
Sukta 8.50
Kaṇva (Kāṇva family; common for RV 8.50)
Indra (Śakra)
Jagatī (probable; needs verification)
ही सूक्त काण्वांची इंद्र (शक्र) याची स्तुती-आवाहनरूप प्रार्थना आहे: तो प्रसिद्ध, उदार दाता आणि विजयी वीर असून यजमानाची समृद्धी वाढवतो व स्पर्धा तसेच यज्ञकर्मात यश निश्चित करतो. सोमपानासाठीच्या पिळणीशी आणि उदार दानाशी इंद्राचे सामर्थ्य वारंवार जोडले आहे; “जणू हजारपटीने ओघळल्याप्रमाणे” इच्छित धन वाढवावे अशी विनंती केली आहे, आणि पूर्वीच्या ऋषींना जसे त्याने केले तसेच गायकासाठी तेजस्वी ‘गायी’ (प्रकाश/वरदानें) उघडाव्यात अशी याचना आहे.
Mantra 1
प्र सु श्रुतं सुराधसमर्चा शक्रमभिष्टये । यः सुन्वते स्तुवते काम्यं वसु सहस्रेणेव मंहते ॥
आमच्या विजयासाठी व अभिष्ट-सिद्धीसाठी, सुप्रसिद्ध व सुदान (सुराधस) अशा शक्राचे स्तवन उंच करा. जो सोम पिळणाऱ्यास व स्तुती करणाऱ्यास, जणू सहस्रगुण प्रवाहाने, इच्छित वसु (संपदा) उदारपणे देतो।
Mantra 2
शतानीका हेतयो अस्य दुष्टरा इन्द्रस्य समिषो महीः । गिरिर्न भुज्मा मघवत्सु पिन्वते यदीं सुता अमन्दिषुः ॥
त्याची शस्त्रे शतधार (शतानीक) आहेत—दुस्तर; इंद्राच्या प्रेरक शक्ती (समिषः) महान आहेत. जेव्हा पिळलेले सोमबिंदू त्याला आनंदाने प्रज्वलित करतात, तेव्हा तो मघवत् (उदार) जनांमध्ये पर्वताच्या विस्तीर्ण घनासारखा फुगून वाढतो।
Mantra 3
यदीं सुतास इन्दवोऽभि प्रियममन्दिषुः । आपो न धायि सवनं म आ वसो दुघा इवोप दाशुषे ॥
जेव्हा पिळलेल्या सोमबिंदू—इन्दवः—त्याला प्रियाच्या दिशेने आनंदित करतात, तेव्हा माझे सवन-अर्पण जलांसारखे स्थिर होते। हे वसु (समृद्ध दाता), दान देणाऱ्याजवळ तसाच ये, जशी दुग्ध देणारी गाय पोषक धार देण्यासाठी जवळ येते।
Mantra 4
अनेहसं वो हवमानमूतये मध्वः क्षरन्ति धीतयः । आ त्वा वसो हवमानास इन्दव उप स्तोत्रेषु दधिरे ॥
हे वसु, मदतीसाठी तुला हाक मारताना आमच्या धीत्या मधासारखे माधुर्य धारांनी ओघळवतात। तुला आवाहन करणारे हे इन्दु तुला येथे—आमच्या स्तोत्रांत—निकट स्थापन करतात।
Mantra 5
आ नः सोमे स्वध्वर इयानो अत्यो न तोशते । यं ते स्वदावन्त्स्वदन्ति गूर्तयः पौरे छन्दयसे हवम् ॥
हे सोम, स्वध्वर—सुसंयत यज्ञात—गतिमान होऊन आमच्याकडे ये; जसा वेगवान अश्व थांबत नाही। सु-उच्चारित गूर्त्या तुझी मधुरता आस्वादतात; आणि परिपूर्णतेत तू आमचा हव स्वीकारतोस।
Mantra 6
प्र वीरमुग्रं विविचिं धनस्पृतं विभूतिं राधसो महः । उद्रीव वज्रिन्नवतो वसुत्वना सदा पीपेथ दाशुषे ॥
वीर, उग्र, विवेचक, धन-प्राप्ती करून देणारा—महान् राधस् (समृद्धी) याची व्यापक विभूती पुढे प्रकट कर. हे वज्रिन्, उर्ध्व उठणाऱ्या लाटेसारखा, सत्य-धनाच्या सामर्थ्याने तू दाशुष (दाता/यजमान) याला सदैव वाढवितोस.
Mantra 7
यद्ध नूनं परावति यद्वा पृथिव्यां दिवि । युजान इन्द्र हरिभिर्महेमत ऋष्व ऋष्वेभिरा गहि ॥
आता तू परावत् (दूर प्रदेशात) असशील, किंवा पृथ्वीवर, किंवा दिवि (स्वर्गात)—हे इन्द्रा, हरि योजून आमच्या महेमत् (महान् अभिप्राय/उपासना) कडे ये; हे ऋष्व (उच्च), उच्च शक्तींनीसह ये.
Mantra 8
रथिरासो हरयो ये ते अस्रिध ओजो वातस्य पिप्रति । येभिर्नि दस्युं मनुषो निघोषयो येभिः स्वः परीयसे ॥
रथात स्थित तुझे हरयः (ताम्र/पीत शक्ती), दृढ, अखंड—वायूच्या ओजाने स्वतःला भरून घेतात. त्यांच्याच बळाने तू मनुष्यातील दस्युला निघोष (निःशब्द) करतोस; त्यांच्याच बळाने तू स्वः (स्वर्-लोक) या प्रकाशमय जगात सर्वत्र परिभ्रमण करतोस, प्रकाशाच्या विस्तीर्ण क्षेत्रावर अधिकार ठेवून.
Mantra 9
एतावतस्ते वसो विद्याम शूर नव्यसः । यथा प्राव एतशं कृत्व्ये धने यथा वशं दशव्रजे ॥
हे वसो (समृद्ध दाता), हे शूरा! तुझ्याविषयी एवढेच आम्ही नव्याने जाणू इच्छितो—धनाच्या कष्टसाध्य प्राप्तीत तू एतशाला कसा पुढे आणलास, आणि दहापट कुंपण/आवरणातून वशाला कसा बाहेर काढलास.
Mantra 10
यथा कण्वे मघवन्मेधे अध्वरे दीर्घनीथे दमूनसि । यथा गोशर्ये असिषासो अद्रिवो मयि गोत्रं हरिश्रियम् ॥
हे मघवन् (उदार दाता)! जसा कण्वासाठी तू मेधायुक्त अध्वरयज्ञात, दीर्घ-नेतृत्व करणाऱ्या प्रज्ञेत, गृहस्वामी (दमूनस्) झालास—तसाच, हे अद्रिवः (वज्रधारी), गोशर्याकरिता तू विजयासाठी प्रयत्न केलास; माझ्यातही हरि-श्रीने उजळलेले गोत्र—आत बंदिस्त किरणांचा तो तेजस्वी ‘गवांचा समूह’—जिंक.
It asks Indra for victory and the fulfillment of aims, especially through abundant gifts—wealth, strength, and protection—granted to the Soma-presser and the praiser.
In the Vedic ritual imagination, Soma and stuti “call” Indra and strengthen his presence; the hymn says he responds to this devotion by increasing the sacrificer’s prosperity and success.
Literally it evokes a ‘herd/enclosure’ that is radiant with tawny splendor; symbolically it points to the release of hidden boons—like cows as wealth or rays as light—opened by Indra for the worshiper.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.