Sukta 36
Sukta 5.36
Atri (Ātreya) (book 5 Atri corpus; verify exact rishi for RV 5.36 via Anukramaṇī)
Indra
Jagati (likely due to longer pādas; verify)
हा सूक्त तातडीचा व उत्कट सोम-आह्वान आहे; ज्यात कवी इंद्राला—धनाचा जाणकार व दाता—सोमपेषणस्थळी येऊन नीट सिद्ध केलेला सोम पिण्यास बोलावतो. पेषणदगड, दुहलेला/दुग्ध-मिश्रित सोम अशा जिवंत यज्ञ-प्रतिमांनी हे आवाहन अधिक तीव्र केले आहे आणि इंद्राकडे ‘डावीकडून व उजवीकडून’ दोन्ही बाजूंनी धन-समृद्धी देण्याची याचना केली आहे. शेवटी इंद्राची यौवनजन्य शक्ती आणि मरुतांशी त्याचा संबंध अधोरेखित केला आहे.
Mantras
Mantra 1
स आ गमदिन्द्रो यो वसूनां चिकेतद्दातुं दामनो रयीणाम् । धन्वचरो न वंसगस्तृषाणश्चकमानः पिबतु दुग्धमंशुम् ॥
तो इंद्र येवो—जो वसू (निधी) जाणतो, देण्यासाठी जागरूक आहे, आणि रयी (समृद्धी)चा संयोजक-नियंता आहे. जसा विस्तीर्ण मार्गांत संचार करणारा, जसा चराई शोधणारा प्राणी—तृषार्त व आकांक्षी—तसा तो दुग्धासारखा स्रवलेला, निष्पीडित अंशु, सोमरस पिऊ दे.
Mantra 2
आ ते हनू हरिवः शूर शिप्रे रुहत्सोमो न पर्वतस्य पृष्ठे । अनु त्वा राजन्नर्वतो न हिन्वन्गीर्भिर्मदेम पुरुहूत विश्वे ॥
हे हरिवः शूर, हे शिप्रे! पर्वताच्या पाठीवर जसा सोम चढतो तसा तो तुझ्या जबड्यांवर आरूढ होवो. हे राजन्, जसे अश्वांना हाकले जाते तसे तुझ्या मागोमाग चालत, हे पुरुहूत, आम्ही सर्व स्तुतिगीतांनी मदित होऊन आनंदित होवो.
Mantra 3
चक्रं न वृत्तं पुरुहूत वेपते मनो भिया मे अमतेरिदद्रिवः । रथादधि त्वा जरिता सदावृध कुविन्नु स्तोषन्मघवन्पुरूवसुः ॥
हे पुरुहूत, फिरत्या चक्रासारखे माझे मन थरथरते—हे अद्रिवः, असमर्थतेच्या भयाने. रथावरून जरीता तुला हाक मारतो, हे सदावृद्ध; हे मघवन्, पुरूवसु धनवान खरोखरच तुझे स्तवन करील काय?
Mantra 4
एष ग्रावेव जरिता त इन्द्रेयर्ति वाचं बृहदाशुषाणः । प्र सव्येन मघवन्यंसि रायः प्र दक्षिणिद्धरिवो मा वि वेनः ॥
हा जरीता, ग्राव्यासारखा, हे इन्द्रा, यज्ञात उत्सुक होऊन तुझ्याकडे महान वाणी प्रवाहित करतो. हे मघवन्, डाव्या व उजव्या हाताने आमच्यासाठी धन-समृद्धी वाढव; हे हरिवो, आमच्यापासून विमुख होऊ नकोस.
Mantra 5
वृषा त्वा वृषणं वर्धतु द्यौर्वृषा वृषभ्यां वहसे हरिभ्याम् । स नो वृषा वृषरथः सुशिप्र वृषक्रतो वृषा वज्रिन्भरे धाः ॥
वृषा—तेजस्वी द्यौः—तुला, त्या वृषणाला (पराक्रमीला), वाढवो. वृषा होऊन तू दोन वृष-हरिभ्याम् (हरी/तांबूस अश्वद्वय) यांनी वहिला जातोस. हे वृषा, वृष-रथधारी, सुशिप्र (सुंदर ओठांचा), वृष-क्रतु (बलवान संकल्प-कर्माचा), हे वज्रिन्—रणात आमच्यासाठी पूर्ण समृद्धी/परिपूर्णता स्थापन कर, धारण कर।
Mantra 6
यो रोहितौ वाजिनौ वाजिनीवान्त्रिभिः शतैः सचमानावदिष्ट । यूने समस्मै क्षितयो नमन्तां श्रुतरथाय मरुतो दुवोया ॥
जो दोन रोहित (रक्तिम) वाजिन्—वाजिनीवान् (विजय-पुरस्कारवाहक) शक्तींना—त्रिभिः शतैः (तीनशे) सह संगत करून—जोडतो, त्याने गतीचे विधान केले आहे. त्या तरुणासाठी (यून) सर्व प्रजा एकत्र नतमस्तक होवोत. हे मरुतांनो, ज्याचा रथ ‘श्रुत’ (दूरवर प्रसिद्ध/ऐकू येणारा) आहे, त्याच्याकडे तुमची पोषणकारी सेवा (दुवोया) घेऊन या।
Frequently Asked Questions
It is a Soma-invitation hymn asking Indra to come to the pressing, drink the prepared Soma, and grant wealth, strength, and success to the worshiper.
These are ritual images from the Soma sacrifice: Soma is pressed with stones and mixed to make it pleasing. The poet compares his praise to the pressing-stone that powerfully brings forth the offering.
The Maruts are storm-gods who often accompany Indra. Mentioning them reinforces Indra’s battle-force and asks for their supportive, protective help alongside him.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.