Sukta 165
Sukta 10.165
Traditionally associated with Atharvanic/late book (Mandala 10) apotropaic seers; specific r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī for this hymn (often given as a late/anonymous tradition).
Devas in general; with explicit reference to Nirr̥ti as the adverse power being averted.
Triṣṭubh (probable; RV 10 frequently uses Triṣṭubh in such stanzas—exact metrical scan recommended for confirmation).
हे संक्षिप्त अपोत्प्रायिक सूक्त देवतांना एकत्र संबोधून एका अपशकुनाचा निवारण करण्याची विनंती करते: निर्ऋति (दुर्दैव, विघटन/विलय) हिचा दूत मानला जाणारा कबूतर दिसणे. मंत्ररूप ऋचेद्वारे हे सूक्त ‘मुक्ती/सोडवणूक’ (निष्कृती) घडवून आणते आणि विशेषतः यज्ञाग्नीच्या परिसरातील पवित्र स्थानी, दोन पायांचे व चार पायांचे सर्व सजीव-संपन्नतेचे संरक्षण मागते.
Mantras
Mantra 1
देवाः कपोत इषितो यदिच्छन्दूतो निॠत्या इदमाजगाम । तस्मा अर्चाम कृणवाम निष्कृतिं शं नो अस्तु द्विपदे शं चतुष्पदे ॥
हे देवांनो, प्रेरित होऊन शोधत आलेला कपोत जर येथे निरृति (विघटन व दुर्भाग्याची शक्ति)चा दूत म्हणून आला असेल, तर त्या (अमंगल) प्रेषणासाठी आम्ही स्तुती अर्पित करतो आणि मुक्तीचा उपाय करतो. आमच्यासाठी द्विपदांत शांती असो; चतुष्पदांत शांती असो.
Mantra 2
शिवः कपोत इषितो नो अस्त्वनागा देवाः शकुनो गृहेषु । अग्निर्हि विप्रो जुषतां हविर्नः परि हेतिः पक्षिणी नो वृणक्तु ॥
प्रेरित असला तरी कपोत आमच्यासाठी शिव (कल्याणकारी) असो; आमच्या घरांत शकुन (पक्षी-लक्षण) निर्दोष असो. कारण विप्र अग्नी आमचे हवि स्वीकारो; आणि पंखांची हेति (शत्रूचा प्रहार) आमच्या भोवती फिरून दूर जावो, आम्हांस निवडू नये.
Mantra 3
हेतिः पक्षिणी न दभात्यस्मानाष्ट्र्यां पदं कृणुते अग्निधाने । शं नो गोभ्यश्च पुरुषेभ्यश्चास्तु मा नो हिंसीदिह देवाः कपोतः ॥
पंखांची हेति आम्हांस न फसवो, न दाबून टाको; ती अग्निधान (अग्नी-स्थापन) स्थानी आपले पदचिन्ह करते. आमच्या गोभ्यः (गायी/किरणे) व पुरुषांस शांती असो; हे देवांनो, येथे कपोत आम्हांस हिंसा करू नये.
Mantra 4
यदुलूको वदति मोघमेतद्यत्कपोतः पदमग्नौ कृणोति । यस्य दूतः प्रहित एष एतत्तस्मै यमाय नमो अस्तु मृत्यवे ॥
उलूक (घुबड) जे बोलतो ते व्यर्थ; आणि कपोत जो अग्नीवर पदचिन्ह करतो तेही व्यर्थ—कारण हा त्या शक्तीचा पाठविलेला दूतच आहे. त्या यमास नमस्कार, मृत्यूस नमस्कार; अंधकारमय दावा (भाग) अन्यत्र तृप्त होवो, येथे नव्हे.
Mantra 5
ऋचा कपोतं नुदत प्रणोदमिषं मदन्तः परि गां नयध्वम् । संयोपयन्तो दुरितानि विश्वा हित्वा न ऊर्जं प्र पतात्पतिष्ठः ॥
ऋचेने कपोताला हाकलून द्या—दूर ढकलून द्या; पोषण-शक्तीत आनंद मानत त्याला चहूकडे फिरवून बाहेर नेऊन सोडा. सर्व दुरिते गोळा करून, आमची ऊर्जासंपन्नता अक्षुण्ण ठेवून, तो अतिशय वेगाने उडून जावो—अत्यंत दृढ पंखांचा.
Frequently Asked Questions
In this sukta the pigeon is treated as a possible bad omen—an apparent ‘messenger’ of Nirr̥ti (misfortune). The hymn uses mantra to send that omen away and restore peace.
Nirr̥ti is a Vedic power associated with loss, decay, and misfortune. Here she is not praised; she is the adverse force to be averted so that well-being (śam) returns.
It is a compact blessing for the whole community: humans (two-footed) and animals like cattle and horses (four-footed). The hymn asks that all embodied life in the household remain safe and prosperous.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.