Sukta 27
Sukta 5.27
Agni Vaiśvānara (with praise that also frames a bountiful lordly power; donor-context with Tri-aruṇa)
हा लघु सूक्त अग्नीला वैश्वानर—सर्वव्यापी अग्नी आणि प्रभुत्वशाली सामर्थ्य—म्हणून स्तुत करतो; जो जगात समृद्धी आणि ऋत (योग्य व्यवस्था/नियम) प्रत्यक्ष दिसू देतो. त्रि-अरुण या दान-प्रसंगाच्या चौकटीतून अग्नीची महानता मांडली आहे, आणि सूक्ताची सिद्धी यज्ञीय ऋच्/वाच् (वाणी) तसेच अश्वमेधाच्या संदर्भाशी जोडली आहे. शेवटी इंद्र–अग्नीचे संयुक्त आवाहन करून क्षत्र (सार्वभौम राजसत्ता/पराक्रम) टिकवून धरण्याची विनंती केली आहे.
Mantras
Mantra 1
अनस्वन्ता सत्पतिर्मामहे मे गावा चेतिष्ठो असुरो मघोनः । त्रैवृष्णो अग्ने दशभिः सहस्रैर्वैश्वानर त्र्यरुणश्चिकेत ॥
माझ्यासाठी सत्पति—सत्यस्वरूपाचा स्वामी—आहूत होवो; तो ऊर्जेच्या अश्वांनी समृद्ध असो. दानशील, अतिप्रज्ञ असुर प्रकट होवो. हे अग्नि वैश्वानर! तुझ्या त्रिविध-वृष्टीसदृश समृद्धीच्या पूर्ण वेगात, दहा सहस्रांसह, त्रै-अरुण तुला जाणतो/ओळखतो.
Mantra 2
यो मे शता च विंशतिं च गोनां हरी च युक्ता सुधुरा ददाति । वैश्वानर सुष्टुतो वावृधानोऽग्ने यच्छ त्र्यरुणाय शर्म ॥
जो मला ज्ञानाच्या शंभर व वीस किरणांबरोबरच दोन हरित (ताम्रवर्ण) शक्ती—युजलेल्या, सु-धुरा (सु-भारवाही)—देतो; हे वैश्वानर, सुष्टुत व वर्धमान अग्ने, त्र्यरुणाला आश्रय देणारी शांती प्रदान कर.
Mantra 3
एवा ते अग्ने सुमतिं चकानो नविष्ठाय नवमं त्रसदस्युः । यो मे गिरस्तुविजातस्य पूर्वीर्युक्तेनाभि त्र्यरुणो गृणाति ॥
अशाच रीतीने, हे अग्ने, तुझ्या सुमतीची इच्छा धरून त्रसदस्यु नविष्ठ (अतिनवीन) तुझ्यासाठी नवम (स्तोत्र) अर्पण करतो; जो तुविजात (महाजन्मा) याच्यासाठी माझ्या प्राचीन वाणी युक्त-चित्ताने गातो—तोच त्र्यरुण त्या उच्चारतो.
Mantra 4
यो म इति प्रवोचत्यश्वमेधाय सूरये । दददृचा सनिं यते ददन्मेधामृतायते ॥
जो ‘यो म इति’—‘माझ्यासाठी असे’—असे म्हणत अश्वमेधासाठी वीर सूर्य (उदार दाता) याच्याकडे उद्घोष करतो; तो ऋचा द्वारा यत्नशीलाला सनि (लाभ) देतो, आणि ऋतामध्ये चालणाऱ्याला मेधा (प्रेरित बुद्धी) प्रदान करतो.
Mantra 5
यस्य मा परुषाः शतमुद्धर्षयन्त्युक्षणः । अश्वमेधस्य दानाः सोमा इव त्र्याशिरः ॥
ज्याच्यामध्ये शंभर प्रबळ शक्ती—उत्साही वृषभांसारख्या—मला उंचावतात; अश्वमेधातून उत्पन्न त्याची दाने सोम-निष्पेषांसारखी त्र्याशिर (त्रिगुण बळ) होऊन उफाळून वर उसळतात.
Mantra 6
इन्द्राग्नी शतदाव्न्यश्वमेधे सुवीर्यम् । क्षत्रं धारयतं बृहद्दिवि सूर्यमिवाजरम् ॥
हे इंद्रा-अग्नी, शतदावन् (शंभर वर देणारे), अश्वमेधात सुवीर्य (श्रेष्ठ वीर्यशक्ती) धारण करा; विशाल क्षत्र (राजसत्ता) सांभाळा—जसे दिवीच्या बृहद् विस्तारात अजर सूर्य उंच धरून ठेवला जातो.
Frequently Asked Questions
Agni Vaiśvānara is Agni as the ‘universal’ fire—present in sacrifice and in the world—who brings light, order, and prosperity by carrying offerings and awakening clarity.
Tri-aruṇa appears as a patron/donor figure through whom Agni’s bounty and recognition are framed; the hymn reflects the Vedic link between ritual praise, patronage, and prosperity.
It treats the ṛc as effective action: the rightly spoken verse grants ‘gain’ to the striver and ‘medhā’ (inspired intelligence) to the one who follows truth (ṛta).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.