मङ्गलपत्रिकाग्रहणम् — Reception of the Auspicious Marriage Invitation
अध्याय ३९ हा नारद–ब्रह्मा संवाद आहे. नारद विचारतात—मंगळपत्रिका (विवाह-निमंत्रण/स्वीकृतीपत्र) मिळाल्यावर शशिमौली शंकरांनी काय केले? ब्रह्मा सांगतात—शिव आनंदाने पत्रिका स्वीकारतात, हर्षाने हसतात आणि दूतांचा सत्कार करतात; त्यामुळे दिव्य असूनही लौकिक आचाराचे आदर्श रूप दिसते. ते पत्रिका विधिवत वाचून घेतात व नियमानुसार स्वीकार करतात आणि विवाह-स्वीकृतीची सार्वजनिक घोषणा करतात. दूतांना सांगतात—तुमचे कार्य सफल झाले; माझ्या विवाहाला तुम्ही उपस्थित रहा, कारण मी विवाह स्वीकारला आहे. दूत नमस्कार व प्रदक्षिणा करून आनंदाने परत जातात आणि यशस्वी दूतकार्याचा जयघोष करतात. आरंभी या कथाश्रवणाला मंगळकारक व पापनाशक म्हटले आहे; शिवलीला परात्परत्व व सामाजिक मर्यादा यांचा संगम घडवते. पुढील श्लोक विवाह-तयारीकडे नेत मंगळशक्ती व शिवाची कृपामय सार्वभौमता प्रकट करतात।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । विधे तात महाप्राज्ञ विष्णुशिष्य नमोऽस्तु ते । अद्भुतेयं कथाश्रावि त्वत्तोऽस्माभिः कृपानिधे
नारद म्हणाले—हे विधाते ब्रह्मदेवा, हे तात, महाप्राज्ञ, श्रीविष्णूचे शिष्य, तुला नमस्कार। हे कृपानिधे, तुझ्याकडून आम्ही ही अद्भुत पावन कथा ऐकली आहे।
Verse 2
इदानीं श्रोतुमिच्छामि चरितं शशिमौलिनः । वैवाहिकं सुमाङ्गल्यं सर्वाघौघविनाशनम्
आता मला शशिमौली भगवान् शिवांचे चरित्र ऐकायचे आहे—त्यांच्या विवाहाचे परम शुभ, सुमंगलमय आख्यान, जे सर्व पापसमूहांचा नाश करणारे आहे।
Verse 3
किं चकार महादेवः प्राप्य मङ्गलपत्रिकाम् । तां श्रावय कथान्दिव्यां शङ्करस्सपरात्मनः
मंगलपत्रिका मिळाल्यावर महादेवांनी काय केले? परात्मा शंकरांची ती दिव्य कथा आम्हाला ऐकवा।
Verse 4
ब्रह्मोवाच । शृणु वत्स महाप्राज्ञ शाङ्करम्परमं यशः । यच्चकार महादेवः प्राप्य मङ्गलपत्रिकाम्
ब्रह्मा म्हणाले—हे वत्सा, हे महाप्राज्ञा! शंकरांचे परम यश ऐक; मंगलपत्रिका मिळाल्यावर महादेवांनी जे केले ते।
Verse 5
अथ शम्भुर्गृहीत्वा तां मुदा मंगलपत्रिकाम् । विजहास प्रहृष्टात्मा मानन्तेषां व्यधाद्विभुः
तेव्हा शंभूंनी आनंदाने ती मंगलपत्रिका हातात घेतली व प्रसन्नचित्त होऊन हसले; सर्वव्यापी प्रभूंनी जे त्यांना नमस्कार करीत होते त्यांना मान-सन्मान दिला।
Verse 6
वाचयित्वा च तां सम्यग्स्वीचकार विधानतः । तज्जनन्यापयामास बहुसम्मान्य चादृतः
तिच्याकडून ती पत्रिका नीट वाचून घेऊन त्यांनी विधिपूर्वक स्वीकार केली; मग आदराने भरपूर सन्मान करून तिच्या मातेला संदेश पाठविला।
Verse 7
उवाच सुनिवर्गांस्तान्कार्य्यं सम्यक् कृतं शुभम् । आगन्तव्यं विवाहे मे विवाहस्स्वीकृतो मया
ती त्या सद्गुणी जनांस म्हणाली—“शुभ कार्य नीटरीत्या पूर्ण झाले आहे. तुम्ही माझ्या विवाहाला अवश्य या; हा विवाह मी स्वीकारला आहे.”
Verse 8
इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोः प्रहृष्टास्ते प्रणम्य तम् । परिक्रम्य ययुर्धाम शंसन्तः स्वं विधिम्परम्
शंभूची वचने ऐकून ते अत्यंत आनंदित झाले. त्याला नमस्कार करून व प्रदक्षिणा घालून, ते आपल्या धामास गेले आणि त्याने सांगितलेल्या परम विधी (धर्म)ची स्तुती करू लागले.
Verse 9
अथ देवेश्वरश्शम्भुस्सामरस्त्वां मुने द्रुतम् । लौकिकाचारमाश्रित्य महालीलाकरः प्रभुः
मग देवेश्वर शंभू—जो सर्वांशी समरस आहे—हे मुने, त्वरेने तुला संबोधू लागला. महालीला करणारा तो प्रभू, आपल्या लीलासाठी लौकिक आचाराचा आश्रय घेऊ लागला.
Verse 10
त्वमागतः परप्रीत्या प्रशंसंस्त्वं विधिम्परम् । प्रणमंश्च नतस्कन्धो विनीतात्मा कृताञ्जलिः
तू परम प्रेम-भक्तीने आला आहेस, त्या परम विधी (धर्म)ची प्रशंसा करीत. नमस्कार करीत, खांदे झुकवून, विनीत मनाने व हात जोडून तू आदराने उभा आहेस.
Verse 11
अस्तौस्सुजयशब्दान्हि समुच्चार्य मुहुर्मुहुः । निदेशं प्रार्थयंस्तस्य प्रशंसंस्त्वं विधिम्मुने
तू वारंवार मोठ्याने ‘जय जय’ असे मंगल शब्द उच्चारून त्या प्रभूची स्तुती केलीस; हे मुने, विधी-विधानाचा उपदेश तू नम्रतेने मागितलास।
Verse 12
ततश्शंभुः प्रहृष्टात्मा दर्शयंल्लौकिकीं गतिम् । उवाच मुनिवर्य त्वां प्रीणयञ्छुभया गिरा
त्यानंतर शंभू अंतःकरणी आनंदित होऊन, लीलार्थ लौकिक भाव दाखवीत, शुभ वचनांनी तुला संतुष्ट करीत, हे मुनिश्रेष्ठ, बोलला।
Verse 13
शिव उवाच । प्रीत्या शृणु मुनिश्रेष्ठ ह्यस्मत्तोऽद्य वदामि ते । ब्रुवे तत्त्वां प्रियो मे यद्भक्तराजशिरोमणिः
शिव म्हणाले—हे मुनिश्रेष्ठ! प्रेमाने ऐक; आज मी स्वतः तुला सांगतो. मी तुला तत्त्व सांगतो, कारण तू मला प्रिय आहेस—भक्तराजांमध्ये शिरोमणी आहेस।
Verse 14
कृतं महत्तपो देव्या पार्वत्या तव शासनात् । तस्यै वरो मया दत्तः पतित्वे तोषितेन वै
तुझ्या आज्ञेने देवी पार्वतीने महान तप केले. त्याने संतुष्ट होऊन मी तिला हा वर दिला की मी तिचा पती होईन।
Verse 15
करिष्येऽहं विवाहं च तस्या वश्यो हि भक्तितः । सप्तर्षिभिस्साधितश्च तल्लग्नं शोधितं च तैः
मी निश्चयच तिचा विवाह करीन; कारण भक्तीने मी खरोखर तिच्या वश झालो आहे. सप्तर्षींनी शुभ लग्न साधून ठरविले असून त्यांनीच ते तपासून निश्चित केले आहे.
Verse 16
अद्यतस्सप्तमे चाह्नि तद्भविष्यति नारद । महोत्सवं करिष्यामि लौकिकीं गतिमाश्रितः
हे नारद, आजपासून सातव्या दिवशी ते घडेल. लौकिक व्यवहाराचा आश्रय घेऊन मी एक महोत्सव करीन.
Verse 17
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य शंकरस्य परात्मनः । प्रसन्नधीः प्रभुं नत्वा तात त्वं वाक्यमब्रवीः
ब्रह्मा म्हणाले—परमात्मा शंकराचे हे वचन ऐकून, हे प्रिय, तू प्रसन्न बुद्धीने प्रभूला नमस्कार करून मग हे वचन बोललास.
Verse 18
नारद उवाच । भवतस्तु व्रतमिदम्भक्तवश्यो भवान्मतः । सम्यक् कृतं च भवता पार्वतीमानसेप्सितम्
नारद म्हणाले—तुमचे हे व्रत योग्यच आहे; कारण तुम्ही भक्तवश्य मानले जाता. तुम्ही ते सम्यक् रीतीने केले असून पार्वतीच्या मनातील अभिलाषा पूर्ण केली आहे।
Verse 19
कार्यं मत्सदृशं किञ्चित्कथनीयन्त्वया विभो । मत्वा स्वसेवकं मां हि कृपां कुरु नमोऽस्तु ते
हे विभो, माझ्यास योग्य असे काही कार्य मला सांगावे. मला आपला सेवक मानून कृपा करावी; आपल्याला नमस्कार असो।
Verse 20
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तस्तु त्वया शम्भुश्शंकरो भक्तवत्सलः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सादरं त्वां मुनीश्वर
ब्रह्मा म्हणाले—तू असे म्हणताच भक्तवत्सल शंभू-शंकर प्रसन्नचित्त होऊन, हे मुनीश्वर, तुला आदराने प्रत्युत्तर देऊ लागले।
Verse 21
शिव उवाच । विष्णुप्रभृतिदेवांश्च मुनीन्सिद्धानपि ध्रुवम् । त्वन्निमन्त्रय मद्वाण्या मुनेऽन्यानपि सर्वतः
शिव म्हणाले—निश्चितच विष्णु आदि देवांना, तसेच मुनींना व सिद्धांनाही बोलाव. आणि हे मुने, माझ्या वाणीने सर्व दिशांतून इतर सर्वांनाही निमंत्रित कर.
Verse 22
सर्व आयान्तु सोत्साहास्सर्वशोभासमन्विताः । सस्त्रीसुतगणाः प्रीत्या मम शासनगौरवात्
सर्वजण उत्साहाने परिपूर्ण व सर्व शोभांनी युक्त होऊन यावेत; स्त्री, पुत्र व गणांसह, माझ्या आज्ञेच्या गौरवाचा मान ठेवून, आनंदाने यावेत.
Verse 23
नागमिष्यन्ति ये त्वत्र मद्विवाहोत्सवे मुने । ते स्वकीया न मन्तव्या मया देवादयः खलु
हे मुने, जे माझ्या विवाहोत्सवाला येथे येणार नाहीत, ते देवतादी असले तरी मी त्यांना आपले मानणार नाही।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । इतीशाज्ञां ततो धृत्वा भवाञ्छङ्करवल्लभः । सर्वान्निमन्त्रयामास तं तं गत्वा द्रुतं मुने
ब्रह्मा म्हणाले—अशी ईश्वराची आज्ञा धारण करून, शंकरांचे प्रिय भवान, हे मुने, त्वरेने एकेकांकडे जाऊन सर्वांना निमंत्रण देऊ लागले।
Verse 25
शम्भूपकण्ठमागत्य द्रुतं मुनिवरो भवान् । तद्दूत्यात्तत्र सन्तस्थौ तदाज्ञाम्प्राप्य नारद
हे नारद, मुनिवरश्रेष्ठ तू त्वरेने शंभूच्या प्रिय सेवक पकण्ठाकडे गेलास; त्याचा दूत म्हणून तेथे थांबलास आणि त्याची आज्ञा प्राप्त केलीस।
Verse 26
शिवोऽपि तस्थौ सोत्कण्ठस्तदागमनलालसः । स्वगणैस्सोत्सवैस्सवेंर्नृत्यद्भिस्सर्वतोदिशम्
शिवही तेथे उत्कंठेने भरून, तिच्या आगमनाची आस धरून उभे राहिले. आणि सर्व दिशांनी त्यांच्या गणांनी उत्सवमय आनंदात नृत्य करून मंगलोत्सव साजरा केला.
Verse 27
एतस्मिन्नेव काले तु रचयित्वा स्ववेषकम् । आजगामाच्युतश्शीघ्रं कैलासं सपरिच्छदः
त्याच वेळी अच्युत (विष्णू) यांनी आपला वेश बदलून, सेवक-परिच्छदांसह, शीघ्रच कैलासास आगमन केले.
Verse 28
शिवम्प्रणम्य सद्भक्त्या सदारस्सदलो मुदा । तदाज्ञाम्प्राप्य सन्तस्थौ सुस्थाने प्रीतमानसः
सद्भक्तीने शिवास प्रणाम करून, पत्नी व सेवकांसह तो आनंदित झाला. शिवांची आज्ञा मिळताच योग्य स्थानी तो स्थिर राहिला, मन प्रसन्न झाले.
Verse 29
तथाहं स्वगणैराशु कैलासमगमं मुदा । प्रभुम्प्रणम्यातिष्ठं वै सानन्दस्स्वगणान्वितः
“मग मी माझ्या गणांसह लवकरच आनंदाने कैलासास गेलो. प्रभूस प्रणाम करून, गणांसह मी हर्षाने तेथेच स्थिर राहिलो.”
Verse 30
इन्द्रादयो लोकपाला आययुस्सपरिच्छदाः । तथैवालंकृतास्सर्वे सोत्सवास्सकलत्रकाः
इंद्रादी लोकपाल आपल्या परिजन-परिकरांसह आले. तसेच सर्वजण अलंकृत होऊन, उत्सवभावाने, आपल्या पत्न्यांसह उपस्थित झाले.
Verse 31
तथैव मुनयो नागास्सिद्धा उपसुरा स्तथा । आययुश्चापरेऽपीह सोत्सवास्सुनिमन्त्रिताः
त्याचप्रमाणे मुनी, नाग, सिद्ध तसेच उपसुरही तेथे आले; आणि विधिवत् निमंत्रित झालेले अनेक इतरही उत्सव-हर्षाने येथे उपस्थित झाले।
Verse 32
महेश्वरस्तदा तत्रागतानां च पृथक् पृथक् । सर्वेषाममराद्यानां सत्कारं व्यदधान्मुदा
तेव्हा महेश्वरांनी तेथे आलेल्या सर्वांचा—देवांपासून आरंभ करून—प्रत्येकाचा वेगवेगळा, आनंदाने, यथोचित सत्कार केला।
Verse 33
अथोत्सवो महानासीत्कैलासे परमोद्भुतः । नृत्यादिकन्तदा चक्रुर्यथायोग्यं सुरस्त्रियः
मग कैलासावर परम अद्भुत असा महान उत्सव झाला; त्या वेळी देवांगनांनी यथायोग्य नृत्यादी कला सादर केल्या।
Verse 34
एतस्मिन्समये देवा विष्ण्वाद्या ये समागताः । यात्रां कारयितुं शम्भोस्तत्रोषुस्तेऽखिला मुने
त्या वेळी विष्णू आदी जे देव एकत्र आले होते, हे मुने, ते सर्व शंभूची यात्रा घडवून आणण्यासाठी तेथेच थांबले।
Verse 35
शिवाज्ञप्तास्तदा सर्वे मदीयमिति यन्त्रिताः । शिवकार्यमिदं सर्वं चक्रिरे शिवसेवनम्
तेव्हा सर्वजण शिवाच्या आज्ञेने, ‘आम्ही त्याचेच’ या भावाने बांधलेले होऊन, हे सर्व कार्य शिवकार्य मानून करू लागले आणि शिवसेवेत रत झाले।
Verse 36
मातरस्सप्त तास्तत्र शिवभूषाविधिम्परम् । चक्रिरे च मुदा युक्ता यथायोग्यन्तथा पुनः
तेथे त्या सात दिव्य मातांनी आनंदयुक्त होऊन शिवाच्या परम भूषण-विधीचे यथायोग्य आचरण केले; आणि नंतर पुन्हा सर्व काही योग्यतेप्रमाणे नीटनेटके करून ठेवले।
Verse 37
तस्य स्वाभाविको वेषो भूषाविविरभूत्तदा । तस्येच्छया मुनिश्रेष्ठ परमेशस्य सुप्रभो
तेव्हा त्याचा स्वाभाविक वेषच जणू भूषणासारखा तेजस्वी झाला. हे मुनिश्रेष्ठा, परमेश्वराच्या इच्छेने त्याची दिव्य प्रभा प्रकट झाली।
Verse 38
चन्द्रश्च मुकुटस्थाने सान्निध्यमकरोत्तदा । लोचनं सुन्दरं ह्यासीत्तृतीयन्तिलकं शुभम्
तेव्हा चंद्र मुकुटस्थानी सान्निध्य करून विराजमान झाला। नेत्र अत्यंत सुंदर दिसले, आणि शुभ तृतीय नेत्र पवित्र टिळकासारखा प्रकट झाला।
Verse 39
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे देवनिमन्त्रण देवागमन शिवयात्रावर्णनं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय ग्रंथ ‘रुद्रसंहिता’च्या तृतीय ‘पार्वतीखण्डा’त ‘देवनिमंत्रण, देवांचे आगमन व शिवयात्रावर्णन’ नामक एकोणचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला।
Verse 40
अन्यांगसंस्थितास्सर्पास्तदंगाभरणानि च । बभूवुरतिरम्याणि नानारत्नमयानि च
त्यांच्या इतर अंगांवर विसावलेले सर्प त्या-त्या अंगांचे आभूषण झाले; ते अत्यंत रम्य भासले, जणू नानाविध रत्नांनी घडविलेले।
Verse 41
विभूतिरंगरागोऽभूच्चन्दनादिसमुद्भवः । तद्दुकूलमभूद्दिव्यं गजचर्मादि सुन्दरम्
विभूतीच त्यांचा अंगराग झाला आणि चंदनादि सुगंधी लेप प्रकट झाला. त्यांचे वस्त्र दिव्य झाले—गजचर्म इत्यादीपासून बनलेले, अत्यंत सुंदर।
Verse 42
ईदृशं सुन्दरं रूपं जातं वर्णातिदुष्करम् । ईश्वरोऽपि स्वयं साक्षादैश्वर्यं लब्धवान्स्वतः
असे अनुपम सुंदर रूप प्रकट झाले की त्याचे वर्णन शब्दांनी करणे अत्यंत कठीण. स्वयं साक्षात ईश्वरानेही आपल्या स्वाभाविक सामर्थ्याने दिव्य ऐश्वर्य प्राप्त केले.
Verse 43
ततश्च सर्वे सुरपक्षदानवा नागाः पतंगाप्सरसो महर्षयः । समेत्य सर्वे शिवसन्निधिं तदा महोत्सवाः प्रोचुरहो मुदान्विताः
त्यानंतर देवगण व दानवपक्ष, नाग, पक्षी, अप्सरा आणि महर्षी—सर्वजण शिवसन्निधीत एकत्र जमले. आनंदाने भरून ते म्हणाले, “अहो! किती महान उत्सव!”
Verse 44
सर्वै ऊचुः । गच्छ गच्छ महादेव विवाहार्थं महेश्वर । गिरिजाया महादेव्याः सहास्माभिः कृपां कुरु
सर्वांनी म्हटले—“चला, चला, हे महादेव, हे महेश्वर! विवाहासाठी प्रस्थान करा. आमच्यासह महादेवी गिरिजेकडे जाऊन कृपा करा.”
Verse 45
ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशं वचः । प्रणम्य शंकरं भक्त्या विज्ञानप्रीतमानसः
त्यानंतर विष्णूंनी प्रसंगास अनुरूप असे वचन उच्चारले। भक्तिभावाने शंकरांना प्रणाम करून, तत्त्वविज्ञानाने प्रसन्न झालेल्या मनाने त्यांनी त्यांना संबोधिले।
Verse 46
विष्णुरुवाच । देव देव महादेव शरणागतवत्सल । कार्यकर्त्ता स्वभक्तानां विज्ञप्तिं शृणु मे प्रभो
विष्णू म्हणाले—हे देवाधिदेव महादेव, शरणागतवत्सल! आपल्या भक्तांची कार्यसिद्धी करणाऱ्या प्रभो, माझी विनंती ऐका।
Verse 47
गृह्योक्तविधिना शम्भो स्वविवाहस्य शंकर । गिरीशसुतया देव्या कर्म कर्तुमिहार्हसि
हे शम्भो, हे शंकरा, गृह्योक्त विधीनुसार येथे आपल्या विवाहाचे संस्कार गिरीश (हिमालय) यांच्या कन्या देवीसह करणे तुला योग्य आहे।
Verse 48
त्वया च क्रियमाणे तु विवाहस्य विधौ हर । स एव हि तथा लोके सर्वस्सुख्यातिमाप्नुयात
हे हरा, तुझ्याद्वारे जेव्हा विवाहविधी संपन्न होतो, तेव्हा तोच कर्म जगात सर्वत्र सुख्यात व सार्वत्रिक शुभकीर्ती प्राप्त करतो।
Verse 49
मण्डपस्थापनन्नान्दीमुखन्तत्कुलधर्मतः । कारय प्रीतितो नाथ लोके स्वं ख्यापयन् यशः
हे नाथ, आनंदाने मण्डप उभारून घे आणि त्या कुलधर्मानुसार शुभ नन्दीमुख संस्कारही करवून घे; अशा रीतीने जगात आपले यश प्रकट कर।
Verse 50
ब्रह्मोवाच । एवमुक्तस्तदा शम्भुर्विष्णुना परमेश्वरः । लौकिकाचारनिरतो विधिना तच्चकार सः
ब्रह्मा म्हणाले—विष्णूने असे संबोधिल्यावर परमेश्वर शंभू लोकाचाराची मर्यादा पाळण्यास तत्पर होऊन विधिपूर्वक ते कर्म करू लागले।
Verse 51
अहं ह्यधिकृतस्तेन सर्वमभ्युदयोचितम् । अकुर्वं मुनिभिः प्रीत्या तत्र तत्कर्म चादरात्
त्यांनी मला नियुक्त केल्यामुळे, अभ्युदयास योग्य असे सर्व मी केले; आणि तेथे मुनि प्रसन्न असताना श्रद्धा व आदराने तो विधी मी पार पाडला।
Verse 52
कश्यपोऽत्रिर्वशिष्ठश्च गौतमो भागुरिर्गुरुः । कण्वो बृहस्पतिश्शक्तिर्जमदग्निः पराशरः
तेथे कश्यप, अत्रि, वसिष्ठ, गौतम, गुरु भागुरी, कण्व, बृहस्पती, शक्ती, जमदग्नी आणि पराशर हे सर्व उपस्थित होते.
Verse 53
मार्कण्डेयश्शिलापाकोऽरुणपालोऽकृतश्रमः । अगस्त्यश्च्यवनो गर्गश्शिलादोऽथ महामुने
हे महामुने, तेथे मार्कण्डेय, शिलापाक, अरुणपाल, अकृतश्रम तसेच अगस्त्य, च्यवन, गर्ग आणि शिलाद हेही उपस्थित होते.
Verse 54
दधीचिरुपमन्युश्च भरद्वाजोऽकृतव्रणः । पिप्पलादोऽथ कुशिकः कौत्सो व्यासः सशिष्यकः
दधीचि, उपमन्यु, भरद्वाज, अकृतव्रण; तसेच पिप्पलाद, कुशिक, कौत्स आणि शिष्यांसह व्यास—हे सर्व पूज्य ऋषी तेथे होते.
Verse 55
एते चान्ये च बहव आगताश्शिवसन्निधिम् । मया सुनोदितास्तत्र चक्रुस्ते विधिवत्क्रियाम्
हे आणि इतरही अनेक जण शिवसन्निधी आले. माझ्या योग्य उपदेशाने प्रेरित होऊन त्यांनी तेथे विधिपूर्वक नियत कर्मकांड केले.
Verse 56
वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदांगपारगाः । रक्षां चक्रुर्महेशस्य कृत्वा कौतुकमंगलम्
वेद व वेदांगांत पारंगत अशा सर्वांनी वेदोक्त विधीने, प्रथम कौतुक-मंगल करून, महेशाची रक्षाक्रिया केली.
Verse 57
ऋग्यजुस्सामसूक्तैस्तु तथा नानाविधैः परैः । मंगलानि च भूरीणि चक्रुः प्रीत्यर्षयोऽखिलाः
मग सर्व ऋषींनी आनंदाने ऋग्, यजुः व साम यांच्या सूक्तांसह इतर नानाविध पवित्र मंत्र म्हणत अनेक मंगलकर्मे केली।
Verse 58
ग्रहाणां पूजनं प्रीत्या चक्रुस्ते शम्भुना मया । मण्डलस्थसुराणां च सर्वेषां विघ्नशान्तये
सर्व विघ्नांची शांती व्हावी म्हणून त्यांनी आनंदाने ग्रहांचे पूजन केले आणि आपापल्या मंडलांत स्थित सर्व देवतांचेही—हे सर्व शंभू (शिव) यांच्या आज्ञेनुसार केले।
Verse 59
ततश्शिवस्तु सन्तुष्टः कृत्वा सर्वं यथोचितम् । लौकिकं वैदिकं कर्म ननाम च मुदा द्विजान्
त्यानंतर भगवान शिवांनी लौकिक आचार व वैदिक कर्म असे सर्व काही यथोचित रीतीने करून पूर्ण संतुष्ट होऊन आनंदाने द्विज ब्राह्मणांना नमस्कार केला।
Verse 60
अथ सर्वेश्वरो विप्रान्देवान्कृत्वा पुरस्सरान् । निस्ससार मुदा तस्मात्कैलासात्पर्वतोत्तमात्
तेव्हा सर्वेश्वराने विप्र व देवांना अग्रभागी करून, पर्वतश्रेष्ठ कैलासातून आनंदाने प्रस्थान केले।
Verse 61
बहिः कैलासकुधराच्छम्भुस्तस्थौ मुदान्वितः । देवैस्सह द्विजैश्चैव नानास्वीकारकः प्रभुः
कैलास पर्वताच्या बाहेर शंभू आनंदयुक्त होऊन उभा राहिला। नानाविध पूजापद्धती व अर्पणे स्वीकारणारा प्रभू देवांसह व द्विज ऋषींसह होता।
Verse 62
तदोत्सवो महानासीत्तत्र देवादिभिः कृतः । सन्तुष्ट्यर्थं महेशस्य गानवाद्यसुनृत्यकः
तेथे तो उत्सव महान झाला; देव आदींनी महेशाच्या संतुष्टीसाठी गान, वाद्य आणि सुंदर नृत्यांसह तो साजरा केला।
Frequently Asked Questions
Śiva’s reception, reading, and formal acceptance of the maṅgalapatrikā (auspicious marriage invitation/document) connected with the impending Śiva–Pārvatī wedding, including his instructions to the envoys to attend the ceremony.
The maṅgala document symbolizes the transition from intention to dharmically sanctioned union; Śiva’s vidhānataḥ acceptance teaches that cosmic events manifest through orderly rites, and that maṅgalya operates as a spiritual purifier when aligned with dharma and devotion.
Śiva appears as Devēśvara (sovereign deity) and as Mahālīlākara (performer of divine play), simultaneously transcendent and exemplary in laukika conduct—honoring messengers, following procedure, and publicly affirming the union.