Sukta 58
Sukta 10.58
Manas (to be recalled) with Yama as the deathward attractor in the imagery
हे सूक्त उपचारात्मक आवाहन आहे: भटकलेले मन (मनस्) पुन्हा जिवंत देहात आणि “जीवनाचे घर” (क्षय) येथे परत आणून स्थिर बसवण्यासाठी. प्रतिमेत ते यमाकडे—मृत्यूकडे ओढणाऱ्या आकर्षणाकडे—सरकले तर, गायक विधिपूर्वक त्याला हाक मारून मागे वळवतात. ध्रुवपदासारख्या ओळींमध्ये मन कुठे कुठे गेले असावे (मृत्यू, पाणी, वनस्पती/औषधी, भूत आणि भविष्य) यांची यादी येते, आणि अखंड जीवन, सुसंगती व कल्याण यांसाठी ते मन परत फिरवले जाते.
Mantras
Mantra 1
यत्ते यमं वैवस्वतं मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
जर तुझे मन दूर यम वैवस्वताकडे गेले असेल, तर त्याच मनाला आम्ही इथे तुझ्याकडे परत वळवितो—जीवनाच्या गृहात स्थिर वासासाठी, जगण्यासाठी.
Mantra 2
यत्ते दिवं यत्पृथिवीं मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
जर तुझे मन दूर दिव (स्वर्ग) कडे, किंवा पृथ्वी कडे गेले असेल, तर त्याच मनाला आम्ही इथे तुझ्याकडे परत वळवितो—स्थिर वासासाठी, जगण्यासाठी.
Mantra 3
यत्ते भूमिं चतुर्भृष्टिं मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
तुझे मन चारही दिशांनी व्यापलेल्या पृथ्वीवर दूर गेले असेल, तर तेच मन आम्ही इथे तुझ्याकडे परत वळवितो—स्थिर निवासासाठी, जीवनासाठी.
Mantra 4
यत्ते चतस्रः प्रदिशो मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
तुझे मन चारही दिशांकडे दूर गेले असेल, तर तेच मन आम्ही इथे तुझ्याकडे परत वळवितो—स्थिर निवासासाठी, जीवनासाठी.
Mantra 5
यत्ते समुद्रमर्णवं मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
तुझे मन समुद्रासारख्या अर्णवात दूर गेले असेल, तर तेच मन आम्ही इथे तुझ्याकडे परत वळवितो—स्थिर निवासासाठी, जीवनासाठी.
Mantra 6
यत्ते मरीचीः प्रवतो मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
हे (पुरुषा)! तुझ्यातील जे काही—तुझे मन—मरीचींच्या प्रवाही धारांसह, गतीच्या उतारांवरून, दूर निघून गेले आहे—ते आम्ही इथे तुझ्याकडे परत वळवितो; तुझ्या क्षय (स्थिर निवास) आणि जीवसे (जीवन) यासाठी.
Mantra 7
यत्ते अपो यदोषधीर्मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
हे (पुरुषा)! तुझ्यातील जे काही—तुझे मन—अपः (जलतत्त्व) मध्ये आणि ओषधीं (वनस्पती/औषधी) मध्ये दूर गेले आहे—ते आम्ही इथे तुझ्याकडे परत वळवितो; तुझ्या क्षय (स्थिर निवास) आणि जीवसे (जीवन) यासाठी.
Mantra 8
यत्ते सूर्यं यदुषसं मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
हे (पुरुषा)! तुझ्यातील जे काही—तुझे मन—सूर्याकडे आणि उषस् (उषा) कडे दूर गेले आहे—ते आम्ही इथे तुझ्याकडे परत वळवितो; तुझ्या क्षय (स्थिर निवास) आणि जीवसे (जीवन) यासाठी.
Mantra 9
यत्ते पर्वतान्बृहतो मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
हे (पुरुषा), तुझे मन जे बृहद् पर्वतांपर्यंत दूर गेले आहे, ते आम्ही इथेच तुझ्याकडे परत वळवितो—तुझ्या क्षय (स्थिर निवास) आणि तुझ्या जीवनासाठी.
Mantra 10
यत्ते विश्वमिदं जगन्मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
हे (पुरुषा), तुझे मन जे या समस्त चलायमान जगतात दूर गेले आहे, ते आम्ही इथेच तुझ्याकडे परत वळवितो—तुझ्या क्षय (स्थिर निवास) आणि तुझ्या जीवनासाठी.
Mantra 11
यत्ते पराः परावतो मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
हे (पुरुषा), तुझे मन जे परेच्या परे—दूर प्रदेशांच्या पलीकडे—दूर गेले आहे, ते आम्ही इथेच तुझ्याकडे परत वळवितो—तुझ्या क्षय (स्थिर निवास) आणि तुझ्या जीवनासाठी.
Mantra 12
यत्ते भूतं च भव्यं च मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
हे (मनुष्या)! तुझे मन जे काही—भूत आणि भविष्याकडे—दूर गेले आहे, ते आम्ही इथेच तुझ्याकडे परत वळवितो, तुझ्या स्थिर निवासासाठी (क्षय) आणि तुझ्या जीवनासाठी (जीवसे)।
Frequently Asked Questions
It is a healing hymn that ‘calls back’ a person’s mind when it feels lost, scattered, or drawn toward death or unconsciousness. The refrain turns the mind back “here” for stable dwelling and living.
Yama represents the deathward direction—the realm the mind may drift toward in severe illness, shock, or despair. The hymn does not worship Yama here; it uses him as the image of danger from which the mind is recalled.
Traditionally it can be recited as a supportive recovery prayer for someone who has fainted, is very ill, frightened, or mentally unsettled. The recitation is paired with calming actions like water-sprinkling, herbal support, or a simple fire offering, to help the person feel present and grounded.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.