Sukta 37
Sukta 4.37
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4; hymn to the Rbhus/associated powers)
Rbhus (esp. Vāja, Ṛbhukṣaṇa) as divine artisans; invoked also as devāḥ (luminous powers)
Triṣṭubh (probable for RV 4.37; 11-syllable cadence typical of the hymn)
हे सूक्त ऋभूंना—विशेषतः वाज व ऋभुक्षन्—यज्ञकर्माचे नूतनीकरण व परिपूर्णता करणाऱ्या दिव्य कारागिरांना, “देवाभिमुख मार्गांनी” येऊन मानवी कुलांमध्ये यज्ञ पुन्हा प्रस्थापित करण्यासाठी आमंत्रित करते. त्यांच्याकडे रयि (पूर्णता, धन, आध्यात्मिक समृद्धी) आणि विजयी वाज (जयकारी शक्ती) आणण्याची प्रार्थना आहे; त्यांची मदत इंद्राच्या पराक्रमाशी आणि अश्विनांच्या शीघ्र सहाय्याशी जोडली आहे. एकूण उद्देश विधीचे नूतनीकरण—शुभ दिवसांत यज्ञ सुरळीत, आनंददायक व फलदायी रीतीने चालू ठेवणे हा आहे.
Mantras
Mantra 1
उप नो वाजा अध्वरमृभुक्षा देवा यात पथिभिर्देवयानैः । यथा यज्ञं मनुषो विक्ष्वासु दधिध्वे रण्वाः सुदिनेष्वह्नाम् ॥
हे वाजांनो, हे ऋभुक्षाणांनो, हे देवांनो—आमच्या अध्वर (यज्ञा) जवळ या; देवयान मार्गांनी येत या. जसा तुम्ही मनुष्यांच्या जनसमूहांत यज्ञ स्थापन केला, तसाच आमच्यासाठीही—रमणीय रीतीने—आमच्या जीवनातील शुभ दिवसांत तो पुन्हा स्थापन करा.
Mantra 2
ते वो हृदे मनसे सन्तु यज्ञा जुष्टासो अद्य घृतनिर्णिजो गुः । प्र वः सुतासो हरयन्त पूर्णाः क्रत्वे दक्षाय हर्षयन्त पीताः ॥
आज घृत-दीप्तीने उजळलेले, जुष्ट (स्वीकृत) हे यज्ञ तुमच्या हृदयात व मनात स्थिर राहोत. तुमच्यासाठी पिळलेले सोम-प्रवाह—पूर्ण व ओसंडून वाहणारे—तुमच्या क्रतु (इच्छाशक्ती) आणि दक्ष (विवेकशक्ती) यांसाठी प्रवाहित होवोत; पान झाल्यावर ते अंतःशक्तींना हर्षित करतात.
Mantra 3
त्र्युदायं देवहितं यथा वः स्तोमो वाजा ऋभुक्षणो ददे वः । जुह्वे मनुष्वदुपरासु विक्षु युष्मे सचा बृहद्दिवेषु सोमम् ॥
हे वाजांनो, हे ऋभुक्षणांनो! जसे प्राचीन काळी देवांमध्ये प्रतिष्ठित तो त्रिवार उन्नत स्तोत्र तुम्हांला दिला गेला, तसेच हे स्तवनही तुम्हांला अर्पण होवो. मी मनुष्यांच्या विधीप्रमाणे, कुलांच्या उच्च वसाहतींमध्ये, तुमच्यासह—महान् द्यौ (बृहद्द्यौ) यांच्या विशाल दिवसांत—सोम अर्पितो.
Mantra 4
पीवोअश्वाः शुचद्रथा हि भूतायःशिप्रा वाजिनः सुनिष्काः । इन्द्रस्य सूनो शवसो नपातोऽनु वश्चेत्यग्रियं मदाय ॥
समृद्ध अश्वांचे, उज्ज्वल रथांचे तुम्ही झालात; लोखंडी जबड्यांसारखे, वेगवान, सुंदर निष्क (पुरस्कार) धारण करणारे. हे इंद्राच्या पराक्रमाचे पुत्रांनो, बलाचे नपातांनो! कर्माच्या मदासाठी अग्रगण्य आनंद तुमच्या मागोमाग चालो.
Mantra 5
ऋभुमृभुक्षणो रयिं वाजे वाजिन्तमं युजम् । इन्द्रस्वन्तं हवामहे सदासातममश्विनम् ॥
आम्ही ऋभु—ऋभुक्षणाला हाक देतो: जो वाज (विजय-बल) मध्ये रयि (समृद्धी/धन) आणणारा, सर्वाधिक विजयी युज (सहकारी) आहे. इंद्रस्वंत, सदा-सात (सदैव विजयी), अश्विनांसदृश सहाय्यक—त्यालाच आम्ही आवाहन करतो.
Mantra 6
सेदृभवो यमवथ यूयमिन्द्रश्च मर्त्यम् । स धीभिरस्तु सनिता मेधसाता सो अर्वता ॥
हे ऋभुगणांनो! आणि हे इंद्रा! मर्त्यांमध्ये ज्याचे तुम्ही रक्षण करता—तो आपल्या दीप्तिमान धींनी विजयी होवो; मेधा-प्राप्तीच्या प्रकाशाचा जेताच होवो; आणि ऊर्जा-रूप अश्वाने सिद्धी प्राप्त करणारा होवो।
Mantra 7
वि नो वाजा ऋभुक्षणः पथश्चितन यष्टवे । अस्मभ्यं सूरयः स्तुता विश्वा आशास्तरीषणि ॥
हे वाजांनो! हे ऋभुक्षणा! आमच्या यज्ञ-अर्पणासाठी मार्ग आम्हांसाठी विस्तारून द्या। हे सूरयः (द्रष्टा-शक्तींनो)! आमच्याकडून स्तुत होऊन, आशा व शक्यतेच्या सर्व दिशांपलीकडे आम्हाला पार उतरवा।
Mantra 8
तं नो वाजा ऋभुक्षण इन्द्र नासत्या रयिम् । समश्वं चर्षणिभ्य आ पुरु शस्त मघत्तये ॥
हे वाजांनो! हे ऋभुक्षणा! हे इंद्रा! हे नासत्यौ! आमच्यासाठी त्या रयि (समृद्धी)ला—ऊर्जा-रूप अश्वासह—जनांसाठी एकत्र करून आणा। तिचे व्यापक स्तवन करा, ज्यायोगे उदार दान-शक्ती (मघत्त) वाढो।
Frequently Asked Questions
The Rbhus are divine craftsmen and renewing powers. In RV 4.37 they are called to perfect and re-energize the sacrifice and to bring prosperity and winning strength.
It asks the Rbhus to come by the godward paths, restore the yajña’s effective movement, and grant rayi (plenitude) along with vāja (victorious force) for the people.
The hymn links forms of divine help: Indra represents conquering power, and the Aśvins represent swift assistance. The Rbhus’ gifts of renewal and skill are invoked in harmony with these allied powers.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.