Sukta 95

Mantra 1

हये जाये मनसा तिष्ठ घोरे वचांसि मिश्रा कृणवावहै नु । न नौ मन्त्रा अनुदितास एते मयस्करन्परतरे चनाहन् ॥

हे जाया, या घोर क्षणी मनाने स्थिर उभी राहा; आता आपण आपल्या वचनांना मिसळून एक सुसंवाद घडवू. हे आमचे मंत्र अनुदित (अकथित) नाहीत, निराधारही नाहीत; ते मधुरता निर्माण करतात आणि अधिक दूरच्या दिवसांवरही आपल्या सामर्थ्याने प्रहार करतात.

Mantra 2

किमेता वाचा कृणवा तवाहं प्राक्रमिषमुषसामग्रियेव । पुरूरवः पुनरस्तं परेहि दुरापना वात इवाहमस्मि ॥

तुझ्या या वाणीचे मी काय करू? मी उषांच्या अग्रिमेसारखी पुढे निघून गेले आहे. हे पुरूरवस्, पुन्हा आपल्या घराकडे परत जा; मी दुरापना—हातात न येणारी—वाऱ्यासारखी आहे.

Mantra 3

इषुर्न श्रिय इषुधेरसना गोषाः शतसा न रंहिः । अवीरे क्रतौ वि दविद्युतन्नोरा न मायुं चितयन्त धुनयः ॥

श्रीसाठी बाण जसा, इषुधीतील साठा जसा, गो-लाभ जसा, शेकड्यांच्या वेगासारखा—तसा आमचा क्रतु (दृढ संकल्प) चमकून उठला. पण क्रतूमध्ये वीर नसता, या धुनयः (कंपविणाऱ्या शक्ती) हाक ऐकत नाहीत; आणि व्याकुळ प्रयत्नाचा मायुम् (आर्त-आक्रोश)ही ओळखत नाहीत.

Mantra 4

सा वसु दधती श्वशुराय वय उषो यदि वष्ट्यन्तिगृहात् । अस्तं ननक्षे यस्मिञ्चाकन्दिवा नक्तं श्नथिता वैतसेन ॥

ती, वसु (अंतःसंपदा) धारण करून, उषःकाळी श्वशुरासारख्या ज्येष्ठ शक्तीसाठी वयः (जीवनरस/वृद्धी) मागते; मग ती घराकडे परतते—त्या ध्येयाकडे, जिथे दिवस-रात्र वैतसेनाने बंधने तुटत राहतात.

Mantra 5

त्रिः स्म माह्नः श्नथयो वैतसेनोत स्म मेऽव्यत्यै पृणासि । पुरूरवोऽनु ते केतमायं राजा मे वीर तन्वस्तदासीः ॥

दिवसात तिन्ही वेळा वैतसेन गाठ तोडतो; आणि अव्यत्यै (अखंड सातत्य) यासाठी तू मला परिपूर्ण करतोस. हे पुरूरवस्, तुझ्या केत (प्रकाश-चिन्हा)च्या मागोमाग मी आले; हे वीर, तेव्हा तूच माझा राजा होतास—माझ्या तन्वः (देहधारी सत्ता)चे बळ.

Mantra 6

या सुजूर्णिः श्रेणिः सुम्नआपिर्ह्रदेचक्षुर्न ग्रन्थिनी चरण्युः । ता अञ्जयोऽरुणयो न सस्रुः श्रिये गावो न धेनवोऽनवन्त ॥

त्या वेगाने वाहणाऱ्या श्रेणी—सुम्न (कल्याण/कृपा) यांनी समृद्ध, हृदयात दृष्टी धारण करणाऱ्या—गाठी न पडलेल्या, स्वच्छंदपणे चालणाऱ्या आहेत. त्या अरुण अंजनधारांसारख्या वाहतात; श्री (शोभा) आणि वाढ यासाठी त्या पुढे येतात—गायींसारख्या, कधीही न कमी होणाऱ्या दुधाळ धेनूंंसारख्या.

Mantra 7

समस्मिञ्जायमान आसत ग्ना उतेमवर्धन्नद्यः स्वगूर्ताः । महे यत्त्वा पुरूरवो रणायावर्धयन्दस्युहत्याय देवाः ॥

तुझ्या जन्मक्षणीच तेजस्वी शक्ती उपस्थित होत्या; आणि नद्याही—सुगूर्त (सुपथाने प्रेरित) होऊन—तुला वाढवत राहिल्या. हे पुरूरवस, महान कार्यासाठी देवांनी तुला रणासाठी बळ दिले—दस्यु‑हत्येसाठी, अंधकार पसरविणाऱ्या विघ्नकर्त्यांच्या वधासाठी.

Mantra 8

सचा यदासु जहतीष्वत्कममानुषीषु मानुषो निषेवे । अप स्म मत्तरसन्ती न भुज्युस्ता अत्रसन्रथस्पृशो नाश्वाः ॥

पण त्या अमानुष हालचालींमध्ये मनुष्य तेथे वास करू पाहतो, आणि त्या नश्वर देह सोडून देतात—तेव्हा त्या टिकत नाहीत. त्या माझ्यापासून भयाने पळून जातात—जसे रथाला स्पर्श करणारे घोडे दचकून दूर सरकतात.

Mantra 9

यदासु मर्तो अमृतासु निस्पृक्सं क्षोणीभिः क्रतुभिर्न पृङ्क्ते । ता आतयो न तन्वः शुम्भत स्वा अश्वासो न क्रीळयो दन्दशानाः ॥

जेव्हा मर्त्य—अस्पृष्ट—भूमिस्थ शक्तींनी व विवेकयुक्त संकल्पांनी अमृतांशी मिसळत नाही, तेव्हा त्या प्रेरणा त्याच्या देहाला शोभा देत नाहीत; त्या त्याच्याच असूनही असंयोजित—क्रीडारत अश्वांसारख्या, दंश करणाऱ्या व चंचल—अशा राहतात.

Mantra 10

विद्युन्न या पतन्ती दविद्योद्भरन्ती मे अप्या काम्यानि । जनिष्टो अपो नर्यः सुजातः प्रोर्वशी तिरत दीर्घमायुः ॥

उडणाऱ्या विद्युत्-रेषेसारखी ती चमकते आणि माझ्यासाठी लपलेली काम्य वस्तू आणून देते. ‘तो जन्मला आहे’—अप्सुज (जलजन्य) नर्य, सुजात; उर्वशी त्याला पार नेवो, दीर्घ आयुष्याकडे.

Mantra 11

जज्ञिष इत्था गोपीथ्याय हि दधाथ तत्पुरूरवो म ओजः । अशासं त्वा विदुषी सस्मिन्नहन्न म आशृणोः किमभुग्वदासि ॥

तू अशाच प्रकारे जन्मला आहेस; म्हणून, हे पुरूरवा, रक्षणासाठी ते ओज तू माझ्यात स्थापित केलेस. पण, जाणूनही, त्या दिवशी मी तुला आज्ञा दिली नाही; तू माझे ऐकले नाहीस—मग तू आनंदाचा भाग न मिळाल्यासारखा का बोलतोस?

Mantra 13

प्रति ब्रवाणि वर्तयते अश्रु चक्रन्न क्रन्ददाध्ये शिवायै । प्र तत्ते हिनवा यत्ते अस्मे परेह्यस्तं नहि मूर मापः ॥

मी प्रत्युत्तर देते; अश्रू परत फिरतात—तो रडतो, पण शिव-शांतीसाठी नाही. आमच्याकडे जे तुझे आहे ते मी पुढे ढकलते; इथून निघून जा, अस्ताचलाकडे दूर हो—अरे मूढा, माझ्या जवळ येऊ नकोस.

Mantra 14

सुदेवो अद्य प्रपतेदनावृत्परावतं परमां गन्तवा उ । अधा शयीत निॠतेरुपस्थेऽधैनं वृका रभसासो अद्युः ॥

आज सुदेव (सु-देव) परत न वळता उडून जाईल—अतिदूर परावत, त्या परम पाराकडे. मग तो निरृति (निर्रुति) च्या कुशीत शय्या करील; आणि मग उग्र वृक (लांडगे) त्याला झडप घालतील.

Mantra 15

पुरूरवो मा मृथा मा प्र पप्तो मा त्वा वृकासो अशिवास उ क्षन् । न वै स्त्रैणानि सख्यानि सन्ति सालावृकाणां हृदयान्येता ॥

हे पुरूरवस्, मरू नकोस; विनाशात पुढे कोसळू नकोस. अशिव, क्रूर वृक (लांडगे) तुला फाडू नयेत. कारण स्त्रैण (स्त्री-संबंधी) सख्य टिकत नाही; सालावृक—बाहेरून मित्र, आतून भक्षक—अशीच त्यांची हृदये असतात.

Mantra 16

यद्विरूपाचरं मर्त्येष्ववसं रात्रीः शरदश्चतस्रः । घृतस्य स्तोकं सकृदह्न आश्नां तादेवेदं तातृपाणा चरामि ॥

जेव्हा मी, बहुरूपिणी शक्ती, मर्त्यांमध्ये विचरत, रात्री व चारही ऋतू यांपर्यंत वास केला, आणि दिवसातून एकदाच घृताच्या मधुरतेचा एक थेंब चाखला—त्याच्याच बळावर, त्याच परिमाणाने, मी तृप्त होऊन विचरते.

Mantra 17

अन्तरिक्षप्रां रजसो विमानीमुप शिक्षाम्युर्वशीं वसिष्ठः । उप त्वा रातिः सुकृतस्य तिष्ठान्नि वर्तस्व हृदयं तप्यते मे ॥

मी वसिष्ठ, अंतरिक्षात विचरणारी आणि रजसाचे लोक मोजणारी उर्वशी हिला उपदेश करून (परत आणण्याचा) प्रयत्न करीत आहे. सुकृताचे दान/अर्पण तुझ्या जवळ उभे आहे; परत फिर—माझे हृदय तापते आहे.

Mantra 18

इति त्वा देवा इम आहुरैळ यथेमेतद्भवसि मृत्युबन्धुः । प्रजा ते देवान्हविषा यजाति स्वर्ग उ त्वमपि मादयासे ॥

हे ऐळा! या देवांनी तुला असेच सांगितले आहे—अशा रीतीने तू मृत्यूचा बंधु, मर्त्यत्वाला बांधलेला होतोस. तरीही तुझी प्रजा हविषाने देवांचे यजन करील; आणि तूही स्वर्गाच्या प्रकाशात दिव्य आनंदाचा आस्वाद घेऊ शकशील.