Sukta 74
Sukta 10.74
Vasus (collective luminous powers); implicitly the divine helpers in attainment
हे सूक्त समष्टि तेजस्वी शक्ती असलेल्या वसूंना विविध दैवी सहाय्यक म्हणून स्तुती करते; त्यांच्या साहाय्याने साधक तपा‑युक्त अंतःप्रयत्न, प्रकाशमान अंतर्दृष्टी आणि स्वर्ग‑पृथ्वी यांना एकत्र बांधणाऱ्या यज्ञकर्माद्वारे परिपूर्णता प्राप्त करतो. पुढे ते इंद्राकडे वळते—प्रकाश व समृद्धीच्या ‘भांडारा’पर्यंत पोहोचण्यासाठी आवश्यक अशी निर्णायक शक्ती म्हणून; त्याच्या अनेक सामर्थ्यांचे आणि साधकाला हवे ते साध्य करून देण्याच्या क्षमतेचे प्रतिपादन करते.
Mantras
Mantra 1
वसूनां वा चर्कृष इयक्षन्धिया वा यज्ञैर्वा रोदस्योः । अर्वन्तो वा ये रयिमन्तः सातौ वनुं वा ये सुश्रुणं सुश्रुतो धुः ॥
वसूंमध्ये काही जण तीव्र अंतःपरिश्रमाने झटतात; काही जण दीप्त धिया (प्रकाशमय बुद्धी) ने, किंवा द्यावा-पृथिवीला जोडणाऱ्या यज्ञाने सिद्धी मिळवतात. काही अर्वंत—वेगवान अश्व—रयि (समृद्धी) ने संपन्न, विजयात परिपूर्णता जिंकणारे; आणि काही सुश्रुणं, सुश्रुतः—सत्श्रवण व सम्यक्श्रवण या शक्ती—धारण करणारे.
Mantra 2
हव एषामसुरो नक्षत द्यां श्रवस्यता मनसा निंसत क्षाम् । चक्षाणा यत्र सुविताय देवा द्यौर्न वारेभिः कृणवन्त स्वैः ॥
या (देवशक्तींचा) हाक द्यांपर्यंत पोहोचते; श्रवण-यशाची आकांक्षा करणाऱ्या मनाने ते क्षाम् (पृथ्वी)ला स्पर्शून तिला घडवितात. जिथे देव सुवित (सुगती)चा मार्ग पाहतात, तिथे ते आपल्या स्वकीय आधारांनी आपला विस्तार स्थापन करतात—जशी द्यौः (स्वर्ग) आपल्या योग्य आधारांनी स्थिर केली जाते.
Mantra 3
इयमेषाममृतानां गीः सर्वताता ये कृपणन्त रत्नम् । धियं च यज्ञं च साधन्तस्ते नो धान्तु वसव्यमसामि ॥
ही रत्न (धन/तेज) पोसणाऱ्या त्या अमृतांची सर्वत्र पोहोचणारी गी आहे. ते धि (प्रकाशमयी बुद्धी) आणि यज्ञ—दोन्ही सिद्ध करतात; त्यांनी आमच्यात वसु-भाव (वसव्य) धारण करवावा—आम्ही त्या परिपूर्णतेत स्थित व्हावे.
Mantra 4
आ तत्त इन्द्रायवः पनन्ताभि य ऊर्वं गोमन्तं तितृत्सान् । सकृत्स्वं ये पुरुपुत्रां महीं सहस्रधारां बृहतीं दुदुक्षन् ॥
त्याकडे, हे इन्द्रा, तुझे साधक धाव घेतात—ज्ञानकिरणांनी समृद्ध असा गोमन्त उर्व (समृद्ध भांडार) पार करावयास इच्छिणारे. जे एकदा आपल्या स्वकीय महती पृथ्वीला—पुरुपुत्रा, सहस्रधारा, बृहती—जागवितात, ते तिच्याकडून तिची प्रचुरता दुहून घेतात.
Mantra 5
शचीव इन्द्रमवसे कृणुध्वमनानतं दमयन्तं पृतन्यून् । ऋभुक्षणं मघवानं सुवृक्तिं भर्ता यो वज्रं नर्यं पुरुक्षुः ॥
हे शचीवो (सत्कर्म-शक्तीने युक्त जनहो), आमच्या अवस (रक्षणा)साठी इंद्राला प्रवृत्त करा—जो न झुकणारा आहे, जो अंतःस्थ युद्धकांना दमन करतो. ऋभुक्षण, मघवान, सुवृक्तीचा स्वामी—तो नर्य (वीर्यवान) वज्र धारण करतो, आणि पुरुक्षु (बहुवृद्धि-शक्तीचा) आहे.
Mantra 6
यद्वावान पुरुतमं पुराषाळा वृत्रहेन्द्रो नामान्यप्राः । अचेति प्रासहस्पतिस्तुविष्मान्यदीमुश्मसि कर्तवे करत्तत् ॥
हे बलवान, जेव्हा प्राचीन-विजेता, वृत्रहन् इंद्राने आपल्या अनेक नामांना पूर्णतेने विस्तार दिला, तेव्हा प्रासहस्पति—अतिशय सामर्थ्याचा स्वामी—आपल्या तेजात प्रकट झाला. आम्ही त्याच्याकडून जे काही करवू इच्छितो, ते तो करू शकतो; तेच सिद्ध करतो.
Frequently Asked Questions
Here the Vasus are portrayed as collective luminous helpers—powers that support a seeker through discipline, inspired understanding (dhī), and sacrificial action (yajña) that harmonizes Heaven and Earth.
The Vasus represent supportive modes of progress, but Indra is invoked as the decisive force that breaks obstruction (Vṛtra) and enables the final ‘crossing’ into fullness, victory, and abundance (rayi).
It is a Vedic image for reaching a state of secured plenitude—light/knowledge, strength, and resources—after overcoming limits; outwardly it can mean prosperity and success, inwardly it means clearer, empowered consciousness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.