या शापामुळे दक्षयज्ञात देवेश्वराच्या हातून माझा विनाश होईल; आणि पुन्हा माझे पुनरुत्थानही निश्चयाने होईल.

Verse 62

तस्मात्समेत्य राजेन्द्र सर्वयज्ञो न भूयते । करोमि यत्नं राजेन्द्र दधीचविजयाय ते

म्हणून राजेंद्र, सर्व सामग्री जमली तरी पूर्ण यज्ञ सिद्ध होणार नाही. म्हणून राजेंद्र, दधीचावर विजय मिळावा यासाठी मी प्रयत्न करीन.

Verse 63

श्रुत्वा वाक्यं क्षुवः प्राह तथास्त्विति हरेर्नृपः । तस्थौ तत्रैव तत्प्रीत्या तत्कामोत्सुकमानसः

ते शब्द ऐकून हरिभक्त राजा क्षुव म्हणाला—“तथास्तु.” तो अंतःकरणी प्रसन्न होऊन तेथेच थांबला; त्याचे मन त्या हेतूच्या सिद्धीस उत्सुक होते.