
Sukta 10.47
Indra
Trishtubh (probable for RV 10.47; confirmation needed)
हे सूक्त इंद्राकडे अखंड विनंती करते—“चित्र” (अनेक-रूप, तेजस्वी) आणि “वृषन्” (बलवान, सामर्थ्यशाली) अशी रयी—जी भौतिक समृद्धी, विजयदायी बळ (वाज) आणि प्रकाशमय वाढ—अशी संपत्ती देण्याची. वक्ते इंद्राशी आपले निकटत्व (“आम्ही तुझा उजवा हात धरतो”) व्यक्त करतात आणि त्याला गायी/किरणांचा रक्षक म्हणून स्तुतितात; तसेच द्यावा अशी प्रार्थना करतात—महान, अतुलनीय निवास आणि दृढ, सुरक्षित पाया, जो द्यावा आकाश व पृथ्वी यांच्या आशीर्वादाने युक्त असावा.
Mantra 1
जगृभ्मा ते दक्षिणमिन्द्र हस्तं वसूयवो वसुपते वसूनाम् । विद्मा हि त्वा गोपतिं शूर गोनामस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
हे इंद्रा! आम्ही तुझा उजवा हात धरला आहे—हे वसुपते, वसूंंच्या स्वामी—आम्ही समृद्धीचे साधक. कारण आम्ही तुला गोपती, किरण-गायींचा (गोनाम्) शूर रक्षक जाणतो. आम्हांस चित्र, वृषण, रयि दे—बल व प्रकाश अशी संपदा.
Mantra 2
स्वायुधं स्ववसं सुनीथं चतुःसमुद्रं धरुणं रयीणाम् । चर्कृत्यं शंस्यं भूरिवारमस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
आम्हांस ती रयि दे जी स्वायुध (सुसज्ज), स्ववस (स्व-समर्थ), सुनीथ (सुमार्गदर्शक) आहे; चार समुद्रांसारखी स्थिर धारक, समृद्धींची धरणी आहे. जी घडविण्याजोगी, स्तुत्य, आणि विस्ताराने विपुल आहे—अशीच चित्र, वृषण, रयि आम्हांस दे, पूर्णत्वाची संपदा.
Mantra 3
सुब्रह्माणं देववन्तं बृहन्तमुरुं गभीरं पृथुबुध्नमिन्द्र । श्रुतऋषिमुग्रमभिमातिषाहमस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
हे इंद्रा! आम्हांस ती रयि दे—मंत्रसमृद्ध व देवसंपन्न, महान् व विस्तीर्ण, गहन व पृथुबुध्न (विस्तृत आधाराची); जी ऋषीची वाणी ऐकते, उग्र आहे, अभिमातींना सहन/जिंकणारी आहे, शत्रु-रचनांवर विजय मिळवणारी—आम्हांस विचित्र (बहुविध) व वृषण (प्रबळ) रयि प्रदान कर।
Mantra 4
सनद्वाजं विप्रवीरं तरुत्रं धनस्पृतं शूशुवांसं सुदक्षम् । दस्युहनं पूर्भिदमिन्द्र सत्यमस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
हे इंद्रा! आम्हांस सनद्वाज (प्राचीन वाज-समृद्धी) दे—विप्रवीर (प्रेरित वीरांनी संपन्न), तरुत्र (रक्षक/उद्धारक), धनस्पृत (धन-विजयी), शूशुवांस (उत्सुक व पराक्रमी प्रयत्नशील), सुदक्ष (सु-कुशल); दस्युहन (दस्यु-नाशक), पूर्भिद (दुर्ग-भेदक)—कर्मात सत्य—आम्हांस विचित्र व वृषण रयि प्रदान कर।
Mantra 5
अश्वावन्तं रथिनं वीरवन्तं सहस्रिणं शतिनं वाजमिन्द्र । भद्रव्रातं विप्रवीरं स्वर्षामस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
हे इंद्रा! आम्हांस तो वाज (विजयी बलाची समृद्धी) दे—अश्ववंत (अश्वांनी युक्त), रथिन (रथांनी युक्त), वीरवंत (वीरांनी संपन्न), सहस्रिण (हजारपटी), शतिन (शंभरपटी)। आम्हांस तो भद्रव्रात (शुभ-व्रत/शुभ-नियमांनी युक्त), विप्रवीर (विप्र-वीरांनी संपन्न), स्वर्षा (स्वर्गीय प्रकाश जिंकणारा) असा विचित्र व वृषण रयि प्रदान कर।
Mantra 6
प्र सप्तगुमृतधीतिं सुमेधां बृहस्पतिं मतिरच्छा जिगाति । य आङ्गिरसो नमसोपसद्योऽस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
आमची मति (विचार) बृहस्पतीकडे पुढे जावो—सप्तगु (सात-गायींनी युक्त), ऋत-धीति (ऋताचा चिंतनकर्ता), सुमेधा (दीप्त बुद्धी) बृहस्पतीकडे. जो आङ्गिरस आहे, ज्याच्या निकट आम्ही नमस्कारासह उपसद् (उपासना) करतो—तो आम्हांस चित्र (विविध, तेजस्वी) व वृषण (बलवान) रयि (समृद्धी/अंतःसंपदा) देवो.
Mantra 7
वनीवानो मम दूतास इन्द्रं स्तोमाश्चरन्ति सुमतीरियानाः । हृदिस्पृशो मनसा वच्यमाना अस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
माझे स्तोत्र वनीवान (उत्सुक) दूतांसारखे इंद्राकडे चालले आहेत—सुमती (सद्भाव) मार्गांनी यायमान. हृदि-स्पृश (हृदयाला स्पर्श करणारे), मनसा वच्यमान (मनातून वाणीमध्ये घडलेले)—ते आम्हांस चित्र व वृषण रयि मिळवून देवोत.
Mantra 8
यत्त्वा यामि दद्धि तन्न इन्द्र बृहन्तं क्षयमसमं जनानाम् । अभि तद्द्यावापृथिवी गृणीतामस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिं दाः ॥
हे इंद्रा, मी तुझ्याकडे जे मागतो ते आम्हांस दे: जनांमध्ये असम (अतुल) असा बृहंत क्षय (विशाल निवास/आश्रय) आणि आधार. द्यावा-पृथिवी (द्यौ व पृथ्वी) त्याची घोषणा करो; आणि आम्हांस चित्र, वृषण रयि प्रदान कर.
It repeatedly asks Indra to give "citra vṛṣaṇa rayi"—a radiant, many-formed, powerful wealth—along with vāja (victorious strength), prosperity, and a secure dwelling (kṣaya).
It is a poetic sign of alliance and trust: the worshippers claim Indra as their close protector and patron, confident that he will lead and support them in gaining wealth and victory.
They can be literal wealth (cattle) and also symbolic “rays” of light and insight; calling Indra "gopati" presents him as the protector and winner of both prosperity and luminous powers.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.