
Sukta 10.36
Viśvedevāḥ (enumerative invocation of many deities/powers)
Jagatī or Triṣṭubh (uncertain; requires metrical verification due to long enumerations)
हे सूक्त विस्तृत विश्वदेवाः आवाहन आहे. उषा व रात्र, द्यावा व पृथ्वी, आदित्य, इंद्र, मरुत, आपः (जल) इत्यादी अनेक विश्वशक्तींना एकत्र करून उपासकासाठी रक्षण व ऋत (सत्य-धर्माचा विश्वक्रम) प्रस्थापित व्हावा अशी प्रार्थना करते. गणनात्मक स्तुती व विनवण्यांच्या प्रवाहातून यज्ञासाठी, प्राणशक्तीसाठी आणि जीवनप्रवासात सुरक्षित मार्गक्रमणासाठी दैवी “अवः” (सहाय्य/आश्रय) मागितले जाते. शेवटी सर्व दिशांना व्यापणाऱ्या सर्वसमावेशक आवाहनात सवितृदेवाला विनंती करून “सर्वताती” (समग्रता/सर्वांगीण कल्याण) प्रेरित करावी व दीर्घायुष्य द्यावे असे मागते.
Mantra 1
उषासानक्ता बृहती सुपेशसा द्यावाक्षामा वरुणो मित्रो अर्यमा । इन्द्रं हुवे मरुतः पर्वताँ अप आदित्यान्द्यावापृथिवी अपः स्वः ॥
उषा आणि रात्रि यांना मी आवाहन करतो—विशाल, सुरूप; द्यावा-क्षामा (द्यौः-पृथिवी), वरुण, मित्र, अर्यमा यांना. इंद्राला मी आवाहन करतो, मरुतांना, पर्वतांना, आपः (जलांना), आदित्यांना; तसेच द्यावा-पृथिवी, आपः, स्वः (दीप्तिमान लोक) यांना—या विश्वशक्ती आमच्यात आमच्या होत जाण्याच्या समग्र ऋत-व्यवस्थेप्रमाणे एकत्र येवोत.
Mantra 2
द्यौश्च नः पृथिवी च प्रचेतस ऋतावरी रक्षतामंहसो रिषः । मा दुर्विदत्रा निॠतिर्न ईशत तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥
द्यौ आणि पृथ्वी—प्रचेतस्, ऋताच्या रक्षिका—आमचे रक्षण करो; आम्हांला अंहस (संकट) व रिषः (इजा) यांपासून वाचवा. दुर्विदत्रा निरृति आमच्यावर अधिराज्य करू नये. देवांचे तेच अवः (संरक्षण) आम्ही आज वरण करतो.
Mantra 3
विश्वस्मान्नो अदितिः पात्वंहसो माता मित्रस्य वरुणस्य रेवतः । स्वर्वज्ज्योतिरवृकं नशीमहि तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥
अदिती—मित्राची माता व रेवत् वरुणाची जननी—आम्हांला सर्व अंहस (संकट) पासून पावो. स्वर्वत् ज्योति—अवृक (अ-भक्षक), ग्रासणाऱ्या तमाने न स्पर्शलेला प्रकाश—आम्ही प्राप्त करू. देवांचे तेच अवः (संरक्षण) आम्ही आज वरण करतो.
Mantra 4
ग्रावा वदन्नप रक्षांसि सेधतु दुष्ष्वप्न्यं निॠतिं विश्वमत्रिणम् । आदित्यं शर्म मरुतामशीमहि तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥
ध्वनित होणारा ग्रावा (सोम-दळण-शिला) रक्षांसि दूर लोटू दे; दुṣṣ्वप्न्य (दुष्ट स्वप्न), निरृति आणि सर्व अत्रिण (भक्षक शक्ती) यांना रोखू दे. आदित्यांचे शर्म (शांती) आणि मरुतांचे आश्रयदायी आनंद आम्ही प्राप्त करू. देवांचे तेच अवः (संरक्षण) आम्ही आज वरण करतो.
Mantra 5
एन्द्रो बर्हिः सीदतु पिन्वतामिळा बृहस्पतिः सामभिॠक्वो अर्चतु । सुप्रकेतं जीवसे मन्म धीमहि तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥
इंद्र पवित्र बर्हि (यज्ञासन)ावर बसो; इळा परिपूर्ण होवो. वाणीचा ऋषी बृहस्पती साम-गानांनी स्तुती करो. जीवनासाठी आम्ही सुस्पष्ट मार्गदर्शक ‘सुप्रकेत’ प्रज्ञेत मन धरीतो. देवांचे तेच अवः (रक्षण) आम्ही आज वरण करतो.
Mantra 6
दिविस्पृशं यज्ञमस्माकमश्विना जीराध्वरं कृणुतं सुम्नमिष्टये । प्राचीनरश्मिमाहुतं घृतेन तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥
हे अश्विनौ, आमचा यज्ञ दिविस्पृश—स्वर्गस्पर्शी करा; अध्वर वेगवान करा—इष्टिसाठी सुम्न (अनुग्रह) ठरो. घृताने आहुती अर्पिली आहे; ती प्राचीनरश्मि—अग्रगामी किरणे धारण करते. देवांचे तेच अवः (रक्षण) आम्ही आज वरण करतो.
Mantra 7
उप ह्वये सुहवं मारुतं गणं पावकमृष्वं सख्याय शम्भुवम् । रायस्पोषं सौश्रवसाय धीमहि तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥
मी सुहव—सहज आह्वेय मरुतगणाला हाक देतो—पावक, उन्नत, सख्यासाठी आणि शम्भु (कल्याणकारी) साठी. रायस्पोष—रायसची वाढ (अंतःसमृद्धी) यावर आम्ही मन धरीतो, सौश्रवस—विस्तीर्ण व टिकाऊ सुयशासाठी. देवांचे तेच अवः (रक्षण) आम्ही आज वरण करतो.
Mantra 8
अपां पेरुं जीवधन्यं भरामहे देवाव्यं सुहवमध्वरश्रियम् । सुरश्मिं सोममिन्द्रियं यमीमहि तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥
आम्ही अपां (जलां)चा तो ‘पार/उतार’ पुढे आणतो—जीवन-पोषक, देव-गतीस योग्य—सहज आह्वेय, अध्वर-श्रीने शोभणारा। इंद्रिय सामर्थ्य असलेला सुरश्मि सोम आम्हांस जोडून घ्यावा अशी आम्ही इच्छा करतो; देवांची ती रक्षणकारी मदतच आज आम्ही निवडतो.
Mantra 9
सनेम तत्सुसनिता सनित्वभिर्वयं जीवा जीवपुत्रा अनागसः । ब्रह्मद्विषो विष्वगेनो भरेरत तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥
सत्-लाभ देणाऱ्या त्या सु-सनिता शक्तींनी आम्ही ती खरी सिद्धी मिळवो—आम्ही जीवंत राहो, जीवंत पुत्रांनी युक्त राहो, निरपराध राहो। ब्रह्म-द्वेषी, वाकड्या मार्गाचे, आपले पाप उचलून दूर जावोत; देवांची ती रक्षणकारी मदतच आज आम्ही निवडतो.
Mantra 10
ये स्था मनोर्यज्ञियास्ते शृणोतन यद्वो देवा ईमहे तद्ददातन । जैत्रं क्रतुं रयिमद्वीरवद्यशस्तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥
हे देवांनो, जे मनात यज्ञयोग्य शक्तिरूपाने स्थित आहात—आम्ही ऐका। आम्ही तुमच्याकडे जे मागतो ते द्या: जयप्रद क्रतु, रयीची परिपूर्णता, वीरबल आणि तेजस्वी यश। देवांची ती रक्षणकारी मदतच आज आम्ही निवडतो.
Mantra 11
महदद्य महतामा वृणीमहेऽवो देवानां बृहतामनर्वणाम् । यथा वसु वीरजातं नशामहै तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥
आज आम्ही महतांमध्ये महत, विशाल आणि आपल्या मार्गात न चुकणाऱ्या देवांची महान रक्षण-शक्ती (अवः) वरण करतो, जेणेकरून आम्ही सत्य कल्याण—वीर्यसमृद्ध, शक्तींच्या वीर-जन्माने संपन्न—यास प्राप्त होऊ. तीच देवांची रक्षक मदत आम्ही आज निवडतो.
Mantra 12
महो अग्नेः समिधानस्य शर्मण्यनागा मित्रे वरुणे स्वस्तये । श्रेष्ठे स्याम सवितुः सवीमनि तद्देवानामवो अद्या वृणीमहे ॥
अंतः प्रज्वलित अग्नीच्या महान आश्रयात आम्ही निरपराध राहो; आमच्या स्वस्तीसाठी मित्र-वरुणांत. सविताच्या सत्य प्रेरणेत आम्ही श्रेष्ठ अवस्थेत असो. तीच देवांची रक्षक मदत आम्ही आज निवडतो.
Mantra 13
ये सवितुः सत्यसवस्य विश्वे मित्रस्य व्रते वरुणस्य देवाः । ते सौभगं वीरवद्गोमदप्नो दधातन द्रविणं चित्रमस्मे ॥
हे देवांनो! सत्य-सव (सत्य प्रेरणा) असलेल्या सविताचे जे तुम्ही सर्व, मित्राच्या व्रतात, वरुणाच्या नियमात—आमच्यात सौभाग्य स्थापा: वीर्यसमृद्ध, गोमद् (प्रकाश-किरणांनी संपन्न), आणि अप्नस् (सिद्धी/प्राप्ती) युक्त. आमच्यासाठी विचित्रवर्ण (बहुरंगी) धन-निधीही धारण करा.
Mantra 14
सविता पश्चातात्सविता पुरस्तात्सवितोत्तरात्तात्सविताधरात्तात् । सविता नः सुवतु सर्वतातिं सविता नो रासतां दीर्घमायुः ॥
सविता पाठीमागून, सविता पुढून; सविता उत्तर दिशेकडून, सविता अधः दिशेकडून. सविता आम्हांस सर्वतो-समृद्धीची प्रेरणा देवो; सविता आम्हांस दीर्घायुष्य प्रदान करो.
Viśvedevāḥ means “All the Gods.” In this hymn it refers to a gathered assembly of many divine powers—such as Dawn and Night, Heaven and Earth, Varuṇa, Mitra, Aryaman, Indra, the Maruts, the Waters—invoked together for complete protection and support.
The hymn aims at total well-being and ritual success, so it calls the whole cosmic order: different deities represent different functions (law, vitality, rain, light, stability). By invoking them together, the worshipper asks for a unified, all-sided help (avaḥ).
The last verse asks Savitar to protect and guide from every direction—behind, in front, above/north, and below—so that nothing is left uncovered. It ends with two practical blessings: sarvatāti (complete well-being) and dīrgham āyuḥ (long life).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.