Dashati 3
Soma Pavamāna’s self-purification and enthronement in ṛta through the waters and the filter (pavitra), yielding wealth and ritual power
Soma Pavamāna
Bright flowing and exultant—built to mirror the streaming clarifying Soma-current
R̥ṣi attribution is not provided in the excerpt; this dashati belongs to the Pavamāna corpus where seer attributions vary by underlying Ṛgvedic source.
सोम पवमान जलांतून व पवित्र गाळणीद्वारे स्वतःचे शोधन करून ऋताच्या नियमानुसार सिद्ध केलेल्या आसनात प्रतिष्ठित होतो. जलवस्त्रधारी तो सुवर्णधारेसारखा प्रवाही स्रोत, रत्नधारक दाता बनून धन, बल व यज्ञसामर्थ्य प्रदान करतो; पवित्र वाणी जागवून ऋत्विजांना मेधा व प्रेरणा देतो. मत्सर–इंद्रियाचा उन्मेष, अश्वसदृश वेग वाढतो; मरुत्संबंधाने उग्रता, शक्ती आणि यज्ञाची गती अधिक तीव्र होऊन कर्म सफलतेने पुढे सरकते.
Mantras
Mantra 1
पुनानः सोम धारयापो वसानो अर्षसि आ रत्नधा योनिमृतस्य सीदस्युत्सो देवो हिरण्ययः
सोमा, तुझ्या धारेंनी स्वतःला पवित्र करीत, जलांना वस्त्रासारखे धारण करून तू प्रवाहित होतोस. रत्नदात्या, तू ऋताच्या योनी (आधार) मध्ये विराजमान होतोस; सुवर्णमय, दिव्य स्रोत तूच आहेस.
Mantra 2
परीतो षिञ्चता सुतं सोमो य उत्तमं हविः दधन्वां यो नर्यो अप्स्वा3न्तरा सुषाव सोममद्रिभिः
हे (ऋत्विजांनो), पिळलेला सोम चारही बाजूंनी ओता—तोच उत्तम हवि आहे; जो कल्याण देतो, जो वीर्यवान् आहे; जो जलांच्या मध्ये, अद्रि (पिळण्याचे दगड) यांनी उत्तम रीतीने पिळलेला सोम आहे.
Mantra 3
आ सोम स्वानो अद्रिभिस्तिरो वाराण्यव्यया जनो न पुरि चम्वोर्विशद्धरिः सदो वनेषु दध्रिषे
हे सोम, अद्रिंच्या खाली निनादत ये; अव्यय पवित्रां (छन्न्या/गाळण्या) मधून पार जा; जनांच्या पुरि (नगर) मध्ये जसे प्रवेश, तसे चम्वो (पात्रे) मध्ये तेजस्वी हरि (हरित-दीप्त) होऊन विशद् प्रवेश कर; तू सदस् मध्ये, वननिर्मित (काष्ठ) पात्रांत धारण केला जातोस.
Mantra 4
प्र सोम देववीतये सिन्धुर्न पिप्ये अर्णसा अंशोः पयसा मदिरो न जागृविरच्छा कोशं मधुश्चुतम्
हे सोम, देवांना आणण्यासाठी प्रवाहित हो; सिंधू (नदी) प्रमाणे तू प्रवाहजलाने फुगून वाढतोस; अंशु (सोमदांडा) च्या पयस् (दूध/रस) ने मिश्रित, मदिर (उल्लासक) व जागृव् (सतर्क) होऊन, मधु झरणाऱ्या कोशा (पात्रा) कडे जा.
Mantra 5
सोम उ ष्वाणः सोतृभिरधि ष्णुभिरवीनाम् अश्वयेव हरिता याति धारया मन्द्रया याति धारया
सोम—खरोखरच—नाद करीत, सोतृजनांनी अधि-ष्णु (दाबण्याचा आधार) यावर (पिळून काढलेला), अवि (मेंढी)च्या लोकर-गाळणीतून जाऊन, हरित (तांबूस-पिवळा) वर्णाचा, धारेसह घोडीप्रमाणे धावतो; मन्द्र (आनंददायी) धारेने तो जातो—धारेनेच जातो।
Mantra 6
तवाहं सोम रारण सख्य इन्दो दिवेदिवे पुरूणि बभ्रो नि चरन्ति मामव परिधींरति तां इहि
हे सोम, तुझ्या सख्यात मी आनंदित होतो; हे तेजस्वी इन्दु, दिवसेंदिवस—हे बभ्रु—अनेक वरदान माझ्याकडे उतरतात. आमच्या परिधी (परिधी-काष्ठ/आवरण-दंड) यांचे रक्षण कर, आणि येथे येऊन आनंद प्रदान कर.
Mantra 7
मृज्यमानः सुहस्त्या समुद्रे वाचमिन्वसि रयिं पिशङ्गं बहुलं पुरुस्पृहं पवमानाभ्यर्षसि
कुशल हस्तांनी परिशुद्ध होऊन, हे समुद्र-रूप पात्रात, तू वाक् (पवित्र वाणी) जागवितोस/प्रेरितोस; आणि हे पवमान, तू पुढे पुढे प्रवाहित होतोस—बहुल, पिशंग-दीप्त, अनेकांना अभिलषित असा धन (रयि) घेऊन येत.
Mantra 8
अभि सोमास आयवः पवन्ते मद्यं मदम् समुद्रस्याधि विष्टपे मनीषिणो मत्सरासो मदच्युतः
सक्रिय सोम-बिंदू स्वतःच पवित्र होतात—मद्य, मद (उल्लास) वाहून; समुद्र-आधाराच्या अधिष्ठानावर ते स्थिरावतात—मनीषी (ज्ञानी) यांच्या मार्गदर्शनाने, आनंद देत, रसोन्माद झिरपत, मदच्युत.
Mantra 9
पुनानः सोम जागृविरव्या वारैः परि प्रियः त्वं विप्रो अभवो ऽङ्गिरस्तम मध्वा यज्ञं मिमिक्ष णः
हे सोम, स्वतःला पवित्र करीत—जागृत, निनादित; जलधारांनी सर्वतोमुखी वेढलेला, देवांचा प्रिय—तू विप्र झाला आहेस, अङ्गिरसांमध्ये श्रेष्ठतम; मधुर रसाने तू आमचा यज्ञ दृढ/समृद्ध केला आहेस.
Mantra 10
इन्द्राय पवते मदः सोमो मरुत्वते सुतः सहस्रधारो अत्यव्यमर्षति तमी मृजन्त्यायवः
इंद्रासाठी हा मद (उल्लास) प्रवाहित होतो—मरुतांसह इंद्रासाठी पिळलेला सोम; सहस्र धारांचा तो अवि-रोम (मेंढीची लोकर) या पवित्र छन्न्यावरून वेगाने वाहून जातो; त्यालाच, निश्चयाने, कर्मठ ऋत्विज शुद्ध करतात.
Mantra 11
पवस्व वाजसातमो ऽभि विश्वानि वार्या त्वं समुद्रः प्रथमे विधर्मं देवेभ्यं सोम मत्सरः
हे सोम, स्वतःला पवित्र कर—बलदानात श्रेष्ठ; सर्व वरणीय वरदानांकडे (प्रवाहित हो)। तू समुद्रासारखा आहेस; प्रथम सवनात तू देवांसाठी नियत विधि-धर्म धारण करतोस—हे मत्सर (उल्लासदायक पेय)।
Mantra 12
पवमाना असृक्षत पवित्रमति धारया मरुत्वन्तो मत्सरा इन्द्रिया हया मेधामभि प्रयांसि च
पवमान (शुद्ध होत) सोम-धारा सोडल्या गेल्या—धारेने पवित्रम् (छन्ना) वरून; मरुतांसह, मत्सर (उल्लासदायक), इंद्रिय (बलवान), अश्वांसारख्या वेगवान—त्या मेधा आणि (यज्ञाच्या) सर्व प्रयाण/प्रगतीसही वाढवितात.
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he purifies himself through water and the strainer (pavitra), becomes established in the ritually correct seat (ṛta), and then grants wealth, strength, and successful progress of the sacrifice.
In Soma hymns, Sāyaṇa and ritual tradition commonly take ‘samudra’ as the large collecting receptacle or reservoir (e.g., droṇa-kalaśa) where the purified juice gathers, not a natural sea.
It means Soma energizes the priests’ sacred recitation and song—awakening inspired, effective ritual speech so the rite proceeds correctly and fruitfully.