Rig Veda 6.14.2: Mandala 6, Sukta 14, Mantra 2
Sukta 6.14
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires confirmation)
Samhita Patha (Devanagari)
अग्निरिद्धि प्रचेता अग्निर्वेधस्तम ऋषिः । अग्निं होतारमीळते यज्ञेषु मनुषो विशः ॥
Transliteration
agnír íd dhí prácetā agnír vedhás-tama ṛ́ṣiḥ | agníṁ hotā́ram īḷate yajñéṣu mánuṣo víśaḥ ||
Translation
अग्नीच खरोखर प्रचेताः—जागृत चेतनेचा आहे; अग्नीच वेधस्तम—सर्वाधिक सिद्ध ज्ञाता, ऋषी आहे. यज्ञांत मनुष्यांच्या प्रजा अग्नीला होता (आह्वाता-पुरोहित) म्हणून पूजतात.
Word by Word
अग्निःAgni (the fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
इद्धिindeed kindled / truly blazing
इद्धि:
—
TypeIndeclinable (particle + kṛdanta used adverbially)
Rootइन्ध् (धातु) → इद्ध (कृदन्त, भूतकृदन्त/क्त) + हि (निपात)
प्रचेताthe wise/foreknowing one
प्रचेता:
कर्तृ (अग्निः-समनाधिकरण)
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्र-चेतस्/प्रचेतस्- (प्रातिपदिक; ‘foreknowing, wise’)
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
वेधस्तमःthe most inspired/most knowing
वेधस्तमः:
कर्तृ (अग्निः-समनाधिकरण)
TypeAdjective (superlative)
Rootवेधस्- (प्रातिपदिक ‘sage/knower, inspirer’) + तमप् (तम) प्रत्यय
ऋषिःseer
ऋषिः:
कर्तृ (अग्निः-समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootऋषि- (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (as object)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
होतारम्the Hotṛ (invoking priest)
होतारम्:
कर्म (अग्निम् इति विशेषण/अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootहोतृ- (प्रातिपदिक; √हु ‘to sacrifice’ → होतृ ‘invoker/priest’)
ईळतेis praised / is invoked
ईळते:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootईळ्/ईड् (धातु; Vedic ‘to praise, invoke’)
यज्ञेषुin the sacrifices
यज्ञेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयज्ञ- (प्रातिपदिक)
मनुषःof Manu / of the human (race)
मनुषः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (genitive qualifier)
Rootमनु- (प्रातिपदिक; ‘Manu’, progenitor) → मनुष्य- (adj./n. ‘human’)
विशःthe peoples/clans
विशः:
कर्तृ (ईळते इत्यस्य; ‘the peoples praise/invoke’)
TypeNoun
Rootविश्- (प्रातिपदिक; ‘clan, people, settlements’)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.