
Sukta 6.29
Bharadvāja Bārhaspatya (Mandala 6 default attribution)
Indra
Triṣṭubh
हे लघु त्रिष्टुभ् स्तोत्र उपासकांना इंद्राकडे विश्वासू मित्र (सखा) व महान उपकारकर्ता म्हणून वळवते; संरक्षणासाठी आणि व्यापक सहाय्यासाठी त्याचे आवाहन करते. इंद्राची स्तुती सोमयज्ञाच्या चौकटीत—पिळलेला सोम, सिद्ध अन्न, आणि गायिलेले उक्थ—स्थापित करते; त्यामुळे तो विधीच इंद्राच्या अजिंक्य शक्तीचा वाहक ठरून अडथळे (वृत्र) भेदतो आणि शत्रुत्वपूर्ण शक्तींना (दस्यु) नमवतो.
Mantra 1
इन्द्रं वो नरः सख्याय सेपुर्महो यन्तः सुमतये चकानाः । महो हि दाता वज्रहस्तो अस्ति महामु रण्वमवसे यजध्वम् ॥
हे नरांनो! सख्यभावासाठी तुम्ही इंद्राकडे वळलात; महत्त्वाकडे जात, सुमतीत आनंदित आहात. वज्रहस्त खरोखरच महान दाता आहे. सहाय्यासाठी त्या महान, रमणीय देवाला यज्ञ करा—जेणेकरून विशाल अनुग्रह तुमच्यात अवतरावा.
Mantra 2
आ यस्मिन्हस्ते नर्या मिमिक्षुरा रथे हिरण्यये रथेष्ठाः । आ रश्मयो गभस्त्योः स्थूरयोराध्वन्नश्वासो वृषणो युजानाः ॥
ज्याच्या हातात नर्य (पुरुषार्थी) शक्ती एकवटल्या आहेत, जो सुवर्णमय रथावर रथिष्ठ (रथावर अधिष्ठित) आहे. त्याच्या दोन दृढ हस्तांत रश्मयः (लगाम) बसविल्या आहेत; मार्गावर त्याचे वृषण (बलवान) अश्व, युजानाः (जुव्यात युक्त), धावतात—तीच शक्ति आपल्याला अडथळ्यांच्या पलीकडे नेते.
Mantra 3
श्रिये ते पादा दुव आ मिमिक्षुर्धृष्णुर्वज्री शवसा दक्षिणावान् । वसानो अत्कं सुरभिं दृशे कं स्वर्ण नृतविषिरो बभूथ ॥
श्री (कीर्ती) साठी दानकर्मात तुझे पाद पुढे सरकले; तू धृष्णु (निर्भय) वज्री, शवसा (बलाने) महान, दक्षिणावान् (दानशक्तीने संपन्न) आहेस. सुरभि अत्कं (सुगंधी आवरण/वस्त्र) परिधान करून, दर्शनासाठी तू स्वर्ण (सूर्य) समान झालास; रणनृत्यात आवेगवान, गतीत शीघ्र.
Mantra 4
स सोम आमिश्लतमः सुतो भूद्यस्मिन्पक्तिः पच्यते सन्ति धानाः । इन्द्रं नरः स्तुवन्तो ब्रह्मकारा उक्था शंसन्तो देववाततमाः ॥
तो सोम, आमिश्लतमः (अत्यंत समृद्ध मिश्रित), सुतः (पिळून काढलेला) होऊन प्रकट झाला—जिथे पक्तिः (पाक/यज्ञभोजन) पच्यते आणि धानाः (धान्यकण) आहेत. इंद्राची स्तुती करणारे नर, ब्रह्मकारा (ब्रह्मवाणीचे कर्ते), उक्था (स्तोत्रे) शंसत असता, देववाततमाः (दैवी श्वासाने अत्यंत प्रेरित) होतात.
Mantra 5
न ते अन्तः शवसो धाय्यस्य वि तु बाबधे रोदसी महित्वा । आ ता सूरिः पृणति तूतुजानो यूथेवाप्सु समीजमान ऊती ॥
तुझ्या या शक्तीला अंतःसीमा नाही; तुझ्या महिमेने तू द्यावा‑पृथिवीला वेगवेगळे करून विस्तारलेस. त्या (लोक/शक्ती)कडे सूर्यसदृश दाता, प्रेरित व उद्यत होऊन, भरून टाकतो—जसे पाण्यात कळप एकत्र सरकतो—तुझ्या रक्षणकारी ऊतीने.
Mantra 6
एवेदिन्द्रः सुहव ऋष्वो अस्तूती अनूती हिरिशिप्रः सत्वा । एवा हि जातो असमात्योजाः पुरू च वृत्रा हनति नि दस्यून् ॥
असाच इंद्र—सुहव, ऋष्व—आमची ऊति व पुनःपुनः ऊति—हरिशिप्र, सत्वा—असो. कारण तो असाच जन्मला आहे, अजेय ओज असलेला; तो अनेक वृत्रांचा वध करतो आणि दस्यूंना खाली दाबून टाकतो.
It calls the community to approach Indra as a trusted friend and mighty giver, and to worship him through Soma and hymns so his protection and strength remove obstacles.
Because the hymn is set inside a sacrificial scene: Soma is pressed and offerings are prepared, while the priests’ hymns (ukthas) are sung to invite Indra’s presence and power.
They are images of obstruction and hostility—outer enemies and inner darkness alike. Indra’s role here is to break what blocks progress and to restore strength, order, and well-being.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.