Rig Veda 6.49.3 — Mandala 6, Sukta 49, Mantra 3
Sukta 6.49
Devata: Agni (with solar imagery)
Samhita Patha (Devanagari)
अरुषस्य दुहितरा विरूपे स्तृभिरन्या पिपिशे सूरो अन्या । मिथस्तुरा विचरन्ती पावके मन्म श्रुतं नक्षत ऋच्यमाने ॥
Transliteration
aruṣásya duhitarā́ virū́pe stṛ́bhir anyā́ pipiśé sū́ro anyā́ | mithás-turā́ vicarantī pāvaké mánma śrutáṃ nakṣata ṛcyámāne ||
Translation
अरुणाच्या दोन कन्या—रूपाने भिन्न: एकीला तेजस्वी अलंकारांनी सजविले जाते, दुसरी सूर्याचीच आहे. परस्पर प्रेरणेने चालत त्या पावक अग्नीत विचरतात; आणि ऋचा घडत असताना ‘श्रुत मन’ (ऐकलेला विचार) आपले ध्येय गाठतो.
Word by Word
अरुषस्यof the ruddy one (Arusha; the sun/fire)
अरुषस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun/Adjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
दुहितराtwo daughters
दुहितरा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदुहितृ (प्रातिपदिक)
विरूपेof different forms
विरूपे:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootवि-रूप (प्रातिपदिक)
स्तृभिःwith streaks/lines (rays)
स्तृभिः:
करण
TypeNoun
Rootस्तृ (प्रातिपदिक; ‘स्तृ’ = किरण/रेखा/तन्तु-वत् ‘streaks’)
अन्याone (of the two)
अन्या:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
पिपिशेhas adorned/formed (herself)
पिपिशे:
क्रिया
TypeVerb
Root√पिश् (पिश्/पिंश् ‘to adorn, form, fashion’)
सूरःthe sun
सूरः:
कर्तृ (अन्तर्निहित/सम्बद्ध)
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक)
अन्याthe other (one)
अन्या:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
मिथःmutually, with each other
मिथः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootमिथस् (अव्यय)
तुराswift, impetuous (two)
तुरा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootतुर (प्रातिपदिक)
विचरन्तीmoving about, roaming (two)
विचरन्ती:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootवि-√चर् (चर् ‘to move, roam’)
पावकेin/at the purifying (fire/light)
पावके:
अधिकरण
TypeNoun/Adjective
Rootपावक (प्रातिपदिक)
मन्यम्the thought/intent
मन्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमन्य (प्रातिपदिक; ‘thought, intention’)
श्रुतम्heard
श्रुतम्:
कर्म-विशेषण
TypeParticiple
Root√श्रु (श्रु ‘to hear’)
नlike, as
न:
उपमान/निदर्शन (comparative particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
नक्षतreached, attained
नक्षत:
क्रिया
TypeVerb
Root√नश्/नक्ष् (वैदिक: ‘to reach, attain’)
ऋच्यमानेwhile being chanted/praised (with ṛc-verses)
ऋच्यमाने:
अधिकरण (काल/परिस्थिति)
TypeParticiple
Root√ऋच्/ऋच्य (वैदिक: ‘to praise/chant ṛc’)
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.