
Sukta 5.74
Atri
Aśvinau (Nā́satyā)
Triṣṭubh (probable)
हे सूक्त अतृ ऋषीचे उषःकाळी अश्विनौ (नासत्यौ) यांना केलेले तातडीचे आवाहन आहे. वेगवान, युगुल वैद्यदेवांनी त्याची हाक ऐकून संरक्षणकारी मदत व समृद्धी घेऊन त्वरेने यावे, अशी विनंती आहे. त्यांची स्थिर, सदैव सज्ज उपस्थिती, स्तुतीला तत्काळ प्रतिसाद, आणि आवाहन स्वीकारल्यावर बल, उपभोग, आधार इत्यादी वरांचे प्रत्यक्ष ‘ओतणे’—हे या सूक्तात ठळकपणे मांडले आहे.
Mantra 1
कूष्ठो देवावश्विनाद्या दिवो मनावसू । तच्छ्रवथो वृषण्वसू अत्रिर्वामा विवासति ॥
आज, हे दिव्य अश्विनौ—हे दिव्यातील तेजस्वी मनाचे निधिरूप मनावसू—तुमचे स्थान दृढ आहे. हे वृषण्वसू, बल-वैभव देणाऱ्यांनो, तो आह्वान ऐका; अत्रि तुमच्याकडे यज्ञ-स्तुती प्रज्वलित करीत आहे।
Mantra 2
कुह त्या कुह नु श्रुता दिवि देवा नासत्या । कस्मिन्ना यतथो जने को वां नदीनां सचा ॥
कुठे आहात तुम्ही दोघे, आता कुठे तुमची वार्ता ऐकू येते, हे दिव्य नासत्यौ, दिव्यात? कोणत्या जनांकडे तुम्ही जाता? जीवन व चेतनेच्या नदीसारख्या वाहत्या धारांबरोबर तुमच्या संगतीत कोण असतो?
Mantra 3
कं याथः कं ह गच्छथः कमच्छा युञ्जाथे रथम् । कस्य ब्रह्माणि रण्यथो वयं वामुश्मसीष्टये ॥
कुणाकडे तुम्ही जाता, कुणासाठी खरोखर प्रवास करता; कुणाच्या दिशेने तुमचा रथ जोडता? कुणाच्या ब्रह्मांत (मंत्र-स्तुत्यांत) तुम्ही रमता? यज्ञसिद्धी व अंतः-आहुतीच्या पूर्ततेसाठी आम्ही तुमच्यादोघांची कामना करतो।
Mantra 4
पौरं चिद्ध्युदप्रुतं पौर पौराय जिन्वथः । यदीं गृभीततातये सिंहमिव द्रुहस्पदे ॥
हे पुर (नगर)चे स्वामीहो! जो नगरजीवनात बांधलेला आहे, तो जरी प्रवाहात बुडालेला असला, तरी तुम्ही त्याला त्याच्या सह-नागरिकासाठी बळ देता. जेव्हा तो शत्रूच्या आक्रमणासाठी पकडला जातो, तेव्हा तुम्ही त्याला द्रोहीच्या पावलांच्या फासातून सिंहासारखे सोडविता.
Mantra 5
प्र च्यवानाज्जुजुरुषो वव्रिमत्कं न मुञ्चथः । युवा यदी कृथः पुनरा काममृण्वे वध्वः ॥
जरा येऊन जीर्ण झालेल्या च्यवानापासून तुम्ही वस्त्र काढावे तसे आवरण-चर्म काढून टाकले नाही; उलट, जेव्हा तुम्ही त्याला पुन्हा तरुण केले, तेव्हा वधूची कामनाही नव्याने पूर्ण झाली.
Mantra 6
अस्ति हि वामिह स्तोता स्मसि वां संदृशि श्रिये । नू श्रुतं म आ गतमवोभिर्वाजिनीवसू ॥
इथे खरोखर तुमचा स्तोता आहे; दर्शन आणि श्री (तेज-समृद्धी) यांसाठी आम्ही तुमचेच आहोत. आता माझी हाक ऐकून, हे वाजिनीवसू (बल-समृद्ध स्वामीहो), तुमच्या सहाय्यांसह माझ्याकडे या.
Mantra 7
को वामद्य पुरूणामा वव्ने मर्त्यानाम् । को विप्रो विप्रवाहसा को यज्ञैर्वाजिनीवसू ॥
आज असंख्य मर्त्यांपैकी कोणाने तुम्हां (अश्विनौ) जिंकून/प्राप्त करून घेतले आहे? हे विप्रवाहसौ (विप्रांना वहाणारे), कोणत्या विप्राने तुम्हांला ओढून आणले? हे वाजिनीवसू (बल-समृद्धीचे स्वामी), कोण यज्ञांनी तुम्हांला आपले करून घेतो?
Mantra 8
आ वां रथो रथानां येष्ठो यात्वश्विना । पुरू चिदस्मयुस्तिर आङ्गूषो मर्त्येष्वा ॥
हे अश्विनौ, रथांमध्ये श्रेष्ठ असा तुमचा रथ येथे येवो. तुम्हांला शोधणारे बहुस्वर स्तोत्रही पार उतरून मर्त्यांमध्ये येथे येऊन पोहोचो.
Mantra 9
शमू षु वां मधूयुवास्माकमस्तु चर्कृतिः । अर्वाचीना विचेतसा विभिः श्येनेव दीयतम् ॥
हे मधु-युवा अश्विनौ, आमच्या शांती व पूर्णतेसाठी तुमची चर्कृति (सक्रिय मदत) असो. व्यापक विवेक असणाऱ्यांनो, आमच्याकडे वळून, तुमच्या शक्तींनी सहित, श्येन (बाज) पक्ष्याच्या निश्चित झेपेसारखे वेगाने या.
Mantra 10
अश्विना यद्ध कर्हि चिच्छुश्रूयातमिमं हवम् । वस्वीरू षु वां भुजः पृञ्चन्ति सु वां पृचः ॥
हे अश्विनौ, जेव्हा केव्हाही तुम्ही खरोखरच आमचा हा हाक-आह्वान ऐकता, तेव्हा तुमचे समृद्ध भोग-वैभव आणि परिपूर्ती देणाऱ्या शक्ती विपुलतेने ओततात; तुमचे आधार-बल आमच्याशी मिसळून आमची वाढ घडवितात.
The hymn praises the Aśvinau (Nā́satyā), the divine twin healers and rescuers who are especially invoked at dawn.
He asks them to hear his invocation and come quickly with protective help—bringing strength, wellbeing, supportive power, and prosperity for increase.
It is best suited to dawn worship and early-morning rites, when the Aśvins are traditionally invited to arrive and bless the sacrificer with renewal and aid.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.