Sukta 26
Sukta 4.26
Vāmadeva Gautama (RV 4.26 is traditionally his)
Indra (hymn context), with a strong self-revelatory (aham) voice; sometimes read as the seer speaking with divine identification
Triṣṭubh
ऋग्वेद ४.२६ हे अत्यंत प्रभावी आत्म-प्रकटीकरण (अहम्) असलेले सूक्त आहे. यात ऋषी “मी” या वाणीने बोलत आदर्श शक्तींशी व पुराकथांतील प्रसिद्ध व्यक्तींशी आपली तादात्म्य-घोषणा करतात—जणू इंद्राचीच चेतना त्यांच्या माध्यमातून वाणी बनून प्रकट होत आहे. पुढे सूक्त श्येन (बाज) यांच्या पौराणिक उड्डाणाकडे वळते; तो मनूसाठी सोम आणतो—हे दिव्य परमानंद-रसाचे विजयी अपहरण/अधिग्रहण आणि शत्रुत्वकारी शक्तींचे परित्याग/निर्मूलन यांचे प्रतीक आहे. या सूक्ताचा हेतू इंद्र/सोम-शक्तीची स्तुती (स्तुति) करणे आणि त्याचबरोबर त्या दिव्य विजयात सहभागी होणाऱ्या ऋषीच्या प्रेरित ओळखीची घोषणा करणे हा आहे.
Mantras
Mantra 1
अहं मनुरभवं सूर्यश्चाहं कक्षीवाँ ऋषिरस्मि विप्रः । अहं कुत्समार्जुनेयं न्यृञ्जेऽहं कविरुशना पश्यता मा ॥
मी मनु झालो, आणि मी सूर्यही झालो; मी कक्षीवान् ऋषी—विप्र (प्रेरित) आहे. मी अर्जुनपुत्र कुत्साला प्रवृत्त करतो; मी कवी उशना—मला पाहा.
Mantra 2
अहं भूमिमददामार्यायाहं वृष्टिं दाशुषे मर्त्याय । अहमपो अनयं वावशाना मम देवासो अनु केतमायन् ॥
आर्यासाठी विस्तीर्ण भूमी मी दिली; यज्ञ-दान करणाऱ्या मर्त्याला मी वृष्टी दिली. उत्कंठेने वाहणाऱ्या अपः (जलधारा) मी पुढे नेल्या; माझ्या केतू (प्रकाश-चिन्हा)नुसार देव मागोमाग आले.
Mantra 3
अहं पुरो मन्दसानो व्यैरं नव साकं नवतीः शम्बरस्य । शततमं वेश्यं सर्वताता दिवोदासमतिथिग्वं यदावम् ॥
मी, आनंदाने उन्मत्त होऊन, शम्बराचे दृढ दुर्ग—नऊ आणि नव्याण्णव एकत्र—फोडून टाकले. दिवोदास अतिथिग्व याला मी साहाय्य केले—त्या शततम ‘वेश्यम्’ (निवास/दुर्ग) पर्यंत, सर्वत्र-विजयी.
Mantra 4
प्र सु ष विभ्यो मरुतो विरस्तु प्र श्येनः श्येनेभ्य आशुपत्वा । अचक्रया यत्स्वधया सुपर्णो हव्यं भरन्मनवे देवजुष्टम् ॥
हे मरुतांनो, तुमच्यापासून वेगळा तो (वीर) पुढे जावो; श्येनांमध्ये तो श्येन, वेगवान पंखांनी, पुढे झेपावो. जेव्हा चक्ररहित, आपल्या स्वधा (स्वशक्ती)ने, सुपर्ण मनूसाठी देवांना प्रिय असे हव्य उचलून आणीत होता.
Mantra 5
भरद्यदि विरतो वेविजानः पथोरुणा मनोजवा असर्जि । तूयं ययौ मधुना सोम्येनोत श्रवो विविदे श्येनो अत्र ॥
तो ते घेऊन निघाला तेव्हा—वेगाने थरथरत—त्याने विस्तीर्ण मार्गांवर मनोजवाने ते सोडून दिले. मधुररसयुक्त सोम्य सोमासह तो त्वरेने गेला; आणि इथेच त्या श्येनाने (बाजाने) त्या विजयदायी आहरणाची कीर्तीही मिळविली.
Mantra 6
ऋजीपी श्येनो ददमानो अंशुं परावतः शकुनो मन्द्रं मदम् । सोमं भरद्दादृहाणो देवावान्दिवो अमुष्मादुत्तरादादाय ॥
ऋजीपी—सरळ पंखांचा श्येन—अंशु (पिळलेला अंकुर) अर्पित करत, परावत् (दूर-अपार) प्रदेशातून तो मन्द्र मद (आनंदमय उन्माद) घेऊन आला. देवावान (देवशक्तियुक्त) सामर्थ्य घट्ट धरून, त्याने दिवाच्या त्या उच्च प्रदेशातून सोम खाली आणला आणि परम उंचीवरून तो हिसकावून घेतला.
Mantra 7
आदाय श्येनो अभरत्सोमं सहस्रं सवाँ अयुतं च साकम् । अत्रा पुरंधिरजहादरातीर्मदे सोमस्य मूरा अमूरः ॥
आदाय श्येनाने सोम आणला—सहस्र सव (पिळण्या/पान) आणि अयुतही एकत्र. इथे पुरंधी (पूर्णतेची शक्ती) ने अराती (वैरशक्ती) दूर केल्या; सोमाच्या मदात गोंधळ घालणारे भ्रम अभ्रम होतात, आणि अस्तित्व स्वच्छ-निर्मळ होते.
Frequently Asked Questions
The hymn uses an “aham” voice to show inspired identity: the seer speaks as if his awakened consciousness participates in divine powers and legendary roles, a hallmark of Vāmadeva’s visionary style.
The Śyena is the swift, superhuman bird-power that seizes and brings Soma to Manu. In ritual and symbolism, it represents the victorious acquisition of divine inspiration/ecstasy for the sacrifice.
It teaches that through right offering and inspired speech, one can gain Soma-like clarity and strength, drive away hostile forces, and move from confusion to a steadier, luminous state of mind.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.