
Sukta 9.105
Soma Pavamāna
या लघु पावमाना सोमसूक्तात यज्ञाचे सहचर सोम शुद्ध होत असताना त्याचे स्तवन-गान करावे, जेणेकरून त्याचा प्रवाही रस मधुर, उत्साहवर्धक व देवांना योग्य होईल, अशी प्रेरणा दिली आहे. गायी व घोडे यांचे प्रतीक असलेल्या तेजस्वी धनाचा वर दे, आणि प्रकाशकिरणांमध्ये आपले निर्मळ तेज स्थापन कर, अशी सोमाची प्रार्थना केली आहे. तसेच रक्षक म्हणून सोमाने देवहीन भक्षकाला आणि साधकाच्या इच्छेला विभागणाऱ्या “द्विमनस्क” शक्तीला दूर हाकलावे, अशीही याचना आहे.
Mantra 1
तं वः सखायो मदाय पुनानमभि गायत । शिशुं न यज्ञैः स्वदयन्त गूर्तिभिः ॥
हे सख्यांनो, मद (आनंद-उन्माद) यासाठी त्या पवमान—स्वयं-शुद्ध होणाऱ्यास उद्देशून गा. यज्ञकर्मांनी आणि सुबद्ध स्तुतिवचने (गूर्तिभिः) यांनी त्याला बालकासारखा रुचकर, प्रिय बनवा.
Mantra 2
सं वत्स इव मातृभिरिन्दुर्हिन्वानो अज्यते । देवावीर्मदो मतिभिः परिष्कृतः ॥
मातृशक्तींमध्ये दुधाळ वासरासारखा, प्रेरित इन्दु (सोम-शक्ति) अभिषिक्त होऊन सम्यक् रीतीने घडतो. देवांची वीरता जागवणारा हा मद, परिष्कृत मतींनी (स्वच्छ/शुद्ध विचारांनी) परिमार्जित होऊन परिपूर्ण केला जातो.
Mantra 3
अयं दक्षाय साधनोऽयं शर्धाय वीतये । अयं देवेभ्यो मधुमत्तमः सुतः ॥
हा सोम दक्ष (कौशल्य/विवेक-शक्ती) यासाठी साधक आहे; हा शर्ध (देवसमूह) यांना योग्य भोग व ग्रहणासाठी आहे. हा पिळून काढलेला सोम देवांसाठी सर्वाधिक मधुमय—अतिशय मधुर व आनंदघन—आहे.
Mantra 4
गोमन्न इन्दो अश्ववत्सुतः सुदक्ष धन्व । शुचिं ते वर्णमधि गोषु दीधरम् ॥
हे इन्दो, पिळून काढलेला, आमच्याकडे गोमंत व अश्ववत् संपत्ती—म्हणजे ज्ञानाच्या रश्मी आणि ऊर्जेच्या शक्ती—परिपूर्ण करून आण. हे सुदक्ष, तुझा शुचि वर्ण (पवित्र तेज) मी ‘गोषु’—गायींमध्ये/रश्मींमध्ये—स्थापून स्थिर करतो.
Mantra 5
स नो हरीणां पत इन्दो देवप्सरस्तमः । सखेव सख्ये नर्यो रुचे भव ॥
हे इन्दो, आमच्यासाठी हरीणां पति—तांबूस वेगवान अश्व (तीव्र शक्ती) यांचा स्वामी—हो; देवप्सरस्तम, दिव्य सौंदर्य व प्रेरणेत सर्वोत्तम हो. मित्रासारखा मैत्रीत, हे नर्य (मानव-हितैषी) बलवान, आमच्यासाठी प्रकाशमान रुची (तेज/आनंद) व हर्ष हो.
Mantra 6
सनेमि त्वमस्मदाँ अदेवं कं चिदत्रिणम् । साह्वाँ इन्दो परि बाधो अप द्वयुम् ॥
हे इंदु (सोम), आमच्यासाठी विजय मिळव; येथे येणारा कोणताही देवविहीन भक्षक (अत्रिण) असो, त्याला आमच्यापासून दूर कर. हे सहनशील-बलवान इंदो, सर्व बाजूंनी बाधा दूर करून, द्विधा-मनाने सत्त्व फोडणाऱ्या त्या विभाजक शक्तीला दाबून हाकलून दे.
It asks Soma to purify as a sweet, exhilarating drink, to grant luminous prosperity, and to protect the worshipper by driving away harmful and divisive forces.
In Vedic poetry they can mean both literal wealth and symbolic powers—cows as rays of light/knowledge and horses as energies or capacities that carry one forward.
It can mean an outer opponent who creates division, and also an inner state of doubt or split intention that weakens concentration; Soma is invoked to push that away.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.