Rig Veda Sukta 63
Mandala 7Sukta 636 Mantras

Sukta 63

Sukta 7.63

Rishi

Vasiṣṭha (Vasiṣṭha-gotra; Mandala 7 attribution)

Devata

Sūrya/Savitṛ in association with Mitra–Varuṇa (solar vision as their 'eye')

Chandas

Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical of Mandala 7 hymns)

वसिष्ठाच्या सहा त्रिष्टुभ् ऋचांचा हा सूक्त सूर्य/सवितृच्या उदयाचे स्तवन करतो—तो सर्वव्यापी, सर्वदर्शी प्रकाश म्हणून प्रकट होऊन लपलेला अंधार उघड करतो व दूर करतो, आणि मानवी कर्मप्रवृत्ती व ऋत-व्यवस्थेला समर्थ करतो. सूर्याला मित्र–वरुणांचे “नेत्र” म्हणून गौरवून, सौर-दर्शनाला आदित्य-सार्वभौमत्व, सत्य आणि नैतिक स्पष्टता यांच्याशी जोडले आहे. शेवटी मित्र, वरुण आणि अर्यमन् यांना विशाल अवकाश, सुरक्षित मार्ग आणि दीर्घकाल कल्याण यासाठी प्रार्थना केली आहे.

Mantras

Mantra 1

उद्वेति सुभगो विश्वचक्षाः साधारणः सूर्यो मानुषाणाम् । चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्य देवश्चर्मेव यः समविव्यक्तमांसि ॥

उदित होतो शुभ, सर्वदर्शी सूर्य—मानवांसाठी समान रीतीने उपलब्ध प्रकाश-शक्ती. तो मित्र व वरुण यांचा नेत्र आहे; आणि चर्मासारखा ताणून तो लपलेले अंधार पसरवून प्रकट करतो, जेणेकरून ते जिंकता येतील.

Mantra 2

उद्वेति प्रसवीता जनानां महान्केतुरर्णवः सूर्यस्य । समानं चक्रं पर्याविवृत्सन्यदेतशो वहति धूर्षु युक्तः ॥

उदित होतो जनांचा प्रेरक, सूर्याचा महान केतु—समुद्रासारखा विशाल। तो त्याच चक्राला पुन्हा पुन्हा फिरवितो; आणि धुरांवर युक्त एतश (Etaśa) अश्व त्याला पुढे वाहून नेतो—प्रकाश-यात्रेचा अढळ नियम.

Mantra 3

विभ्राजमान उषसामुपस्थाद्रेभैरुदेत्यनुमद्यमानः । एष मे देवः सविता चच्छन्द यः समानं न प्रमिनाति धाम ॥

उषांच्या कुशीतून विभ्राजमान होऊन तो उदित होतो, ऋषींच्या स्तोत्रगानासह, पुढे सरकत आनंदित होतो. हा देव सविता माझ्या अभिलाषेला संमती देवो—जो प्रकाशाचे स्थिर धाम, ते स्थापित निवासस्थान, कधीही क्षीण करीत नाही.

Mantra 4

दिवो रुक्म उरुचक्षा उदेति दूरेअर्थस्तरणिर्भ्राजमानः । नूनं जनाः सूर्येण प्रसूता अयन्नर्थानि कृणवन्नपांसि ॥

दिव्य सुवर्ण तेज, व्यापक-दृष्टीचे, उदित होते—दूरगामी हेतू घेऊन, दीप्तिमान विजेत्यासारखे। आता खरोखर सूर्यप्रेरणेने मनुष्य आपल्या उद्दिष्टांकडे निघतात आणि आपली कर्मे पूर्ण करतात; प्रकाशच प्रभावी कृतीला मुक्त करतो.

Mantra 5

यत्रा चक्रुरमृता गातुमस्मै श्येनो न दीयन्नन्वेति पाथः । प्रति वां सूर उदिते विधेम नमोभिर्मित्रावरुणोत हव्यैः ॥

जिथे अमृतांनी (देवांनी) त्याच्यासाठी गमनमार्ग घडविला आहे, तिथे तो वेगाने उडणाऱ्या श्येन (बाज) पक्ष्यासारखा त्या पथाचा पाठपुरावा करतो। सूर्याच्या उदयकाळी, मित्रा-वरुणा, नमस्कारांनी व हवि-आहुतींनी आम्ही तुमची सेवा करतो; आमच्यात प्रकाशाचा सरळ मार्ग स्थापन करा.

Mantra 6

नू मित्रो वरुणो अर्यमा नस्त्मने तोकाय वरिवो दधन्तु । सुगा नो विश्वा सुपथानि सन्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

आता मित्र, वरुण आणि अर्यमन् आमच्यासाठी—आमच्या स्वतःच्या आत्मस्वरूपासाठी व वाढत्या संततीसाठी—विस्तीर्ण अवकाश व निर्बंधरहित स्वातंत्र्य स्थापोत। आमचे सर्व मार्ग सुगम व सुपथ असोत; तुम्ही सदैव स्वस्ति-रूप कल्याणांनी आम्हांला रक्षावे.

Frequently Asked Questions

It praises the rising Sun as the all-seeing light shared by everyone, which exposes hidden darkness and makes right action possible. It also links the Sun to Mitra–Varuṇa as their ‘eye’ and ends with a prayer for safe paths and protection.

Mitra and Varuṇa represent Āditya sovereignty and ṛta (truth/order). Calling the Sun their ‘eye’ means solar light is the visible power that sees, reveals, and supports truth by removing concealment.

It is well-suited for dawn recitation: contemplate inner clarity as the Sun rises, then conclude with the final verse as a prayer for good guidance, safe journeys, and steady well-being.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App