Sukta 65
Sukta 6.65
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Uṣas (plural imagery may appear later, but devatā is Dawn)
Triṣṭubh (probable; confirm in edition)
उषस् (प्रभातदेवी)ला उद्देशून रचलेल्या या लघु सूक्तात, स्वर्गज कन्या उषा उगवून येते, मानवी वस्ती जागी करते आणि दीर्घ अंधार दूर लोटते, असे तिचे अभिवादन केले आहे. कवी तिच्याकडे योग्य वेळी देणग्या—धन, वीर संतती/वीरबल, आणि व्यापक व टिकाऊ कीर्ती—देण्याची याचना करतो; जशी तिने प्राचीन काळी भरद्वाज वंशावर कृपा केली होती तशीच.
Mantras
Mantra 1
एषा स्या नो दुहिता दिवोजाः क्षितीरुच्छन्ती मानुषीरजीगः । या भानुना रुशता राम्यास्वज्ञायि तिरस्तमसश्चिदक्तून् ॥
हीच ती—आमची द्यौःजाता दुहिता—उदित होऊन मानवी वस्ती जागी करून गेली. ती आपल्या रुशत् भानु (दीप्त किरण) ने रम्य क्षेत्रांत प्रकाशमान होते; अंधाराच्या रात्रींच्याही पलीकडे जन्मलेली आहे.
Mantra 2
वि तद्ययुररुणयुग्भिरश्वैश्चित्रं भान्त्युषसश्चन्द्ररथाः । अग्रं यज्ञस्य बृहतो नयन्तीर्वि ता बाधन्ते तम ऊर्म्यायाः ॥
अरुण प्रकाशाने जुंपलेल्या अश्वांसह त्या पुढे निघाल्या; तेजस्वी रथांवरील उषा विविध दीप्तीने उजळतात. विशाल यज्ञाच्या अग्रभागाचे नेतृत्व करीत त्या लाटेसारखा उठणारा तमस् (अंधार) दूर हाकलतात.
Mantra 3
श्रवो वाजमिषमूर्जं वहन्तीर्नि दाशुष उषसो मर्त्याय । मघोनीर्वीरवत्पत्यमाना अवो धात विधते रत्नमद्य ॥
श्रवस् (कीर्ती), वाज (बल-समृद्धी), इषा (प्रेरणा) आणि ऊर्ज (ऊर्जा) वहन करणाऱ्या हे उषांनो, दान करणाऱ्या मर्त्यासाठी ते अर्पण करा. हे मघोनी (उदार) उषांनो, वीरवृद्धीची आकांक्षा धरून, आज विधाते (यज्ञकर्म करणारा) याच्यासाठी अव (रक्षा) आणि रत्न (धन-वैभव) स्थापन करा.
Mantra 4
इदा हि वो विधते रत्नमस्तीदा वीराय दाशुष उषासः । इदा विप्राय जरते यदुक्था नि ष्म मावते वहथा पुरा चित् ॥
कारण आत्ताच तुमच्याकडे विधाते (यज्ञकर्म करणारा) याच्यासाठी रत्न आहे; आत्ताच, हे उषांनो, वीरासाठी—दाशुष (दान करणारा) याच्यासाठी. आत्ताच, उक्थ (स्तुती-हिम्न) असलेल्या, जरा प्राप्त करणाऱ्या विप्रासाठीही—खरोखर, पूर्वीही तुम्ही प्रयत्नशील साधकासाठी (तुमची) दाने वहात आणली आहेत.
Mantra 5
इदा हि त उषो अद्रिसानो गोत्रा गवामङ्गिरसो गृणन्ति । व्यर्केण बिभिदुर्ब्रह्मणा च सत्या नृणामभवद्देवहूतिः ॥
हे उषा, आत्ताच अद्रिसान (दगड-दाबणारे) अङ्गिरस तुझी स्तुती गातात—गवांचे गोत्र, म्हणजे किरणांचे गो-आवरण. स्तोत्राने आणि ब्रह्म-वचनाने त्यांनी ते फोडून उघडले; मनुष्यांसाठी देवांचे आवाहन व आगमन सत्य ठरले.
Mantra 6
उच्छा दिवो दुहितः प्रत्नवन्नो भरद्वाजवद्विधते मघोनि । सुवीरं रयिं गृणते रिरीह्युरुगायमधि धेहि श्रवो नः ॥
हे द्यौःची दुहिता, प्राचीन रीतीप्रमाणे आमच्यासाठी उदय पाव; हे मघोनि (दानशालिनी), जसे तू भरद्वाजासाठी केलेस तसेच यजमानावर कृपा कर. जो गायक तुझे स्तवन करतो त्याच्यासाठी वीरबलाने परिपूर्ण धन विस्तृत कर; आणि आमच्यावर उरुगाय—दूरवर गाता येईल असे—यश अधिष्ठित कर.
Frequently Asked Questions
The hymn is addressed to Uṣas, the Dawn, praised as the ‘Daughter of Heaven’ who rises with light and awakens the world.
It asks for ‘ratna’ (treasure), ‘suvīra rayi’ (wealth with heroic strength/offspring), and ‘śravas’ (lasting, widely sung fame).
It is most fitting at dawn (uṣaḥ-kāla), especially in morning worship or before beginning the day’s work, to invoke clarity, auspiciousness, and prosperity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.