
Sukta 10.70
Traditionally attributed to Vādhryaśva (continuation into RV 10.70 opening Agni-invocation)
Agni (with Ila as associated power of inspired offering)
Triṣṭubh
हा त्रिष्टुभ् सूक्त अग्नीला प्रज्वलित करून, इळेच्या आसनावर तुपाने उजळलेले हविर्द्रव्य ठेवण्याने आरंभतो; पृथ्वीवर अग्नी धर्मबुद्धीची शक्ती म्हणून उभा राहून उपासना वर नेणारा वाहक ठरो, अशी प्रार्थना केली आहे. पुढे ते सीमांत-लितुर्गिक दृष्टीत विस्तारते—उषा आणि रात्र यांना आवाहन करून यज्ञाच्या सुव्यवस्थित ‘गर्भा’त देवांना आसनस्थ करावे असे म्हणते—आणि शेवटी अग्नीला समाहर्ता म्हणून वर्णित करते, जो वरुण, इंद्र, मरुत आणि सर्वदेवांना यज्ञासनावर आणून अंतःकरणी व बाह्य अशा दोन्ही प्रकारची परिपूर्ती देतो.
Mantra 1
इमां मे अग्ने समिधं जुषस्वेळस्पदे प्रति हर्या घृताचीम् । वर्ष्मन्पृथिव्याः सुदिनत्वे अह्नामूर्ध्वो भव सुक्रतो देवयज्या ॥
हे अग्ने, माझी ही समिधा स्वीकार; इळेच्या आसनावर घृत-दीप्त अर्पणात आनंद मान. पृथ्वीच्या उंच भागांवर, दिवसांच्या शुभ-प्रकाशित विस्तारात, ऊर्ध्व उचल—हे सुक्रतू—देवयज्ञाकडे.
Mantra 2
आ देवानामग्रयावेह यातु नराशंसो विश्वरूपेभिरश्वैः । ऋतस्य पथा नमसा मियेधो देवेभ्यो देवतमः सुषूदत् ॥
देवांच्या अग्रगामी नेत्याप्रमाणे नराशंस येथे येवो—विश्वरूप अश्वांसह. ऋताच्या पथाने, नमस्कारासह, अभिषिक्त तो—देवतांमध्ये अतिदैवी—देवांना आपल्या अंतरी त्यांच्या आसनांवर सुस्थापित करो.
Mantra 3
शश्वत्तममीळते दूत्याय हविष्मन्तो मनुष्यासो अग्निम् । वहिष्ठैरश्वैः सुवृता रथेना देवान्वक्षि नि षदेह होता ॥
हविस्संपन्न मनुष्य यजमान दूतकार्याकरिता अग्नीची सदैव स्तुती करतात. हे होतृ, तुझ्या श्रेष्ठतम अश्वांनी व सुबांधलेल्या रथाने देवांना येथे आण; आणि येथे आपल्या अंतरी आवाहक पुरोहित म्हणून आसनस्थ हो.
Mantra 4
वि प्रथतां देवजुष्टं तिरश्चा दीर्घं द्राघ्मा सुरभि भूत्वस्मे । अहेळता मनसा देव बर्हिरिन्द्रज्येष्ठाँ उशतो यक्षि देवान् ॥
देवांना प्रिय असे पवित्र बर्हि विस्तारो—आडवे पसरून, दीर्घ व विशाल होऊन, आपल्यासाठी सुरभित बनो. हे देव-बर्हि, अहेल मनाने, इंद्राला ज्येष्ठ मानून, यज्ञास इच्छिणाऱ्या देवांचे यजन कर.
Mantra 5
दिवो वा सानु स्पृशता वरीयः पृथिव्या वा मात्रया वि श्रयध्वम् । उशतीर्द्वारो महिना महद्भिर्देवं रथं रथयुर्धारयध्वम् ॥
दिव्य आकाशाच्या विस्तीर्ण शिखराला स्पर्श करा; किंवा पृथ्वीच्या मापाप्रमाणे स्वतःला विस्तार करा. हे उषेच्या अभिलषित द्वारांनो, महिमेने महान—यज्ञ-यात्रेच्या रथयुज (रथचालक) यासाठी देव-रथ धारण करा.
Mantra 6
देवी दिवो दुहितरा सुशिल्पे उषासानक्ता सदतां नि योनौ । आ वां देवास उशती उशन्त उरौ सीदन्तु सुभगे उपस्थे ॥
हे दिव्य, सुशिल्पित—दिवाच्या कन्या, उषा आणि नक्त (रात्र)—ऋताच्या आपल्या योनित आसन धरा. हे सुभगे, जे देव तुम्हांला इच्छितात, आणि हवि इच्छून येतात—ते तुमच्या विस्तीर्ण उपस्थात बसोत.
Mantra 7
ऊर्ध्वो ग्रावा बृहदग्निः समिद्धः प्रिया धामान्यदितेरुपस्थे । पुरोहितावृत्विजा यज्ञे अस्मिन्विदुष्टरा द्रविणमा यजेथाम् ॥
ऊर्ध्व उचलला आहे ग्रावा (सोम-पेषण-शिला); विशाल अग्नि समिद्ध झाला आहे; अदितीच्या उपस्थात प्रिय धामे स्थापिली आहेत. हे पुरोहितांनो, हे ऋत्विजांनो—या यज्ञात सर्वाधिक विद्वान—तुम्ही दोघे यजन करा आणि परिपूर्णतेचे द्रविण (समृद्धि) आम्हांकडे आणा.
Mantra 8
तिस्रो देवीर्बर्हिरिदं वरीय आ सीदत चकृमा वः स्योनम् । मनुष्वद्यज्ञं सुधिता हवींषीळा देवी घृतपदी जुषन्त ॥
हे तीन देवियो, या विस्तीर्ण बर्हि (यज्ञासन)ावर येऊन बसा; आम्ही तुमच्यासाठी हे सुखद, कल्याणकारी निवासस्थान सिद्ध केले आहे. मनुष्यरीतीने रचलेला हा यज्ञ आणि सुस्थित केलेली हवीं—घृतपदी देवी इळा प्रसन्न होऊन स्वीकारो.
Mantra 9
देव त्वष्टर्यद्ध चारुत्वमानड्यदङ्गिरसामभवः सचाभूः । स देवानां पाथ उप प्र विद्वाँ उशन्यक्षि द्रविणोदः सुरत्नः ॥
हे दिव्य त्वष्टृ, जेव्हा तू रम्य रूप-घडण प्राप्त केलीस, जेव्हा तू अङ्गिरसांचा सहचर झालास—तेव्हा देवांचा पंथ नीट जाणून, इच्छेसह त्यांची उपासना कर. हे द्रविणोदस्, सत्यरत्नांनी समृद्ध, आम्हांस संपदा दे.
Mantra 10
वनस्पते रशनया नियूया देवानां पाथ उप वक्षि विद्वान् । स्वदाति देवः कृणवद्धवींष्यवतां द्यावापृथिवी हवं मे ॥
हे वनस्पते, रशना (दोरी)ने बांधलेला, जाणून आम्हांस देवांच्या पंथावर ने. देव आमच्या हवींना स्वधा-युक्त, अंतःकरणास मधुर करणारी करो; आणि द्यावा-पृथिवी माझ्या हाकेला रक्षण करो.
Mantra 11
आग्ने वह वरुणमिष्टये न इन्द्रं दिवो मरुतो अन्तरिक्षात् । सीदन्तु बर्हिर्विश्व आ यजत्राः स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥
हे अग्ने! आमच्या इष्टसिद्धीसाठी वरुणाला घेऊन ये; द्युलोकातून इंद्राला, आणि अंतरिक्षातून मरुतांना (इथे) आण. सर्व यजनीय देव पवित्र बर्हि (कुशासन)ावर येऊन बसोत; स्वाहा—अमृतस्वरूप देवशक्ती आमच्या या हवि-समर्पणात आनंदित होवोत.
Its purpose is to kindle Agni correctly, place the ghee-offering in the inspired seat of Ilā, and have Agni summon the gods so the rite becomes fruitful and auspicious.
Dawn and Night mark the daily thresholds of time; invoking them stabilizes the ritual order (ṛta) so the gods can “sit” in the rite in a harmonious, well-timed way.
It means Agni is the power of right intelligence and effective will—both the ritual priestly skill that makes offerings reach the gods and the inner clarity that lifts the worshipper upward.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.