
Sukta 10.60
Unspecified in provided excerpt (likely a deity characterized by radiant appearance; requires full sukta context for secure assignment)
Gayatri (probable: short 3-pāda structure typical of gāyatrī-stanza)
हे सूक्त तेजस्वी, स्तुत्य अशा शक्तीकडे श्रद्धेने जाऊन नम्रतेने जवळ जाण्यापासून सुरू होऊन, पुढे स्पष्टपणे जीवन परत आणणाऱ्या व उपचारक स्वरात प्रवेश करते: श्वास व प्राणशक्ती परत बोलावते, नातेसंबंध/आप्तभाव पुन्हा दृढ करते, आणि पीडिताला “बाहेर ये” असे उद्युक्त करते. शेवटी मानवी हाताला ‘विश्वभेषज’ (सर्वांसाठी औषध) म्हणून अभिषेक करून, त्या शुभस्पर्शातून कल्याण व शांती प्रसारित होऊ देतो.
Mantra 1
आ जनं त्वेषसंदृशं माहीनानामुपस्तुतम् । अगन्म बिभ्रतो नमः ॥
महिमान शक्तींनी स्तुत केलेल्या, तेजस्वी-दर्शनधारी त्या परमाच्या समीप आम्ही आलो आहोत. नमः धारण करून आलो आहोत—ऊर्ध्वाभिमुख संकल्पाचे अर्पण.
Mantra 2
असमातिं नितोशनं त्वेषं निययिनं रथम् । भजेरथस्य सत्पतिम् ॥
अजेय, दृढपणे युक्त, तेजस्वी आणि सन्मार्गाने चालविला जाणारा तो रथ—त्याची मी शरण घेतो. रथाचा सत्पति—कर्माच्या ऋजु मार्गाचा स्वामी—त्याला मी शोधतो.
Mantra 3
यो जनान्महिषाँ इवातितस्थौ पवीरवान् । उतापवीरवान्युधा ॥
जो महिषासारखा जनांच्या साधारण मर्यादा ओलांडून उभा राहतो—रक्षणकारी पूर्णतांनी (पवीरवान्) युक्त; आणि युद्धातही, शत्रुबळ रोखणाऱ्या पूर्णतांनी युक्त.
Mantra 4
यस्येक्ष्वाकुरुप व्रते रेवान्मराय्येधते । दिवीव पञ्च कृष्टयः ॥
ज्याच्या व्रतात—त्याच्या नियमबद्ध कर्मविधीत—इक्ष्वाकु धनसमृद्धीत दीप्त होतो आणि आनंदमय वाढ प्राप्त करतो; जसे दिव्य लोकात उच्च ऋताच्या प्रकाशाने पाच कृष्ट्या वाढतात.
Mantra 5
इन्द्र क्षत्रासमातिषु रथप्रोष्ठेषु धारय । दिवीव सूर्यं दृशे ॥
हे इंद्रा! अजेय संघर्षांत, आमच्या अग्रसर सेनेच्या रथ-आसनांवर, तुझे क्षात्रबल (राजसत्ता) धारण कर. आमच्या दर्शनासाठी, द्युलोकातील सूर्याप्रमाणे ते प्रकट कर.
Mantra 6
अगस्त्यस्य नद्भ्यः सप्ती युनक्षि रोहिता । पणीन्न्यक्रमीरभि विश्वान्राजन्नराधसः ॥
अगस्त्याच्या अधोगह्वरांतून, सात रोहित (तांबड्या) शक्तींना जू लाव; आणि हे राजन्! पणींवर—यज्ञार्पण नाकारणाऱ्या, आनंदहीन साठवणूकदार सर्वांवर—अभिमुख होऊन चाल करून जा.
Mantra 7
अयं मातायं पितायं जीवातुरागमत् । इदं तव प्रसर्पणं सुबन्धवेहि निरिहि ॥
ही तुझी माता, हा तुझा पिता; हा तुझा जीवातु (प्राण) आला आहे. हे तुझे मुक्त संचार आहे; हे सुबंधु! बाहेर ये—निघून ये.
Mantra 8
यथा युगं वरत्रया नह्यन्ति धरुणाय कम् । एवा दाधार ते मनो जीवातवे न मृत्यवेऽथो अरिष्टतातये ॥
जसे लोक दृढ धारणेसाठी वरत्रा (चामड्याची पट्टी) यांनी जू बांधतात, तसेच तुझे मन स्थिरपणे बांधले जावो—जीवनासाठी, मृत्यूसाठी नव्हे; आणि अखंड अरिष्टता (अक्षत-रक्षा) यासाठी.
Mantra 9
यथेयं पृथिवी मही दाधारेमान्वनस्पतीन् । एवा दाधार ते मनो जीवातवे न मृत्यवेऽथो अरिष्टतातये ॥
जशी ही महान पृथ्वी या वनस्पतींना (वृक्षांना) धारण करते, तसेच तुझे मन स्थिरपणे धारण केले जावो—जीवनासाठी, मृत्यूसाठी नव्हे; आणि अखंड अरिष्टतेसाठी.
Mantra 10
यमादहं वैवस्वतात्सुबन्धोर्मन आभरम् । जीवातवे न मृत्यवेऽथो अरिष्टतातये ॥
यम वैवस्वताकडून—हे सुबन्धु (सु-बंधित)—मी तुझे मन परत आणले आहे; जीवनासाठी, मृत्यूसाठी नव्हे; आणि अखंड अरिष्टतेसाठी.
Mantra 11
न्यग्वातोऽव वाति न्यक्तपति सूर्यः । नीचीनमघ्न्या दुहे न्यग्भवतु ते रपः ॥
खालीकडे वारा वाहतो, खालीकडेच सूर्य तापतो; खालीकडेच अहिंसक (अघ्न्या) गाय दूध देते—तसेच तुझी क्षयकारी व्यथा/रोग (रपस्) खाली उतरून दूर जावो.
Mantra 12
अयं मे हस्तो भगवानयं मे भगवत्तरः । अयं मे विश्वभेषजोऽयं शिवाभिमर्शनः ॥
हा माझा हात भाग्यवान् (भगवान्) आहे; हा माझा हात त्याहूनही अधिक भाग्ययुक्त आहे. हा माझा विश्वभेषज—सर्वांवर औषध आहे; हा माझा शिवाभिमर्शन—शांती देणारा मंगलस्पर्श आहे.
It is a healing-oriented hymn that begins with reverent invocation of a radiant divine presence and then focuses on restoring breath, strength, and well-being, ending by empowering the healer’s hand as a channel of remedy.
It uses intimate, stabilizing language to re-anchor the person in life and belonging, then declares the return of vitality (life-breath) as a performative healing statement.
It means “this hand of mine is universal medicine”: the reciter treats the hand—especially in blessing or therapeutic touch—as a sacred instrument through which healing power is transmitted.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.