Sukta 55

Mantra 1

दूरे तन्नाम गुह्यं पराचैर्यत्त्वा भीते अह्वयेतां वयोधै । उदस्तभ्नाः पृथिवीं द्यामभीके भ्रातुः पुत्रान्मघवन्तित्विषाणः ॥

दूर आहे ते गुह्य नाम, बाह्यगामी प्रवृत्तीपासून पराङ्मुख; तरीही भयभीत ते दोघे तुला हाक मारतात, हे वयोधाः (समृद्धीचा धारक). तू पृथ्वी व द्यौ यांना जवळच स्थिर आधार देऊन उभे केलेस, हे मघवन्, तेजस्वी होऊन—भ्रात्याच्या पुत्रांचे रक्षण करत.

Mantra 2

महत्तन्नाम गुह्यं पुरुस्पृग्येन भूतं जनयो येन भव्यम् । प्रत्नं जातं ज्योतिर्यदस्य प्रियं प्रियाः समविशन्त पञ्च ॥

महान आहे ते गुह्य नाम, बहुस्पर्शी; ज्याच्या द्वारा तू भूताला जनितोस आणि ज्याच्या द्वारा भविष्यालाही. त्याचे प्राचीन, जन्मलेले ज्योति—त्याचे प्रिय (आसन/धाम)—ज्यात ते पाच प्रियजन एकत्र प्रवेश करतात.

Mantra 3

आ रोदसी अपृणादोत मध्यं पञ्च देवाँ ऋतुशः सप्तसप्त । चतुस्त्रिंशता पुरुधा वि चष्टे सरूपेण ज्योतिषा विव्रतेन ॥

त्याने दोन्ही रोदसी (द्यावा‑पृथिवी) भरून टाकल्या, आणि मध्यलोकही; ऋतूंप्रमाणे पाच देवांना—सात‑सात (दोन गटांत)—स्थापिले. बत्तीसांच्या द्वारा तो अनेक प्रकारे पाहतो/विचारतो—एकरूप, पण व्यापक ऋत (नियम) असलेल्या ज्योतीने युक्त.

Mantra 4

यदुष औच्छः प्रथमा विभानामजनयो येन पुष्टस्य पुष्टम् । यत्ते जामित्वमवरं परस्या महन्महत्या असुरत्वमेकम् ॥

हे उषा, जेव्हा तू तेजांमध्ये प्रथम उजळलीस, तेव्हा तू ‘पुष्ट’ची ‘पुष्टि’—पोषणाचे पोषण—जन्मास घातलेस. आणि जेव्हा तुझे जामित्व (सगोत्र/बंधुत्व) एकीकडे ‘अवर’ आणि दुसरीकडे ‘पर’ असे असते—तेव्हा महानाच्या महान असे एकच असुरत्व (अधिराज्य‑शक्ति) असते.

Mantra 5

विधुं दद्राणं समने बहूनां युवानं सन्तं पलितो जगार । देवस्य पश्य काव्यं महित्वाद्या ममार स ह्यः समान ॥

अनेकांच्या समारंभ/समरात धावणाऱ्या (विधुं)ला धूसर (पलित) ने गिळले, तो तरुण असूनही. देवाचे काव्य‑कौशल्य त्याच्या महिमेमुळे पाहा: आज तो मेला—पण कालच तो तोच समान होता.

Mantra 6

शाक्मना शाको अरुणः सुपर्ण आ यो महः शूरः सनादनीळः । यच्चिकेत सत्यमित्तन्न मोघं वसु स्पार्हमुत जेतोत दाता ॥

प्रचंड सामर्थ्याने अरुण, सुपर्ण (सुंदर पंखांचा) तेजस्वी येतो—महाविस्तारात शूर, सनातनापासून अविरत चालणारा. तो जे काही ओळखतो तेच सत्य; ते कधीही निष्फळ ठरत नाही. तो स्पृहणीय ‘वसु’ (समृद्धी) जिंकतो आणि तेच दानही करतो.

Mantra 7

ऐभिर्ददे वृष्ण्या पौंस्यानि येभिरौक्षद्वृत्रहत्याय वज्री । ये कर्मणः क्रियमाणस्य मह्न ऋतेकर्ममुदजायन्त देवाः ॥

यांच्याच द्वारे त्याने ‘वृष्ण्य’ (वीर्य) आणि ‘पौंस्य’ (पुरुषबळ) शक्ती दिल्या; ज्यांमुळे ‘वज्री’ (वज्रधारी) वृत्रहत्येसाठी प्रबळ झाला. क्रियमान कर्माच्या महिम्याने देव ‘ऋतेकर्म’ (ऋताचे कर्म) यांत उर्ध्वगामी होऊन जन्मले.

Mantra 8

युजा कर्माणि जनयन्विश्वौजा अशस्तिहा विश्वमनास्तुराषाट् । पीत्वी सोमस्य दिव आ वृधानः शूरो निर्युधाधमद्दस्यून् ॥

कर्माशी युक्त होऊन, ‘विश्वौजस्’ (सर्वशक्तिमान) कर्मे उत्पन्न करतो—‘अशस्तिहा’ (निंदेच्या अंधाराचा संहारक), ‘विश्वमनस्’ (सर्वमन), ‘आषाट्’ (आक्रमणात विजयी). दिव्य सोम पिऊन, त्या उंचीवर वाढत, शूराने युद्धाने दस्यूंना हाकलून लावले.