Sukta 23
Sukta 10.23
Vimada (Vaimada) (traditional attribution for RV 10.23)
Indra
Trishtubh (likely; requires metrical verification)
ऋग्वेद १०.२३ हे इंद्राचे संक्षिप्त स्तोत्र आहे. यात कवी-यजमान वज्रधारी रथयोद्धा इंद्राला आवाहन करतो—तो मर्यादा व अडथळे भेदून आपल्या मित्रांना धन व बळ वाटून देतो. प्रतिमा जिवंत व देहप्रधान आहेत: इंद्राची दाढी थरथरणे, त्याचे गण पुढे सरकणे, पाऊस व वारा प्रतिसाद देणे—यातून युद्धशक्तीचा संबंध सुपीकतेशी आणि सोमजन्य उन्मादाशी जोडला जातो. स्तोत्राचा शेवट असा विनवणीने होतो की द्रष्टा विमदाशी इंद्राचे मैत्र अखंड राहो आणि उपासकांसाठी शुभकारक ठरो.
Mantras
Mantra 1
यजामह इन्द्रं वज्रदक्षिणं हरीणां रथ्यं विव्रतानाम् । प्र श्मश्रु दोधुवदूर्ध्वथा भूद्वि सेनाभिर्दयमानो वि राधसा ॥
आम्ही वज्र-दक्षिण (वज्रधारी) इंद्राचे यजन करतो—हरी अश्वांचा रथी, जो मर्यादा भेदून धावतो. त्याची दाढी हलविली जाते; तो ऊर्ध्व उगवतो; आपल्या सेनांसह दान करीत, राधस् (समृद्धी/बल-वैभव) विभागून वाटतो.
Mantra 2
हरी न्वस्य या वने विदे वस्विन्द्रो मघैर्मघवा वृत्रहा भुवत् । ऋभुर्वाज ऋभुक्षाः पत्यते शवोऽव क्ष्णौमि दासस्य नाम चित् ॥
आता त्याच्या दोन हरी शक्ती, ज्या वनात आढळतात, वसु (निधी/धन) उघड करतात; इंद्र दानांनी ‘मघवा’ होतो, आच्छादक-वृत्राचा हंता होतो. ऋभु, वाज, ऋभुक्षाः—शव (बल) अधिराज्य गाजवते; मी शत्रू दासाचे नावसुद्धा चुरडून टाकतो.
Mantra 3
यदा वज्रं हिरण्यमिदथा रथं हरी यमस्य वहतो वि सूरिभिः । आ तिष्ठति मघवा सनश्रुत इन्द्रो वाजस्य दीर्घश्रवसस्पतिः ॥
जेव्हा सुवर्णमय वज्र, आणि मग त्याच्या दोन हरी शक्ती ज्या रथाला वाहतात तो रथ—दीप्त सूरीजनांत सज्ज होतो—तेव्हा सनश्रुत (प्राचीन-प्रसिद्ध) दानी इंद्र आसनावर विराजतो; तो वाजाचा स्वामी, दूरवर पसरलेल्या कीर्तीचा अधिपती आहे.
Mantra 4
सो चिन्नु वृष्टिर्यूथ्या स्वा सचाँ इन्द्रः श्मश्रूणि हरिताभि प्रुष्णुते । अव वेति सुक्षयं सुते मधूदिद्धूनोति वातो यथा वनम् ॥
तसेच आता, आपल्या यूथासह येणारी वृष्टी इंद्राला आपला सहचर करून येते; हरित (तांबूस) शक्तींनी तो आपली दाढी शिंपडतो. तो सुंदर निवासाकडे उतरून येतो; सुते मधुमय सोमावर तो सत्तेला असे हादरवितो, जसे वारा वनाला हलवितो.
Mantra 5
यो वाचा विवाचो मृध्रवाचः पुरू सहस्राशिवा जघान । तत्तदिदस्य पौंस्यं गृणीमसि पितेव यस्तविषीं वावृधे शवः ॥
जो वाणीने—वाकडे बोलणारे, सहस्र अहितकारी युक्त्यांनी भरलेले अनेक—यांचा संहार करतो; त्याचे तेच पौंस्य (पौरुष) आम्ही गातो. पित्याप्रमाणे, जो आपल्या बळाने (आमच्यात) तविषी व शौर्य वाढवितो.
Mantra 6
स्तोमं त इन्द्र विमदा अजीजनन्नपूर्व्यं पुरुतमं सुदानवे । विद्मा ह्यस्य भोजनमिनस्य यदा पशुं न गोपाः करामहे ॥
हे इंद्रा, विमदांनी तुझ्यासाठी स्तोत्र जन्मास घातले—अपूर्व, अतिशय विपुल—सुदान (उदार दाता) यासाठी। कारण या प्रभुत्वशाली शक्तीचा भोग (अनुभव) आम्हाला माहीत आहे: जेव्हा आम्ही तिला आपली करून घेतो, जसे गोप पशुधनाची राखण करून ते सुरक्षित करतात (प्रकाश/ज्ञानकिरण असेही अर्थ होऊ शकतो).
Mantra 7
माकिर्न एना सख्या वि यौषुस्तव चेन्द्र विमदस्य च ऋषेः । विद्मा हि ते प्रमतिं देव जामिवदस्मे ते सन्तु सख्या शिवानि ॥
हे इंद्रा, तुझी आणि ऋषी विमदाची ही सख्यता कोणीही कधीही तोडू नये, विभक्त करू नये। हे देवा, तुझी अग्रगामी ‘प्रमति’ आम्ही जाणतो—घरच्याप्रमाणे आत्मीय; ती सख्ये आम्हांस शिव व कल्याणकारी ठरोत।
Frequently Asked Questions
It is a hymn to Indra praising his thunderbolt power, his ability to break obstacles, and his generosity in giving strength and wealth. It also links Indra with rain, wind, and Soma-inspired energy.
The beard imagery is a vivid way to show Indra’s vigorous, storm-like presence—sprinkling, shaking, and stirring the world. It connects bodily power with cosmic effects like rain and wind.
It asks that no one break the bond of friendship between Indra and the seer Vimadá. The worshippers affirm they know Indra’s guiding help and pray that this friendship remains auspicious for them.
Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.