हिमालयस्य निर्णयः — शिवाय पार्वत्याः प्रदाने (Himālaya’s Resolution to Give Pārvatī to Śiva)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा सगणोपि हिमालयः । विस्मितो भार्य्यया शैलानुवाच स गिरीश्वरः

ब्रह्मा म्हणाले—वसिष्ठांचे वचन ऐकून, गणांसह हिमालय विस्मित झाला. मग तो गिरीश्वर आपल्या पत्नी मेनाशी बोलला।

Verse 2

हिमालय उवाच । हे मेरो गिरिराट् सह्य गन्धमादन मन्दर । मैनाक विन्ध्य शैलेन्द्रास्सर्वे शृणुत मद्वचः

हिमालय म्हणाला—हे मेरु, हे गिरिराज; हे सह्य, गंधमादन व मंदर; हे मैनाक व विंध्य—हे श्रेष्ठ पर्वतांनो, सर्वांनी माझे वचन ऐका।

Verse 3

वसिष्ठो हि वदत्येवं किं मे कार्य्यं विचार्य्यते । यथा तथा च शंसध्वं निर्णीय मनसाखिलम्

वसिष्ठ म्हणाला—माझ्या कर्तव्याचा विचार कशाला? तुम्ही मनात सर्व काही नीट ठरवून, जे योग्य वाटेल ते मला सांगा।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । तच्छुत्वा वचनं तस्य सुमेरुप्रमुखाश्च ते । प्रोचुर्हिमालयं प्रीत्या सुनिर्णीय महीधराः

ब्रह्मा म्हणाले—त्याचे वचन ऐकून, सुमेरु आदी ते महान पर्वत नीट निर्णय करून आनंदाने हिमालयाशी बोलले।

Verse 5

शैला ऊचुः । अधुना किं विमर्शेन कृतं कार्य्यं तथैव हि । उत्पन्नेयं महाभाग देवकार्यार्थमेव हि

पर्वतराज म्हणाले—आता विचारविनिमय करून काय उपयोग? कार्य तर तसेच झाले आहे. हे महाभागे, ही कन्या खरोखर देवकार्याकरिताच उत्पन्न झाली आहे.

Verse 6

प्रदातव्या शिवायेति शिवस्यार्थेवतारिणी । अनयाराधितो रुद्रो रुद्रेण यदि भाषिता

‘(ॐ) शिवाय’ या मंत्राने हिला अर्पण करावे; कारण ही शिवाच्या प्रयोजनाची साक्षात् वाहक-मूर्ती आहे. हिच्याद्वारे रुद्राची आराधना झाली तर जणू स्वयं रुद्रानेच हे वचन उच्चारले असे समजावे.

Verse 7

ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषाम्मेर्वादीनां हिमाचलः । सुप्रसन्नतरोभूद्वै जहास गिरिजा हृदि

ब्रह्मा म्हणाले—मेरु इत्यादींचे हे वचन ऐकून हिमाचल अधिकच प्रसन्न झाला; आणि गिरिजा (पार्वती) हृदयातच मंद हसली.

Verse 8

अरुन्धती च तां मेनां बोधयामास कारणात् । नानावाक्यसमूहेनेतिहासैर्विविधैरपि

योग्य कारणास्तव अरुंधतीने तेव्हा मेनाला समजावले व तिची बुद्धी जागवली—अनेक प्रकारच्या वचनसमूहांनी आणि विविध पवित्र इतिहासांच्या दृष्टांतांनीही.

Verse 9

अथ सा मेनका शैलपत्नी बुद्ध्वा प्रसन्नधीः । मुनीनरुन्धतीं शैलं भोजयित्वा बुभोज च

तेव्हा हिमालयाची पत्नी मेनका सर्व समजून प्रसन्नचित्त झाली. तिने प्रथम मुनींना—अरुंधती व शैल (हिमालय) यांसह—भोजन घातले, मग स्वतःही भोजन केले.

Verse 10

अथ शैलवरो ज्ञानी सुसंसेव्य मुनींश्च ताम् । उवाच साञ्जलिः प्रीत्या प्रसन्नात्मागतभ्रमः

मग ज्ञानी शैलवराने त्या मुनींना व तिला यथायोग्य सेवा करून, हात जोडून प्रेमानंदाने—मन प्रसन्न व भ्रम निवृत्त होऊन—म्हटले।

Verse 11

हिमाचल उवाच । सप्तर्षयो महाभागा वचः शृणुत मामकम् । विस्मयो मे गतस्सर्वश्शिवयोश्चरितं श्रुतम्

हिमाचल म्हणाले—हे महाभाग सप्तर्षींनो, माझे वचन ऐका। शिव आणि त्यांच्या सहधर्मिणीचे पवित्र चरित्र ऐकून माझा सर्व विस्मय जागा झाला आहे।

Verse 12

मदीयं च शरीरम्वै पत्नी मेना सुतास्सुता । ऋद्धिस्सिद्धिश्च चान्यद्वै शिवस्यैव न चान्यथा

खरेच माझे हे शरीरही जणू त्यांचेच; पत्नी मेना आणि नातीही. ऋद्धी, सिद्धी आणि जे काही आहे ते सर्व खरोखर केवळ शिवाचेच—अन्यथा नाही।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा स तदा पुत्रीं दृष्ट्वा तत्सादरं च ताम् । भूषयित्वा तदङ्गानि ऋष्युत्संगे न्यवेशयेत्

ब्रह्मा म्हणाले—असे बोलून त्याने तेव्हा आपल्या कन्येकडे स्नेहाने व आदराने पाहिले. तिचे अवयव अलंकृत करून तिला ऋषींच्या मांडीवर बसविले।

Verse 14

उवाच च पुनः प्रीत्या शैलराज ऋषींस्तदा । अयं भागो मया तस्मै दातव्य इति निश्चितम्

तेव्हा प्रीत होऊन शैलराज हिमालयाने पुन्हा ऋषींना म्हटले— “हा भाग मी निश्चित केला आहे; तो त्यालाच द्यावयाचा आहे।”

Verse 15

ऋषय ऊचुः । शंकरो भिक्षुकस्तेथ स्वयं दाता भवान् गिरे । भैक्ष्यञ्च पार्वती देवी किमतः परमुत्तमम्

ऋषी म्हणाले—हे गिरिराज, तेथे शंकर स्वतः भिक्षुक आहेत आणि आपण स्वतःच्या हातांनी दाता आहात। देवी पार्वतीही भिक्षा स्वीकारते—याहून परम मंगल काय असू शकेल?

Verse 16

हिमवन् शिखराणान्ते यद्धेतोस्सदृशी गतिः । धन्यस्त्वं सर्वशैलानामधिपस्सर्वतो वरः

हे हिमवान्! तुझ्या शिखरांच्या अंत्यभागी तुझ्या हेतूस अनुरूप अशीच गती तुला प्राप्त झाली आहे. तू धन्य—सर्व पर्वतांचा अधिपती, सर्वत्र श्रेष्ठ।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तु कन्यायै मुनयो विमलाशयाः । आशिषं दत्तवन्तस्ते शिवाय सुखदा भव

ब्रह्मा म्हणाले—कन्येला असे सांगून निर्मळ अंतःकरणाच्या मुनींनी तिला आशीर्वाद दिला: “शिवासाठी सुखदायिनी हो.”

Verse 18

स्पृष्ट्वा करेण तां तत्र कल्याणं ते भविष्यति । शुक्लपक्षे यथा चन्द्रो वर्द्धन्तां त्वद्गुणास्तथा

तेथे तिला हाताने स्पर्श केल्यास तुझे कल्याण नक्की होईल. जसा शुक्लपक्षात चंद्र वाढतो, तसेच तुझे गुणही वाढोत.

Verse 19

इत्युक्त्वा मुनयस्सर्वे दत्त्वा ते गिरये मुदा । पुष्पाणि फलयुक्तानि प्रत्ययं चक्रिरे तदा

असे बोलून सर्व मुनींनी आनंदाने त्या पर्वताला फळांसह पुष्प अर्पण केली; आणि त्याच वेळी त्यांनी आपल्या संकल्पाची खात्री देणारे चिन्ह स्थापन केले.

Verse 20

अरुन्धती तदा तत्र मेनां सा सुसुखी मुदा । गुणैश्च लोभयामास शिवस्य परमा सती

तेव्हा तेथे अरुंधती स्वतः आनंदित व सुखी होऊन मेनाला प्रसन्न करू लागली; शिवांचे गुणगान करून तिने मेनाचे हृदय त्यांच्या चरणांकडे आकृष्ट केले, कारण अरुंधती परम पतिव्रता व भक्त होती।

Verse 21

हरिद्राकुंकुमैश्शैलश्मश्रूणि प्रत्यमार्जयत् । लौकिकाचारमाधाय मंगलायनमुत्तमम्

तिने हळद व कुंकू यांनी शैलाच्या धुळीने माखलेल्या पृष्ठभागांना कोमलतेने पुसून स्वच्छ केले; आणि लोकाचार पाळून परम मंगलदायक, कल्याणप्रद उत्तम विधी केला।

Verse 22

ततश्च ते चतुर्थेह्नि संधार्य्य लग्नमुत्तमम् । परस्परं च सन्तुष्य संजग्मुश्शिवसन्निधिम्

मग चौथ्या दिवशी त्यांनी परम शुभ लग्न ठरविले; आणि परस्पर संतुष्ट, एकचित्त होऊन ते भगवान शिवांच्या सन्निधीला गेले।

Verse 23

तत्र गत्वा शिवं नत्वा स्तुत्वा विवि धसूक्तिभिः । ऊचुः सर्वे वसिष्ठाद्या मुनयः परमेश्वरम्

तेथे जाऊन त्यांनी शिवांना नमस्कार केला व अनेक सुंदर सूक्तांनी स्तुती केली; मग वसिष्ठ आदी सर्व मुनींनी परमेश्वरास निवेदन केले।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । देवदेव महादेव परमेश महाप्रभो । शृण्वस्मद्वचनं प्रीत्या यत्कृतं सेवकैस्तव

ऋषी म्हणाले— हे देवदेव, हे महादेव, हे परमेश्वर, हे महाप्रभो! कृपया प्रसन्नतेने आमचे वचन ऐका; तुमच्या सेवकांनी जे केले आहे ते आम्ही निवेदन करीत आहोत।

Verse 25

बोधितो गिरिराजश्च मेना विविधसूक्तिभिः । सेतिहासं महेशान प्रबुद्धोसौ न संशयः

हे महेशान! गिरिराज व मेना यांना अनेक सुयोग्य वचने व पवित्र इतिहासनिशी उपदेश देऊन बोध केला; तो निःसंशय प्रबुद्ध झाला आहे।

Verse 26

वाक्यदत्ता गिरीन्द्रेण पार्वती ते हि नान्यथा । उद्वाहाय प्रगच्छ त्वं गणैर्देवैश्च संयुतः

गिरीन्द्राने (हिमालयाने) आपल्या वचनाने पार्वती तुला दिली आहे—यात अन्यथा नाही. म्हणून तू गणांसह व देवांसह विवाहासाठी प्रस्थान कर।

Verse 27

गच्छ शीघ्रं महादेव हिमाचलगृहं प्रभो । विवाहय यथा रीतिः पार्वतीमात्मजन्मने

हे महादेव, हे प्रभो! शीघ्र हिमाचलाच्या घरी जा. आपल्या दिव्य प्राकट्यासाठी, रीतिप्रमाणे पार्वतीशी विवाह कर।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां लौकिकाचारतत्परः । प्रहृष्टात्मा महेशानः प्रहस्येदमुवाच सः

ब्रह्मा म्हणाले—त्यांची वचने ऐकून, लौकिक आचारात तत्पर महेशान अंतःकरणाने आनंदित झाले; आणि हसत हे वचन बोलले।

Verse 29

महेश उवाच । विवाहो हि महाभागा न दृष्टो न श्रुतो मया । यथा पुरा भवद्भिस्तद्विधिः प्रोच्यो विशेषतः

महेश म्हणाले—हे महाभागे! असा विवाह मी ना पाहिला, ना ऐकला. म्हणून तुम्ही पूर्वी जसा विधी सांगितला होता, तो विशेष विधी मला सविस्तर सांगा।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य महेशस्य लौकिकं वचनं शुभम् । प्रत्यूचुः प्रहसन्तस्ते देवदेवं सदाशिवम्

ब्रह्मा म्हणाले: महेशाचे शुभ, लौकिक (मानवासारखे) वचन ऐकून ते सर्व हसत-हसत देवदेव सदाशिवाला उत्तर देऊ लागले।

Verse 31

ऋषय ऊचुः । विष्णुमाहूय वै शीघ्रं ससमाजं विशेषतः । ब्रह्माणं ससुतं प्रीत्या तथा देवं शतक्रतुम्

ऋषी म्हणाले—त्यांनी त्वरेने भगवान विष्णूंना, विशेषतः त्यांच्या संपूर्ण सभेसह, बोलाविले; आणि आनंदाने ब्रह्मदेवांना पुत्रासह तसेच देव शतक्रतु (इंद्र) यांनाही आमंत्रित केले।

Verse 32

तथा ऋषिगणान्सर्वान् यक्षगन्धर्वकिन्नरान् । सिद्धान् विद्याधरांश्चैव तथा चैवाप्सरोगणान्

तसेच त्याने सर्व ऋषिगणांना, यक्ष-गंधर्व-किन्नरांना, सिद्ध व विद्याधरांना, आणि अप्सरांच्या समूहांनाही एकत्र बोलाविले।

Verse 33

एतांश्चान्यान्प्रभो सर्वानानय स्वेह सादरम् । सर्वं संसाधयिष्यन्ति त्वत्कार्य्यं ते न संशयः

हे प्रभो! यांना आणि इतर सर्वांना येथे आपल्या सान्निध्यात सादर आणा. ते तुमचे सर्व कार्य सिद्ध करतील—यात संशय नाही।

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सप्त ऋषयस्तदाज्ञां प्राप्य ते मुदा । स्वधाम प्रययुस्सर्वे शंसन्तः शङ्करीं गतिम्

ब्रह्मा म्हणाले—असे बोलून ते सात ऋषी तिची आज्ञा आनंदाने प्राप्त करून, सर्वजण आपल्या-आपल्या धामास गेले आणि शंकरीकडे नेणाऱ्या कल्याणमय गतीचे स्तवन करीत राहिले।

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे सप्तऋषिवचनं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय रुद्रसंहितेच्या तृतीय पार्वतीखंडात ‘सप्तऋषिवचन’ नामक छत्तीसावा अध्याय समाप्त झाला।