
Sukta 7.90
Vasiṣṭha (traditional for RV 7.90)
Vāyu (often paired with Indra in soma setting; dual vām suggests a dyad)
Jagatī (likely; long pādas typical of Jagatī in soma invitations)
हे सूक्त मुख्यतः वायूला—अनेकदा इंद्र–वायू या द्वयस्वरूपात—सोमपानासाठी आमंत्रित करते. अध्वर्यूंनी पिळून सिद्ध केलेला मधुररसयुक्त सोम पिण्यासाठी, जू लावलेल्या रथ/दलांसह ते त्वरेने यावेत, अशी कवीची विनंती आहे. विधीतील हाकेसोबतच तो उषःकाल व विस्तारत जाणारा प्रकाश यांचे स्मरण करतो; देवतांचे आगमन हे तेजस्वी अवकाश उघडण्याशी आणि जलांच्या प्रवाहाशी जोडलेले आहे. शेवटी वसिष्ठांचे कुल बल, वाढ, कीर्ती आणि स्वस्ति (कल्याण) द्वारे टिकणारे संरक्षण यासाठी प्रार्थना करते.
Mantra 1
प्र वीरया शुचयो दद्रिरे वामध्वर्युभिर्मधुमन्तः सुतासः । वह वायो नियुतो याह्यच्छा पिबा सुतस्यान्धसो मदाय ॥
वीरबलाने शुचि (पवित्र) मधुमंत सुतासः (पिळलेला सोमरस) तुमच्या दोघांकडे धावून आले आहेत—अध्वर्युंनी ते सिद्ध केले आहेत. हे वायो! तुझे नियुत (जोडलेले रथ-अश्व/दल) घेऊन ये; इथे ये—सुत सोमाच्या अन्धस् (रस-सार) चे पान कर, मद (उन्मेष/आनंद)ासाठी.
Mantra 2
ईशानाय प्रहुतिं यस्त आनट् छुचिं सोमं शुचिपास्तुभ्यं वायो । कृणोषि तं मर्त्येषु प्रशस्तं जातोजातो जायते वाज्यस्य ॥
जो तुझ्या ईशानत्वासाठी (अधिपत्यासाठी) अग्र-आहुती आणतो, हे वायो—शुचिपा (पवित्र-पानकर्ता) तुझ्यासाठी तो शुद्ध सोम—तू त्या आहुतीला मर्त्यांमध्ये प्रशंसित करतोस; आणि त्याच्यात बल-समृद्धी (वाज) पुन्हा पुन्हा जन्माला येते.
Mantra 3
राये नु यं जज्ञतू रोदसीमे राये देवी धिषणा धाति देवम् । अध वायुं नियुतः सश्चत स्वा उत श्वेतं वसुधितिं निरेके ॥
रायस् (अंतःसमृद्धी) वाढीसाठी ही दोन्ही—द्यावा-पृथिवी—दिव्य शक्तीला जन्म देतात; त्याच वाढीसाठी देवी धिषणा अंतरी देवाला प्रतिष्ठित करते. मग वायूच्या स्वकीय नियुत् (युजित शक्ती) येऊन त्याच्याशी जुळतात; आणि श्वेत वसुधिती—समृद्धीचा उज्ज्वल आधार—प्रकट होऊन स्थिर होते.
Mantra 4
उच्छन्नुषसः सुदिना अरिप्रा उरु ज्योतिर्विविदुर्दीध्यानाः । गव्यं चिदूर्वमुशिजो वि वव्रुस्तेषामनु प्रदिवः सस्रुरापः ॥
उषस् (प्रभात-शक्ती) उगवतात—सुदिन आणत, निर्दोष; आपल्या दीध्या (दीप्त साधना)मध्ये त्या विस्तीर्ण ज्योतीचा शोध घेतात. किरणांची गुप्त गोशाळा (गव्य ऊर्वम्)सुद्धा उशिज् (अग्नि-सेवक) उघडतात; आणि त्यांच्या पावलांवरून, दिवाच्या उच्च प्रदेशांतून, आपः (जलधारा) वाहत येतात.
Mantra 5
ते सत्येन मनसा दीध्यानाः स्वेन युक्तासः क्रतुना वहन्ति । इन्द्रवायू वीरवाहं रथं वामीशानयोरभि पृक्षः सचन्ते ॥
ते सत्य-मनाने दीप्त झालेले, आपल्या स्व-नियमस्वभावाने युक्त होऊन, क्रतु (संकल्प) सामर्थ्याने पुढे वहात नेतात. हे इंद्र–वायू, तुमच्या वीर-वाहक रथाभोवती पोषण देणाऱ्या परिपूर्ण समृद्धी गोळा होतात आणि तुमच्या दोघांच्या ईशानत्वाला धरून साथ देतात.
Mantra 6
ईशानासो ये दधते स्वर्णो गोभिरश्वेभिर्वसुभिर्हिरण्यैः । इन्द्रवायू सूरयो विश्वमायुरर्वद्भिर्वीरैः पृतनासु सह्युः ॥
जे ईशान (अधिपती) आहेत, जे आमच्यासाठी स्वः (svàr) हा प्रकाशमय लोक स्थापन करतात—गो (किरणे), अश्व (वेग), वसु (संपत्ती) आणि हिरण्य (सुवर्ण) यांसह; हे इंद्र–वायू, असे सूर्यवत् सूरी (प्रकाशित) वीर संपूर्ण आयुष्यभर टिकोत आणि आपल्या अर्वद् (धावक) शक्तींनी रणांत जय मिळवोत.
Mantra 7
अर्वन्तो न श्रवसो भिक्षमाणा इन्द्रवायू सुष्टुतिभिर्वसिष्ठाः । वाजयन्तः स्ववसे हुवेम यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
कीर्तीची भिक्षा मागणाऱ्या धावत्या अश्वांसारखे, आम्ही वसिष्ठ, हे इंद्र–वायू, सु-स्तुतींनी तुम्हाला विनवितो. आपल्या स्व-वृद्धीसाठी बल-समृद्धी आणत आम्ही तुम्हाला हाक देतो—तुम्ही सदैव आम्हाला स्वस्ति (कल्याण) शक्तींनी रक्षण करा.
Vāyu is central, and the hymn often addresses the paired form Indra–Vāyu, especially in the Soma-pressing setting.
It invites them to come quickly to the sacrifice, drink the pressed Soma, and grant strength, increase, fame, and protection to the worshippers.
These images show that the ritual is aligned with cosmic order: dawn reveals the wide light, hidden radiance is opened, and the waters flow—signs of renewal and right unfolding (ṛta).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.