
Sukta 9.15
Soma Pavamāna (in relation to Indra)
हे पवमान सोमसूक्त गाळण्यांतून शुद्ध होत वेगाने धावणारा, तेजस्वी किरणांनी झळकणारा आणि विजयशक्तीच्या इंद्राच्या “उघड्या क्षेत्रा”कडे जाणारा सोम स्तवते. येथे सोमाचे शोधन केवळ यज्ञकर्म नसून विश्व–आध्यात्मिक प्रक्रिया म्हणूनही मांडले आहे: तो प्रकाशमान रस बळ व आनंद बनतो आणि विजय व योग्य कर्मासाठी मार्ग मोकळा करणारे अंतःस्थ शस्त्र ठरतो.
Mantra 1
एष धिया यात्यण्व्या शूरो रथेभिराशुभिः । गच्छन्निन्द्रस्य निष्कृतम् ॥
हा शूर, सूक्ष्म धिया द्वारे, वेगवान रथांसह चालतो; इंद्राच्या ‘निष्कृत’कडे—विजयी बलाच्या मुक्त विस्ताराकडे—अग्रसर होतो.
Mantra 2
एष पुरू धियायते बृहते देवतातये । यत्रामृतास आसते ॥
हा सोम अनेक धियांच्या जागरणांसह, ‘बृहत्त्’कडे आणि ‘देवताती’कडे प्रवाहित होतो—तेथे, जिथे अमृत शक्ती आमच्या अंतरी आसन घेतात.
Mantra 3
एष हितो वि नीयतेऽन्तः शुभ्रावता पथा । यदी तुञ्जन्ति भूर्णयः ॥
हा सोम, स्थापित झालेला, तेजस्वी मार्गाने आतल्या दिशेने नेला जातो—जेव्हा पिळणारे बल त्याला हाक देऊन उचंबळतात आणि त्याच्या सत्य मार्गात प्रवृत्त करतात.
Mantra 4
एष शृङ्गाणि दोधुवच्छिशीते यूथ्यो वृषा । नृम्णा दधान ओजसा ॥
हा सोम, कळपाचा वृषभ, आपली शिंगे हलवितो आणि स्वतःला तीक्ष्ण करतो; नृ-बल व ओज धारण करणारा.
Mantra 5
एष रुक्मिभिरीयते वाजी शुभ्रेभिरंशुभिः । पतिः सिन्धूनां भवन् ॥
हा सोम, सुवर्णदीप्तींनी अलंकृत, उजळ अंशूंनी युक्त वाजी होऊन पुढे सरकतो; आणि सिंधूंचा पति होतो.
Mantra 6
एष वसूनि पिब्दना परुषा ययिवाँ अति । अव शादेषु गच्छति ॥
हा सोम वसू—समृद्धी—पितो; कठीण स्थळे ओलांडून तो दृढ पायाभूत आसनांत उतरतो, जीवनातील लाभ स्थिर करण्यासाठी.
Mantra 7
एतं मृजन्ति मर्ज्यमुप द्रोणेष्वायवः । प्रचक्राणं महीरिषः ॥
त्यालाच ते शुद्ध करतात—शुद्ध होण्याजोग्याला—द्रोणांच्या जवळ; ‘आयवः’ हे साधक-अन्वेषक त्याला प्रवृत्त करतात, आणि पोषण व शक्तीच्या महान प्रेरणा त्याच्या मागे फिरू लागतात.
Mantra 8
एतमु त्यं दश क्षिपो मृजन्ति सप्त धीतयः । स्वायुधं मदिन्तमम् ॥
यालाच दहा वेगवान हात शुद्ध करतात, आणि सात ‘धीतयः’—प्रेरित विचार; तो ‘स्वायुध’ आहे, सर्वाधिक ‘मदिन्तम’—स्वतःच शस्त्र, परम मादक—जो साधकात प्रकाशाचे आयुध बनणारा आनंद आहे.
It praises Soma in the moment of purification—rushing through the filters, shining brightly, and becoming the empowering drink offered to Indra for strength and victory.
Because purified Soma is imagined as a powerful flow: it can mean literal flowing waters and also the inner currents of energy and inspiration that Soma is said to master.
They point to two kinds of cleansing: the physical ritual cleansing by priests’ hands and the inner cleansing by concentrated, inspired thought—making Soma a clear, luminous force in both senses.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.