Sukta 56
Sukta 10.56
A luminous guiding power (likely Savitṛ/Puṣan-type ‘leader by light’, or a collective divine principle); precise devatā not determinable from excerpt alone
Trishtubh (likely; requires metrical verification)
हे सूक्त ‘तिसऱ्या प्रकाशा’च्या मार्गदर्शनावर चिंतन करते—तो साधकाला उच्च भेटीच्या स्थानी नेतो, जिथे देहधारी जीव तेजस्वी होऊन देवांना प्रिय ठरतो. तसेच पितृ व दैवी शक्ती विखुरलेल्या शक्तींना पुन्हा देहात एकत्र करून व्यवस्था स्थापन करतात; त्यामुळे कठीण ओलांडणीत सुरक्षित मार्ग मिळतो आणि संततीची स्थापना खालच्या व उच्च लोकांत होते, असेही हे सूक्त सूचित करते.
Mantras
Mantra 1
इदं त एकं पर ऊ त एकं तृतीयेन ज्योतिषा सं विशस्व । संवेशने तन्वश्चारुरेधि प्रियो देवानां परमे जनित्रे ॥
हे तुझे एक आसन आहे, आणि पलीकडे ते दुसरे; तिसऱ्या ज्योतीने प्रवेश कर. देहांच्या संवेेशन-स्थानी तू रम्य व दीप्त हो—परम जनित्रात देवांचा प्रिय हो.
Mantra 2
तनूष्टे वाजिन्तन्वं नयन्ती वाममस्मभ्यं धातु शर्म तुभ्यम् । अह्रुतो महो धरुणाय देवान्दिवीव ज्योतिः स्वमा मिमीयाः ॥
हे वाजिन्, तुझी तनू—तुझी देहशक्ती—तुला पुढे नेत असता आमच्यासाठी वांछित शांती धरो, आणि तुझ्यासाठीही. अहत न होता, महान धरण-आधारासाठी, देवांसाठी जसे दिवीत, तसे तू आपले स्व-ज्योति मोजून स्थापन कर.
Mantra 3
वाज्यसि वाजिनेना सुवेनीः सुवितः स्तोमं सुवितो दिवं गाः । सुवितो धर्म प्रथमानु सत्या सुवितो देवान्त्सुवितोऽनु पत्म ॥
तू वाज्य आहेस; वाजिनाच्या बळाने तू आम्हाला सुनीत करतोस. सु-वित स्तोत्राला पुढे नेते; सु-वित दिवीपर्यंत नेते. सु-वितच धर्म—सत्यांच्या अनुयायी प्रथम; सु-वित देवांना नेते; सु-वित पथाच्या मागोमाग चालते.
Mantra 4
महिम्न एषां पितरश्चनेशिरे देवा देवेष्वदधुरपि क्रतुम् । समविव्यचुरुत यान्यत्विषुरैषां तनूषु नि विविशुः पुनः ॥
यांच्या महिम्यामुळे पितरांनीही अधिपत्य मिळविले; देवांनी देवांमध्ये आपला क्रतु (संकल्प-शक्ती)ही स्थापिला. त्यांनी सर्वांना एकत्र पसरविले; आणि जे काही अस्थिरपणे उसळत होते, ते पुन्हा यांच्या तनूंमध्ये (देहांत) प्रवेशले.
Mantra 5
सहोभिर्विश्वं परि चक्रमू रजः पूर्वा धामान्यमिता मिमानाः । तनूषु विश्वा भुवना नि येमिरे प्रासारयन्त पुरुध प्रजा अनु ॥
आपल्या सहोबलांनी त्यांनी सर्व रजः (अंतरिक्ष-प्रदेश) परितः व्यापिले, प्राचीन, अमित धामांचे मापन करीत. त्यांनी सर्व भुवने आपल्या तनूंमध्ये स्थापन केली; आणि सृष्टीच्या प्रवाहरेषेनुसार प्राण्यांच्या प्रजा/उत्पत्ती बहुधा विस्तारल्या.
Mantra 6
द्विधा सूनवोऽसुरं स्वर्विदमास्थापयन्त तृतीयेन कर्मणा । स्वां प्रजां पितरः पित्र्यं सह आवरेष्वदधुस्तन्तुमाततम् ॥
दोन प्रकारांनी सूनवांनी स्वर्विद् (स्वर्ग-प्राप्ति करणारा) असुर तृतीय कर्माने स्थापन केला. पितरांनी आपलीच प्रजा—पितृ्य सामर्थ्यासह—अवर (खालच्या) लोकांत ठेवली, आणि ताणलेला तंतु (सूत्र) पसरविला.
Mantra 7
नावा न क्षोदः प्रदिशः पृथिव्याः स्वस्तिभिरति दुर्गाणि विश्वा । स्वां प्रजां बृहदुक्थो महित्वावरेष्वदधादा परेषु ॥
जशी नौका पृथ्वीच्या दाब देणाऱ्या दिशांना पार करते, तसे स्वस्ति-शक्तींनी तुम्ही सर्व दुर्गम मार्ग ओलांडून जा. बृहदुक्त (महान स्तुती-युक्त) तो देव आपल्या महत्त्वाने आपल्या प्रजेला खालच्या लोकांतही आणि वरच्या लोकांतही स्थापन करतो.
Frequently Asked Questions
It points to a higher, guiding illumination—beyond ordinary perception—that allows entry into a more subtle ‘meeting-place’ and brings inner clarity and transformation.
Together they represent cosmic and ancestral powers that establish order and insight (kratu), showing that realization is supported by both divine law and ancestral continuity.
It can be recited for protection and right guidance—especially before travel or major transitions—focusing on svasti (well-being) and on gathering scattered energies back into calm, embodied steadiness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.