Sukta 7
Sukta 7.7
Vasiṣṭha
Agni
Triṣṭubh
या लहान त्रिष्टुभ् स्तोत्रात वसिष्ठ अग्नीला प्रबळ दिव्य अश्व म्हणून, तसेच यज्ञ देवांकडे नेणारा जाणता दूत म्हणून प्रज्वलित करून स्तुती करतो. अग्नी मानवी निवासात विश्पति (कुलांचा अधिपती) म्हणून प्रतिष्ठित आहे—मधुरभाषी, ऋताला निष्ठावान; आणि गायक व यजमानांना पोषण, प्रेरणा व टिकाऊ कल्याण देण्याची विनंती केली आहे.
Mantras
Mantra 1
प्र वो देवं चित्सहसानमग्निमश्वं न वाजिनं हिषे नमोभिः । भवा नो दूतो अध्वरस्य विद्वान्त्मना देवेषु विविदे मितद्रुः ॥
नमस्कारांनी मी त्या दिव्य, पराक्रमी अग्नीची स्तुती करून पुढे प्रवर्तित करतो—जसा संपन्न, वेगवान अश्व. आमच्यासाठी यज्ञाचा दूत हो, मार्ग जाणणारा; आपल्या स्वभाव/आत्म्यानेच तू देवांमध्ये आपले स्थान शोधून मिळवितोस—मितद्रु (मोजक्या पावलांची/मोजलेल्या गतीचा).
Mantra 2
आ याह्यग्ने पथ्या अनु स्वा मन्द्रो देवानां सख्यं जुषाणः । आ सानु शुष्मैर्नदयन्पृथिव्या जम्भेभिर्विश्वमुशधग्वनानि ॥
हे अग्ने, आपल्या मार्गांनीच येथे ये; देवांच्या सख्यात आनंद मानणारा (मन्द्र) होऊन ते स्वीकार. आपल्या शक्तींनी गर्जत पृथ्वीच्या कड्या/धारांवरून ये; आपल्या जबड्यांनी अरण्यातील सर्व वाढ—ज्वाळेला विरोध करणारी—भस्म कर.
Mantra 3
प्राचीनो यज्ञः सुधितं हि बर्हिः प्रीणीते अग्निरीळितो न होता । आ मातरा विश्ववारे हुवानो यतो यविष्ठ जज्ञिषे सुशेवः ॥
यज्ञ पूर्वेकडे वळतो; बर्हि (कुशासन) नीट रचलेले आहे. स्तुत अग्नी होता जसा तसा प्रसन्न होतो. सर्व वरांनी समृद्ध अशा दोन मातांना हाक देत—हे यविष्ठ (अत्यंत तरुणा), जिथून तू उद्भवतोस तिथूनच तू जन्म घेतोस; तुझे आगमन कल्याणकारी (सुशेव) आहे.
Mantra 4
सद्यो अध्वरे रथिरं जनन्त मानुषासो विचेतसो य एषाम् । विशामधायि विश्पतिर्दुरोणेऽग्निर्मन्द्रो मधुवचा ऋतावा ॥
यज्ञात तत्क्षणीच विवेकी मनुष्य मार्गावर धावणारा तो शीघ्र-रथ जन्माला घालतात. अग्नी गृहात जनांचा स्वामी (विश्पति) म्हणून प्रतिष्ठित होतो—आनंदमय, मधुर-वाणी, आणि ऋताचा रक्षक.
Mantra 5
असादि वृतो वह्निराजगन्वानग्निर्ब्रह्मा नृषदने विधर्ता । द्यौश्च यं पृथिवी वावृधाते आ यं होता यजति विश्ववारम् ॥
निवडलेला, आसनस्थ झालेला वह्निराज (वहन करणारी ज्वाला) आला आहे—अग्नी, ब्रह्मा, नर-आसनात धारक. ज्याला द्यौ आणि पृथिवी वाढवितात; ज्याला होता यजतो—तो सर्व-वरसमृद्ध (विश्ववारम्) अग्नी.
Mantra 6
एते द्युम्नेभिर्विश्वमातिरन्त मन्त्रं ये वारं नर्या अतक्षन् । प्र ये विशस्तिरन्त श्रोषमाणा आ ये मे अस्य दीधयन्नृतस्य ॥
हे आपल्या द्युम्नांनी (दीप्त शक्तींनी) सर्वाला ओलांडून, सर्वत्र व्यापून गेले—ज्यांनी मंत्र-वाणीला इच्छित, पुरुषार्थी परिपूर्णता म्हणून घडविले. जे ऐकत-ऐकत जनांना पुढे नेतात—त्यांनीच माझ्यात या ऋत (सत्य-व्यवस्था)ची धी (अंतर्दृष्टी) प्रज्वलित केली आहे.
Mantra 7
नू त्वामग्न ईमहे वसिष्ठा ईशानं सूनो सहसो वसूनाम् । इषं स्तोतृभ्यो मघवद्भ्य आनड्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
आता आम्ही—वसिष्ठ—हे अग्नी, तुलाच आळवितो; हे सहसाचा पुत्रा, वसूं (समस्त ऐश्वर्यां)चा अधिपती! स्तोत्रकर्त्यांना, दानशीलांना प्रेरणा व पोषण दे; आणि आम्हांला सदा स्वस्ति-कल्याणाने रक्षण कर।
Frequently Asked Questions
It invokes Agni as the powerful fire who carries offerings to the gods and keeps the sacrifice aligned with Ṛta (right order), while blessing the worshippers with nourishment and well-being.
Because fire is the medium that receives offerings and ‘delivers’ them upward to the gods; the hymn says Agni knows the paths and finds his seat among the deities.
It means Agni is treated as the lord and protector of the clan/community at home—an honored presence that supports harmony, prosperity, and disciplined ritual life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.