Sukta 26
Sukta 4.26
Vāmadeva Gautama (RV 4.26 is traditionally his)
Indra (hymn context), with a strong self-revelatory (aham) voice; sometimes read as the seer speaking with divine identification
Triṣṭubh
ऋग्वेद ४.२६ हे अत्यंत प्रभावी आत्म-प्रकटीकरण (अहम्) असलेले सूक्त आहे. यात ऋषी “मी” या वाणीने बोलत आदर्श शक्तींशी व पुराकथांतील प्रसिद्ध व्यक्तींशी आपली तादात्म्य-घोषणा करतात—जणू इंद्राचीच चेतना त्यांच्या माध्यमातून वाणी बनून प्रकट होत आहे. पुढे सूक्त श्येन (बाज) यांच्या पौराणिक उड्डाणाकडे वळते; तो मनूसाठी सोम आणतो—हे दिव्य परमानंद-रसाचे विजयी अपहरण/अधिग्रहण आणि शत्रुत्वकारी शक्तींचे परित्याग/निर्मूलन यांचे प्रतीक आहे. या सूक्ताचा हेतू इंद्र/सोम-शक्तीची स्तुती (स्तुति) करणे आणि त्याचबरोबर त्या दिव्य विजयात सहभागी होणाऱ्या ऋषीच्या प्रेरित ओळखीची घोषणा करणे हा आहे.
Mantras
Mantra 1
अहं मनुरभवं सूर्यश्चाहं कक्षीवाँ ऋषिरस्मि विप्रः । अहं कुत्समार्जुनेयं न्यृञ्जेऽहं कविरुशना पश्यता मा ॥
मी मनु झालो, आणि मी सूर्यही झालो; मी कक्षीवान् ऋषी—विप्र (प्रेरित) आहे. मी अर्जुनपुत्र कुत्साला प्रवृत्त करतो; मी कवी उशना—मला पाहा.
Mantra 2
अहं भूमिमददामार्यायाहं वृष्टिं दाशुषे मर्त्याय । अहमपो अनयं वावशाना मम देवासो अनु केतमायन् ॥
आर्यासाठी विस्तीर्ण भूमी मी दिली; यज्ञ-दान करणाऱ्या मर्त्याला मी वृष्टी दिली. उत्कंठेने वाहणाऱ्या अपः (जलधारा) मी पुढे नेल्या; माझ्या केतू (प्रकाश-चिन्हा)नुसार देव मागोमाग आले.
Mantra 3
अहं पुरो मन्दसानो व्यैरं नव साकं नवतीः शम्बरस्य । शततमं वेश्यं सर्वताता दिवोदासमतिथिग्वं यदावम् ॥
मी, आनंदाने उन्मत्त होऊन, शम्बराचे दृढ दुर्ग—नऊ आणि नव्याण्णव एकत्र—फोडून टाकले. दिवोदास अतिथिग्व याला मी साहाय्य केले—त्या शततम ‘वेश्यम्’ (निवास/दुर्ग) पर्यंत, सर्वत्र-विजयी.
Mantra 4
प्र सु ष विभ्यो मरुतो विरस्तु प्र श्येनः श्येनेभ्य आशुपत्वा । अचक्रया यत्स्वधया सुपर्णो हव्यं भरन्मनवे देवजुष्टम् ॥
हे मरुतांनो, तुमच्यापासून वेगळा तो (वीर) पुढे जावो; श्येनांमध्ये तो श्येन, वेगवान पंखांनी, पुढे झेपावो. जेव्हा चक्ररहित, आपल्या स्वधा (स्वशक्ती)ने, सुपर्ण मनूसाठी देवांना प्रिय असे हव्य उचलून आणीत होता.
Mantra 5
भरद्यदि विरतो वेविजानः पथोरुणा मनोजवा असर्जि । तूयं ययौ मधुना सोम्येनोत श्रवो विविदे श्येनो अत्र ॥
तो ते घेऊन निघाला तेव्हा—वेगाने थरथरत—त्याने विस्तीर्ण मार्गांवर मनोजवाने ते सोडून दिले. मधुररसयुक्त सोम्य सोमासह तो त्वरेने गेला; आणि इथेच त्या श्येनाने (बाजाने) त्या विजयदायी आहरणाची कीर्तीही मिळविली.
Mantra 6
ऋजीपी श्येनो ददमानो अंशुं परावतः शकुनो मन्द्रं मदम् । सोमं भरद्दादृहाणो देवावान्दिवो अमुष्मादुत्तरादादाय ॥
ऋजीपी—सरळ पंखांचा श्येन—अंशु (पिळलेला अंकुर) अर्पित करत, परावत् (दूर-अपार) प्रदेशातून तो मन्द्र मद (आनंदमय उन्माद) घेऊन आला. देवावान (देवशक्तियुक्त) सामर्थ्य घट्ट धरून, त्याने दिवाच्या त्या उच्च प्रदेशातून सोम खाली आणला आणि परम उंचीवरून तो हिसकावून घेतला.
Mantra 7
आदाय श्येनो अभरत्सोमं सहस्रं सवाँ अयुतं च साकम् । अत्रा पुरंधिरजहादरातीर्मदे सोमस्य मूरा अमूरः ॥
आदाय श्येनाने सोम आणला—सहस्र सव (पिळण्या/पान) आणि अयुतही एकत्र. इथे पुरंधी (पूर्णतेची शक्ती) ने अराती (वैरशक्ती) दूर केल्या; सोमाच्या मदात गोंधळ घालणारे भ्रम अभ्रम होतात, आणि अस्तित्व स्वच्छ-निर्मळ होते.
Frequently Asked Questions
The hymn uses an “aham” voice to show inspired identity: the seer speaks as if his awakened consciousness participates in divine powers and legendary roles, a hallmark of Vāmadeva’s visionary style.
The Śyena is the swift, superhuman bird-power that seizes and brings Soma to Manu. In ritual and symbolism, it represents the victorious acquisition of divine inspiration/ecstasy for the sacrifice.
It teaches that through right offering and inspired speech, one can gain Soma-like clarity and strength, drive away hostile forces, and move from confusion to a steadier, luminous state of mind.
Ask anything about Sukta 26 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.