Sukta 102

Mantra 1

त्वमग्ने बृहद्वयो दधासि देव दाशुषे । कविर्गृहपतिर्युवा ॥

हे अग्ने, हे देव! दानशील उपासकात तू विशाल प्राणबल (बृहद् वयः) स्थापित करतोस. तू कवी आहेस, आणि अंतर्गृहाचा युवा गृहपती आहेस.

Mantra 2

स न ईळानया सह देवाँ अग्ने दुवस्युवा । चिकिद्विभानवा वह ॥

स्तुतीची आकांक्षा (ईळा) घेऊन, हे अग्ने, सेवाभावाने देवांना आमच्याकडे एकत्र आण. हे चिकीद्विभानु—विवेकी, सर्वत्र दीप्त! त्यांना येथे वहन करून आण.

Mantra 3

त्वया ह स्विद्युजा वयं चोदिष्ठेन यविष्ठ्य । अभि ष्मो वाजसातये ॥

हे यविष्ठ (अत्यंत तरुण) अग्ने! तुझ्यासह युग्मित सहचर होऊन आम्ही, तुझ्या परम प्रेरक शक्तीने, वाज-साति—वाज (बल-समृद्धी) प्राप्ती—कडे पुढे झेपावतो.

Mantra 4

और्वभृगुवच्छुचिमप्नवानवदा हुवे । अग्निं समुद्रवाससम् ॥

और्वाप्रमाणे, भृगूंप्रमाणे, सिद्धि मिळविणाऱ्याप्रमाणे—त्या शुचि (पवित्र) अग्नीचे मी आवाहन करतो; जो समुद्र-वास (समुद्र-गर्भात) वास करतो त्या अग्नीचे.

Mantra 5

हुवे वातस्वनं कविं पर्जन्यक्रन्द्यं सहः । अग्निं समुद्रवाससम् ॥

वात-स्वन (वाऱ्यासारखा नाद करणारा) कवी, पर्जन्य-क्रन्द्य (मेघवृष्टीसारखा गर्जणारा) सहस् (बल) — त्या अग्नीचे मी आवाहन करतो; जो समुद्र-वास (समुद्र-गर्भात) वास करतो त्या अग्नीचे.

Mantra 6

आ सवं सवितुर्यथा भगस्येव भुजिं हुवे । अग्निं समुद्रवाससम् ॥

जशी सविता (सवितृ)ची प्रेरणा आपण हाक मारून बोलावतो, जसा भग (भगा)चा भोग/भाग्य-दान आपण मागतो, तसाच मी समुद्र-गर्भात वास करणाऱ्या अग्नीला आवाहन करतो—जो ऋताची गती जागवतो आणि आनंदाचे विभाजन करतो।

Mantra 7

अग्निं वो वृधन्तमध्वराणां पुरूतमम् । अच्छा नप्त्रे सहस्वते ॥

मी तुम्हाला अग्नीकडे हाक देतो—अध्वर (यज्ञ-यात्रा)मध्ये सतत वाढणारी शक्ती, कर्मांत अत्यंत समृद्ध; सरळ त्या सहस्वान् नप्तृ—पराक्रमी संतती—कडे या।

Mantra 8

अयं यथा न आभुवत्त्वष्टा रूपेव तक्ष्या । अस्य क्रत्वा यशस्वतः ॥

ही शक्ती आमच्यासाठी त्वष्टृसमान होवो—जसा कारागीर एखादे रूप घडवतो तशी रूप-रचना करणारी; आपल्या क्रतु (फलदायी संकल्प) आणि यशस्वी तेजस्वी कौशल्याने, सत्य यश धारण करणारी।

Mantra 9

अयं विश्वा अभि श्रियोऽग्निर्देवेषु पत्यते । आ वाजैरुप नो गमत् ॥

हा अग्नी सर्व श्री-वैभवांचा अधिपती होऊन देवांमध्ये संचार करतो; वाज—बल व विजयवर्धक समृद्धींसह तो आमच्याकडे येवो.

Mantra 10

विश्वेषामिह स्तुहि होतॄणां यशस्तमम् । अग्निं यज्ञेषु पूर्व्यम् ॥

इथे सर्व होतृांमध्ये सर्वाधिक यशस्वी, यज्ञांमध्ये प्राचीन अशा त्या अग्नीची स्तुती करा—अर्पण-यात्रेत जो प्रथम आहे.

Mantra 11

शीरं पावकशोचिषं ज्येष्ठो यो दमेष्वा । दीदाय दीर्घश्रुत्तमः ॥

शीघ्रगामी, पावक-शोचिष् या शुद्ध करणाऱ्या ज्वाळेने दीप्त, शक्तींमध्ये ज्येष्ठ—तो अग्नी घराघरांत प्रकाशतो; दीर्घश्रुत्तम, सर्वत्र ऐकू येणारा, तो दीर्घ-प्रतिध्वनी हाक बनून उजळतो.

Mantra 12

तमर्वन्तं न सानसिं गृणीहि विप्र शुष्मिणम् । मित्रं न यातयज्जनम् ॥

हे विप्र! त्या शुष्मिण (बलवान) याचे स्तवन कर—विजयी अश्वासारखा; तो मित्रासारखा जनांना सन्मार्गी प्रवृत्त करतो आणि वैर व अव्यवस्था दूर हाकलून देतो.

Mantra 13

उप त्वा जामयो गिरो देदिशतीर्हविष्कृतः । वायोरनीके अस्थिरन् ॥

तुझ्याकडे जामयः (स्वजन-शक्ती) आपल्या दीप्तिमान गिरः (वाणी) घेऊन आल्या आहेत, हविष्कृतः (हविः सिद्ध करत); त्यांनी त्या वायोः अनीके—वायूच्या अग्रभागी—स्थापिल्या आहेत, जेणेकरून प्राण-शक्ती कार्य पुढे नेईल.

Mantra 14

यस्य त्रिधात्ववृतं बर्हिस्तस्थावसंदिनम् । आपश्चिन्नि दधा पदम् ॥

ज्याचे त्रिधातु-आधारित आसन—विस्तीर्ण बर्हिस् (पवित्र आच्छादन/यज्ञभूमी)—अखंड उभे आहे; आपः (जल) सुद्धा तेथे आपले पद ठेवतात: त्या स्थापित आधारातच चेतनेच्या गतीला पायाभूत ठाव मिळतो.

Mantra 15

पदं देवस्य मीळ्हुषोऽनाधृष्टाभिरूतिभिः । भद्रा सूर्य इवोपदृक् ॥

दानशील देवाचे पद अजेय ऊतींनी (सहाय्य-रक्षणांनी) सुरक्षित आहे; ते सूर्याप्रमाणे मंगलमय उपदृक्—ऊर्ध्वदृष्टी—आहे, जी सम्यक् बोध देते.

Mantra 16

अग्ने घृतस्य धीतिभिस्तेपानो देव शोचिषा । आ देवान्वक्षि यक्षि च ॥

हे अग्ने, घृत-दीप्त धीतिंनी (ध्यानांनी) प्रज्वलित होऊन, हे देव, आपल्या शोचिषेने (ज्वालेने) दाहक होत—देवांना येथे आण; आणि त्यांना यज, हवी अर्पण कर.

Mantra 17

तं त्वाजनन्त मातरः कविं देवासो अङ्गिरः । हव्यवाहममर्त्यम् ॥

मातांनी तुला जन्म दिला—हे अङ्गिरस्, देवांमध्ये कवी—अमर्त्य हव्यवाह, जो हवी वहन करतो.

Mantra 18

प्रचेतसं त्वा कवेऽग्ने दूतं वरेण्यम् । हव्यवाहं नि षेदिरे ॥

हे अग्ने, कवे, प्रचेतसा—तुला त्यांनी अंतरीं प्रतिष्ठित केले आहे; वरेण्य दूत म्हणून, हव्यवाह म्हणून—देवांकडे हवि नेणारा म्हणून.

Mantra 19

नहि मे अस्त्यघ्न्या न स्वधितिर्वनन्वति । अथैतादृग्भरामि ते ॥

माझ्याकडे अघ्न्या—अहिंसनीय गौ—नाही; तिला जिंकू शकेल अशी वन-छेदन करणारी स्वधिति (कुऱ्हाड)ही नाही; म्हणून, जितके जमेल तितकेच—हेच लहानसे अर्पण—मी तुला आणतो.

Mantra 20

यदग्ने कानि कानि चिदा ते दारूणि दध्मसि । ता जुषस्व यविष्ठ्य ॥

हे अग्ने, आम्ही तुझ्यात जे-जे—कितीही थोडे—इंधन ठेवतो, ते स्वीकार, हे यविष्ठ्य (सदा-नवीन, सर्वात तरुण); ते प्रसन्न होऊन ग्रहण कर.

Mantra 21

यदत्त्युपजिह्विका यद्वम्रो अतिसर्पति । सर्वं तदस्तु ते घृतम् ॥

उपजिह्विका (चाटून खाणारा सूक्ष्म जीव) जे काही खाऊन टाकते, वम्र (मुंगी) जे काही रांगत ओलांडते—ते सर्व तुझ्यासाठी घृत होवो; जो काही क्षय वा अशुद्धता असेल ते अग्नीसाठी शुद्ध घृत-समृद्धीत परिवर्तित होवो.

Mantra 22

अग्निमिन्धानो मनसा धियं सचेत मर्त्यः । अग्निमीधे विवस्वभिः ॥

मनाने अग्नीला प्रज्वलित करणारा मर्त्य धि (विचार-शक्ती) जागृत करतो; विवस्वत्—दीप्त ऊर्जांसह तो अग्नीला प्रज्वलित करतो—अग्नीचेच स्तवन करतो.