ओंकार-परमेश-लिङ्गकथा — The Narrative of the Oṃkāra Parameśa Liṅga (Gokarṇa–Vindhya Episode)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । त्वया सूत महाभाग श्राविता ह्यद्भुता कथा । महाकालाख्यलिंगस्य निजभक्तसुरक्षिकः

ऋषी म्हणाले—हे सूत, हे महाभाग्यवान, तू आम्हाला अद्भुत कथा ऐकवलीस—‘महाकाल’ नावाचे लिंग आपल्या भक्तांचे दृढ रक्षक कसे आहे।

Verse 2

ज्योतिर्लिंगं चतुर्थं च कृपया वद वित्तम । ओंकारं परमेशस्य सर्वपातकहारिणः

हे विद्वत्तम, कृपया चौथे ज्योतिर्लिंगाचे—परमेश्वराचे ओंकार—जे सर्व पापांचे हरण करणारे आहे, वर्णन करा।

Verse 4

सूत उवाच । ओंकारे परमेशाख्यं लिंगमासीद्यथा द्विजाः । तथा वक्ष्यामि वः प्रीत्या श्रूयतां परमर्षयः । कस्मिंश्चित्समये चाञ नारदो भगवान्मुनिः । गोकर्णाख्यं शिवं गत्वा सिषेवे परभक्तिमान्

सूत म्हणाले—हे द्विजांनो, ओंकारात ‘परमेश’ नावाचे लिंग जसे प्रकट झाले, तसेच मी तुम्हाला प्रेमाने सांगतो; हे परमर्षींनो, ऐका। एका वेळी परमभक्त भगवान् मुनि नारद गोकर्णनामी शिवाकडे जाऊन त्यांची सेवा-पूजा करू लागले।

Verse 5

ततस्स आगतो विन्ध्यं नगेशं मुनिसत्तमः । तत्रैव पूजितस्तेन बहुमानपुरस्सरम्

त्यानंतर तो मुनिश्रेष्ठ विन्ध्य या पर्वतराजाकडे आला। तेथेच त्याचा त्याने अत्यंत मान व श्रद्धेसह विधिपूर्वक पूजन-सत्कार केला।

Verse 6

मयि सर्वं विद्यते च न न्यूनं हि कदाचन । इति भावं समास्थाय संस्थितो नारदाग्रतः

“माझ्यात सर्व काही विद्यमान आहे, आणि मी कधीही कोणत्याही वेळी न्यून नाही”—हा भाव दृढ धरून तो नारदासमोर स्थिर उभा राहिला।

Verse 7

तन्मानं तत्तदा श्रुत्वा नारदो मानहा ततः । निश्श्वस्य संस्थितस्तत्र श्रुत्वाविन्ध्योऽब्रवीदिदम्

तो गर्वयुक्त दावा त्या क्षणी ऐकून, मानभंग करणाऱ्या नारदांनी दीर्घ निश्वास टाकला व तेथेच शांत उभे राहिले. ते ऐकून विन्ध्याने असे म्हटले.

Verse 8

विन्ध्य उवाच । किं न्यूनं च त्वया दृष्टं मयि निश्श्वासकारणम् । तच्छ्रुत्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्स महामुनिः

विन्ध्य म्हणाला—“माझ्यात तू कोणती उणीव पाहिली, ज्यामुळे तू असा निश्वास टाकलास?” ते ऐकून महामुनी नारद उत्तर देऊ लागले.

Verse 9

नारद उवाच । विद्यते त्वयि सर्वं हि मेरुरुच्चतरः पुनः । देवेष्वपि विभागोऽस्य न तवास्ति कदाचन

नारद म्हणाले—“तुझ्यात सर्व काही आहे; तू मेरूपेक्षाही उंच आहेस. देवांमध्येही भेद-विभाग असतो, पण तुझ्यात कधीच असा विभाग नाही.”

Verse 10

सूत उवाच । इत्युक्त्वा नारदस्तस्माज्जगाम च यथागतम् । विन्ध्यश्च परितप्तो वै धिग्वै मे जीवितादिकम्

सूत म्हणाले—असे बोलून नारद जसा आला तसाच त्या ठिकाणाहून निघून गेला. आणि विन्ध्य पश्चात्तापाने दग्ध होऊन म्हणाला, “धिक्कार असो माझ्या जीवनाला आणि त्यासंबंधी सर्वाला!”

Verse 11

विश्वेश्वरं तथा शंभुमाराध्य च तपाम्यहम् । इति निश्चित्य मनसा शंकर शरणं गतः

मनात निश्चय करून, “मी विश्वेश्वर—स्वयं शंभूची आराधना करून तप करीन,” तो शंकराच्या शरण गेला.

Verse 12

जगाम तत्र सुप्रीत्या ह्योंकारो यत्र वै स्वयम् । चकार च पुनस्तत्र शिवमूर्तिश्च पार्थिवीम्

अतिशय प्रीतीने ओंकार तेथे गेला जिथे तो स्वतः प्रकट झाला होता; आणि तेथेच त्याने पुन्हा मातीची शिवमूर्ती घडविली.

Verse 13

आराध्य च तदा शंभुं षण्मासं स निरन्तरम् । न चचाल तपस्थानाच्छिवध्यानपरायणः

त्यानंतर त्याने शंभूची सहा महिने अखंड आराधना केली. शिवध्यानात तल्लीन होऊन तो तपस्थानातून किंचितही हलला नाही.

Verse 14

एवं विंध्यतपो दृष्ट्वा प्रसन्नः पार्वतीपतिः । स्वरूपं दर्शयामास दुर्ल्लभं योगिनामपि

विंध्य पर्वतात केलेले तप पाहून पार्वतीपती शिव प्रसन्न झाले आणि त्यांनी आपले स्वस्वरूप प्रकट केले—जे योगिनांनाही दुर्लभ आहे।

Verse 15

प्रसन्नस्स तदोवाच ब्रूहि त्वं मनसेप्सितम् । तपसा ते प्रसन्नोस्मि भक्तानामीप्सितप्रदः

प्रसन्न होऊन ते म्हणाले—“तुझ्या मनातील अभिलाषित सांग. तुझ्या तपाने मी संतुष्ट आहे; मी भक्तांच्या इच्छित फलांचा दाता आहे.”

Verse 16

विन्ध्य उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश बुद्धिं देहि यथेप्सिताम् । स्वकार्यसाधिनीं शंभो त्वं सदा भक्तवत्सलः

विन्ध्य म्हणाला—“हे देवेश! आपण प्रसन्न असाल तर मला माझ्या इच्छेप्रमाणे अशी बुद्धी द्या जी माझे कार्य सिद्ध करील. हे शंभो! आपण सदैव भक्तवत्सल आहात।”

Verse 17

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवाञ्छंभुश्चिचेत हृदये चिरम् । परोपतापदं विन्ध्यो वरमिच्छति मूढधीः

सूत म्हणाला—हे ऐकून भगवान शंभूंनी हृदयात दीर्घ काळ विचार केला—“मूढबुद्धी विन्ध्य असा वर मागतो आहे जो इतरांना पीडा देणारा ठरेल।”

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायामोंकारेश्वरज्योतिर्लिंगमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टादशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणाच्या चतुर्थ भागातील कोटिरुद्रसंहितेत ‘ओंकारेश्वर ज्योतिर्लिंगमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा अठरावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 19

सूत उवाच । तथापि दत्तवाञ् शंभुस्तस्मै तद्वरमुत्तमम् । विध्यपर्वतराज त्वं यथेच्छसि तथा कुरु

सूत म्हणाले—तथापि शंभूंनी त्याला तो उत्तम वर दिला आणि म्हणाले, “हे विंध्य पर्वतराजा! तुला जसे इच्छित आहे तसेच कर.”

Verse 20

एवं च समये देवा ऋपयश्चामलाशयाः । संपूज्य शंकरं तत्र स्थातव्यमिति चाबुवन्

त्याच वेळी निर्मळ अंतःकरणाचे देव व ऋषी यांनी तेथे शंकराची विधिपूर्वक पूजा करून म्हटले, “इथेच आम्ही स्थिर राहावे.”

Verse 21

तच्छुत्वा देववचनं प्रसन्नः परमेश्वरः । तथैव कृतवान्प्रीत्या लोकानां सुखहेतवे

देवांचे वचन ऐकून परमेश्वर प्रसन्न झाले; आणि सर्व लोकांच्या सुख-कल्याणासाठी प्रेमाने तसेच केले, जसे त्यांनी विनविले होते।

Verse 22

ॐ कारं चैव यल्लिंगमेकं तच्च द्विधा गतम् । प्रणवे चैव ओंकारनामासीत्स सदाशिवः

जे एकमेव लिंग ‘ॐ’रूप होते, तेच द्विधा प्रकट झाले। प्रणवात ‘ओंकार’ नावाने जो आहे, तो साक्षात् सदाशिवच होय।

Verse 23

पार्थिवे चैव यज्जातं तदासीत्परमेश्वरः । भक्ताभीष्टप्रदौ चोभौ भुक्तिमुक्तिप्रदौ द्विजाः

हे द्विजांनो! पार्थिव (मृण्मय) रूपात जे प्रकट झाले, ते निश्चयच परमेश्वर होते. ते दोघेही भक्तांचे अभीष्ट देणारे, भुक्ती व मुक्ती प्रदान करणारे झाले.

Verse 24

तत्पूजां च तदा चक्रुर्देवाश्च ऋषयस्तथा । प्रापुर्वराननेकांश्च संतोष्य वृषभध्वजम्

तेव्हा देव आणि ऋषींनी ती पूजा केली। वृषभध्वज भगवान् शिवांना संतुष्ट करून त्यांनी अनेक वर प्राप्त केले।

Verse 25

स्वस्वस्थानं ययुर्देवा विन्ध्योपि मुदितोऽधिकम् । कार्य्यं साधितवान्स्वीयं परितापं जहौ द्विजाः

हे द्विजांनो, देव आपापल्या स्थानी गेले; विन्ध्य पर्वतही अत्यंत आनंदित झाला। आपले कार्य साध्य करून त्याने आपला संताप टाकून दिला।

Verse 26

य एवं पूजयेच्छंभुं मातृगर्भं वसेन्न हि । यदभीष्टफलं तच्च प्राप्नुयान्नात्र संशय

जो या प्रकारे शंभू (भगवान शिव) यांची पूजा करतो, तो पुन्हा मातृगर्भवासास जात नाही. त्याला इच्छित फळ निःसंशय प्राप्त होते.

Verse 27

सूत उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातमोंकारप्रभवे फलम् । अतः परं प्रवक्ष्यामि केदारं लिंगमुत्तमम्

सूत म्हणाले—ओंकाराच्या प्रादुर्भावापासून उत्पन्न होणारे फळ मी तुम्हाला सर्व सांगितले. आता यानंतर मी केदारातील परम उत्तम लिंगाचे वर्णन करीन.