Sukta 87

Mantra 1

रक्षोहणं वाजिनमा जिघर्मि मित्रं प्रथिष्ठमुप यामि शर्म । शिशानो अग्निः क्रतुभिः समिद्धः स नो दिवा स रिषः पातु नक्तम् ॥

मी रक्षो-हंता, वाजिन (वेगवान) शक्ती प्रज्वलित करून पुढे ढकलतो; दृढ-प्रतिष्ठ मित्र (मित्रदेव) याच्या शरणास जातो. क्रतूंनी दीप्त, कर्मांनी समिद्ध असा अग्नी—तो आम्हांला दिवसा रक्षो; आणि रात्री अनिष्ट/इजा (रिषस्) पासून वाचवो.

Mantra 2

अयोदंष्ट्रो अर्चिषा यातुधानानुप स्पृश जातवेदः समिद्धः । आ जिह्वया मूरदेवान्रभस्व क्रव्यादो वृक्त्व्यपि धत्स्वासन् ॥

हे जातवेदस्, पूर्ण समिद्ध होऊन, आपल्या अर्चिषेने—अयः-दंष्ट्र (लोखंडी दात) सहित—यातुधानांना स्पर्श कर. आपल्या जिह्वेने मूरदेवान् (मूढ, देवविहीन) शक्तींना पकड. त्यांना छाटून टाक; क्रव्याद (कच्चे-भक्षक) त्यांच्यावर आसनस्थ होऊन घट्ट रोवून धरू दे.

Mantra 3

उभोभयाविन्नुप धेहि दंष्ट्रा हिंस्रः शिशानोऽवरं परं च । उतान्तरिक्षे परि याहि राजञ्जम्भैः सं धेह्यभि यातुधानान् ॥

हे उभय-रक्षक राजन्, हिंस्र व दीप्त होऊन, खाली व वर—दोन्ही बाजूंनी—आपले दंष्ट्रा (दात) रोव. आणि अंतरिक्षात सर्वत्र परिभ्रमण कर. आपल्या जंभैः (जबड्यांनी) यातुधानांवर दाब देऊन त्यांना चिरडून टाक.

Mantra 4

यज्ञैरिषूः संनममानो अग्ने वाचा शल्याँ अशनिभिर्दिहानः । ताभिर्विध्य हृदये यातुधानान्प्रतीचो बाहून्प्रति भङ्ध्येषाम् ॥

हे अग्ने! यज्ञकर्मांनी आपले बाण ताणून, वाणीने शल्य (तीक्ष्ण बाण) धारदार करून, वज्रासारखे घडवून—यातुधानांना हृदयात भेद; ऋत (योग्य क्रम/धर्मगती) यांच्या विरुद्ध उठणाऱ्या त्यांच्या प्रतिकूल बाहूंचा भंग कर.

Mantra 5

अग्ने त्वचं यातुधानस्य भिन्धि हिंस्राशनिर्हरसा हन्त्वेनम् । प्र पर्वाणि जातवेदः शृणीहि क्रव्यात्क्रविष्णुर्वि चिनोतु वृक्णम् ॥

हे अग्ने! यातुधानाची त्वचा फाड; हिंस्र वज्र आपल्या तेजाने त्याला आघात करो. हे जातवेदस्! त्याचे पर्व (सांधे) तोड; क्रव्याद्—कच्चे मांस भक्षण करणारा भक्षक—छाटलेले तुकडे विखुरून निवडून खाऊ दे.

Mantra 6

यत्रेदानीं पश्यसि जातवेदस्तिष्ठन्तमग्न उत वा चरन्तम् । यद्वान्तरिक्षे पथिभिः पतन्तं तमस्ता विध्य शर्वा शिशानः ॥

हे जातवेदस्! हे अग्ने—आता जिथे तू त्याला पाहशील, तो उभा असो वा चालत असो; किंवा अंतरिक्षात मार्गांनी उडत असो—तिथेच आपल्या अस्त्राने त्याला भेद, हे शर्वा (धनुर्धर), शाणलेल्या प्रज्वलित शक्तीने.

Mantra 7

उतालब्धं स्पृणुहि जातवेद आलेभानादृष्टिभिर्यातुधानात् । अग्ने पूर्वो नि जहि शोशुचान आमादः क्ष्विङ्कास्तमदन्त्वेनीः ॥

आणि जो पकडला गेला आहे—त्याला सोडव, हे जातवेद, भाल्यांनी घाव घालणाऱ्या त्या यातुधानापासून. हे अग्ने, प्रथम प्रज्वलित होऊन त्याला पाड; कच्चे भक्षण करणारे, दंश करणारे बल—ती (दुष्ट) व्यक्ती, बाणासारखी वेगाने झेपावणारी शक्ती, गिळून टाको.

Mantra 8

इह प्र ब्रूहि यतमः सो अग्ने यो यातुधानो य इदं कृणोति । तमा रभस्व समिधा यविष्ठ नृचक्षसश्चक्षुषे रन्धयैनम् ॥

इथेच सांग, हे अग्ने—तो कोण आहे, कोणता यातुधान हे करीत आहे. हे यविष्ठ (सर्वात तरुण), समिधांसह त्याला पकड; नृचक्षसांच्या दृष्टीखाली त्याला आण—खऱ्या विवेकाच्या नेत्रापुढे त्याला नमव.

Mantra 9

तीक्ष्णेनाग्ने चक्षुषा रक्ष यज्ञं प्राञ्चं वसुभ्यः प्र णय प्रचेतः । हिंस्रं रक्षांस्यभि शोशुचानं मा त्वा दभन्यातुधाना नृचक्षः ॥

तीक्ष्ण नजरेने, हे अग्ने, यज्ञाचे रक्षण कर; हे प्रचेतस्, त्याला वसूंंकडे पुढे ने. हिंस्र राक्षसांवर प्रज्वलित हो; हे नृचक्षस्, यातुधान तुला फसवू नयेत.

Mantra 10

नृचक्षा रक्षः परि पश्य विक्षु तस्य त्रीणि प्रति शृणीह्यग्रा । तस्याग्ने पृष्टीर्हरसा शृणीहि त्रेधा मूलं यातुधानस्य वृश्च ॥

हे अग्ने, नृचक्षा (आत्मदृष्टीने पाहणारा), वस्तींत सर्वत्र रक्षःचा शोध घे. त्याचे तीन अग्र-मोर्चे प्रतिघाताने पाडून टाक. हे अग्ने, आपल्या उग्र हरस् (प्रचंड तेज) ने त्याचे पाठीचे आधार काप; आणि यातुधान (भक्षक) याचे मूळ त्रिविध रीतीने छिन्न कर.

Mantra 11

त्रिर्यातुधानः प्रसितिं त एत्वृतं यो अग्ने अनृतेन हन्ति । तमर्चिषा स्फूर्जयञ्जातवेदः समक्षमेनं गृणते नि वृङ्धि ॥

हे अग्ने, यातुधान तुझ्या प्रसिती (फास/जाळे) मध्ये त्रिवार पडो—जो अनृताने ऋतावर घाव घालतो. हे जातवेदस्, आपल्या अर्चिषा (ज्वाळा) ने त्याला स्फूर्जित करून, स्तोता गाणाऱ्याच्या डोळ्यांसमोरच त्याला दाबून चिरडून टाक.

Mantra 12

तदग्ने चक्षुः प्रति धेहि रेभे शफारुजं येन पश्यसि यातुधानम् । अथर्ववज्ज्योतिषा दैव्येन सत्यं धूर्वन्तमचितं न्योष ॥

हे अग्ने, रेभ (ऋषि/द्रष्टा) साठी ते चक्षु आमच्यात स्थाप—ती शफारुज (खुर-भंजक) दृष्टी, ज्याने तू यातुधानाला पाहतोस. मग अथर्वन्-प्रमाणे, दैवी ज्योतीने, सत्यावर धाव घेणाऱ्या त्या अचित (अचेत) मिथ्याचाराला ध्वस्त करून, खाली पाडून दूर झटकून दे.

Mantra 13

यदग्ने अद्य मिथुना शपातो यद्वाचस्तृष्टं जनयन्त रेभाः । मन्योर्मनसः शरव्या जायते या तया विध्य हृदये यातुधानान् ॥

हे अग्ने! आज अंतःस्थ युग्म शक्तींमधून शाप उत्पन्न झाले, आणि रेभा (ऋषी) वाणीची तीक्ष्ण धार निर्माण करीत असतील—तर मनाच्या क्रोधातून एक वेगवान बाण जन्मतो; त्याच्याने हृदयात असलेल्या यातुधानांना भेदून टाक.

Mantra 14

परा शृणीहि तपसा यातुधानान्पराग्ने रक्षो हरसा शृणीहि । परार्चिषा मूरदेवाञ्छृणीहि परासुतृपो अभि शोशुचानः ॥

हे अग्ने! तुझ्या तपाने यातुधानांना दूर हाकल; तुझ्या प्रचंड तेजाने रक्षसांना दूर हाकल. तुझ्या अर्चिषा (ज्वालेने) मूरदेवांना (मिथ्या-देवांना) दूर हाकल; प्रज्वलित होऊन प्राणभोजींनाही दूर हाकल.

Mantra 15

पराद्य देवा वृजिनं शृणन्तु प्रत्यगेनं शपथा यन्तु तृष्टाः । वाचास्तेनं शरव ऋच्छन्तु मर्मन्विश्वस्यैतु प्रसितिं यातुधानः ॥

आज देव कुटिल दुष्टता दूर करो; तीक्ष्ण शाप प्रत्यागमन होऊन त्याच्यावरच परत जावोत. वाणीचे बाण वाणी-चोराच्या मर्मस्थानी घुसोत; यातुधान विश्वव्यापी ‘प्रसिति’ (नियम-बंधन) या फासात जावो.

Mantra 16

यः पौरुषेयेण क्रविषा समङ्क्ते यो अश्व्येन पशुना यातुधानः । यो अघ्न्याया भरति क्षीरमग्ने तेषां शीर्षाणि हरसापि वृश्च ॥

जो यातुधान मनुष्यदेहाच्या क्रविष (मांस)ाने स्वतःला लेपतो, किंवा अश्व-रूप पशूच्या मांसाने; आणि जो अघ्न्या (अवध्य) गायीचे दूध आणतो—हे अग्ने, तुझ्या प्रचंड तेजाने त्यांच्या शिरच्छेद कर.

Mantra 17

संवत्सरीणं पय उस्रियायास्तस्य माशीद्यातुधानो नृचक्षः । पीयूषमग्ने यतमस्तितृप्सात्तं प्रत्यञ्चमर्चिषा विध्य मर्मन् ॥

वर्षभर तेजस्वी उष्रिया (गायी)चे जे दूध—हे नृचक्षस् (आत्मद्रष्टा), यातुधानाने ते चाखू नये. आणि जो पियूष (अमर रस) पिण्यास सर्वाधिक तृष्णावान—जो आमच्याकडे परत वळून येतो—त्याला, हे अग्ने, तुझ्या अर्चिषेने त्याच्या मर्मस्थानी भेद.

Mantra 18

विषं गवां यातुधानाः पिबन्त्वा वृश्च्यन्तामदितये दुरेवाः । परैनान्देवः सविता ददातु परा भागमोषधीनां जयन्ताम् ॥

यातुधानांनी गायींचे विष प्यावे; दुरेवा (दुष्कर्मी) अदितीसाठी छाटून वेगळे केले जावोत. देव सविता त्यांना फार दूर ढकलो; औषधींचा भाग त्यांना मिळू नये आणि ते पराभूत होवोत.

Mantra 19

सनादग्ने मृणसि यातुधानान्न त्वा रक्षांसि पृतनासु जिग्युः । अनु दह सहमूरान्क्रव्यादो मा ते हेत्या मुक्षत दैव्यायाः ॥

हे अग्ने! सनातन काळापासून तू यातुधानांचा संहार करीत आला आहेस; रणांत राक्षसांनी तुला कधी जिंकले नाही. त्यांच्या मागोमाग—शवभक्षक, प्रबळ मोहक असे क्रव्याद—यांना दग्ध कर; तुझ्या दैवी हेती (अस्त्र-शक्ती)पासून ते सुटून जाऊ नयेत.

Mantra 20

त्वं नो अग्ने अधरादुदक्तात्त्वं पश्चादुत रक्षा पुरस्तात् । प्रति ते ते अजरासस्तपिष्ठा अघशंसं शोशुचतो दहन्तु ॥

हे अग्ने! खालून आणि वरून आमचे रक्षण कर; मागूनही आणि पुढूनही रक्षण कर. तुझ्या हाकेला प्रतिसाद देऊन तुझ्या अजर, अत्यंत दाहक ज्वाळा अघशंस (दुष्ट-वाणी/अशुभ आह्वान) करणारी, उग्र होऊन अनिष्ट साधणारी शक्ती दग्ध करो.

Mantra 21

पश्चात्पुरस्तादधरादुदक्तात्कविः काव्येन परि पाहि राजन् । सखे सखायमजरो जरिम्णेऽग्ने मर्ताँ अमर्त्यस्त्वं नः ॥

मागून, पुढून, खालून, वरून—हे राजन् अग्ने! कवि, काव्यशक्तीने आम्हाला सर्व बाजूंनी वेढून रक्षण कर. हे सखे! जरा-आधीन आम्हा मर्त्यांसाठी तू सखा हो; हे अमर्त्य अग्ने, तूच आमचे रक्षण कर.

Mantra 22

परि त्वाग्ने पुरं वयं विप्रं सहस्य धीमहि । धृषद्वर्णं दिवेदिवे हन्तारं भङ्गुरावताम् ॥

हे अग्ने, आम्ही तुझ्या भोवती जणू एक दुर्ग उभारतो; तुझ्याच भोवती—हे विप्र, हे महाबलवान—आमची धी (विचार-शक्ती) स्थिर करतो. दिवसेंदिवस आम्ही तुला धृष्टवर्ण, तेजस्वी ज्वलंत, भङ्गुरावतां (भंग घडविणाऱ्या विघ्नकर्त्यां)चा हन्ता म्हणून धारण करतो.

Mantra 23

विषेण भङ्गुरावतः प्रति ष्म रक्षसो दह । अग्ने तिग्मेन शोचिषा तपुरग्राभिॠष्टिभिः ॥

भङ्गुरावतांच्या विरुद्ध, तुझ्या विष-शक्तीने रक्षसांना प्रतिदग्ध कर. हे अग्ने, तुझ्या तीक्ष्ण शोचिषाने—अग्रभागी तपु: (दाह-तीव्रता) असलेल्या ऋष्टि (भाल) टोकांसारखे—त्यांना जाळून भस्म कर.

Mantra 24

प्रत्यग्ने मिथुना दह यातुधाना किमीदिना । सं त्वा शिशामि जागृह्यदब्धं विप्र मन्मभिः ॥

हे अग्ने, यातुधान आणि किमीदिन यांना जोडीनं जोडीनं प्रतिदग्ध कर. मी तुला पूर्ण तेजासाठी धार लावतो; जागा—सावध रहा; हे विप्र, आमच्या मन्म (विचार-रूपां)मुळे तू अदब्ध (अपराजेय) हो.

Mantra 25

प्रत्यग्ने हरसा हरः शृणीहि विश्वतः प्रति । यातुधानस्य रक्षसो बलं वि रुज वीर्यम् ॥

हे अग्नी! तुझ्या प्रचंड तेजाने—सर्व दिशांकडून प्रत्यग् होऊन—ऐक. यातुधान-राक्षसाचे बळ आणि त्याचे प्रभावी वीर्य चुरडून टाक.