Sukta 144
Sukta 10.144
Soma (Indu) offered to an 'immortal' recipient (likely Indra or a general deva addressed as amartya); verse foregrounds Soma’s force
हे लघु सूक्त पिळलेल्या सोमरसाचा (इंदु) जिवंत, वेगाने धावणारा सामर्थ्यरूप प्रवाह म्हणून गौरव करते. तो “अमर्त्य” ग्राहीस—अखेरीस स्पष्टपणे इंद्रालाच—अर्पिला जातो; त्याने इंद्र बळकट होतो व विजय मिळवतो. सोमाला वेगवान अश्वासारखा, प्राणपोषक व विवेकशील (दक्ष) असे रंगवले आहे; तसेच सुपर्ण/श्येन या मोटीफनुसार दूरच्या परापलीकडून कधीतरी आणलेला खजिना म्हणूनही वर्णन केले आहे. या सूक्ताचा हेतू—सोमाला जीवनशक्ती, संकल्प/प्रेरणा (क्रतु) आणि दैवी विजय वाढवणारी शक्ती म्हणून अभिषिक्त करणे.
Mantras
Mantra 1
अयं हि ते अमर्त्य इन्दुरत्यो न पत्यते । दक्षो विश्वायुर्वेधसे ॥
हे अमर्त्या, हे निश्चयच तुझ्यासाठी आहे: हा इन्दु (सोमबिंदू) वेगवान अश्वासारखा पुढे धावतो. ही विवेकशील शक्ती आहे—सर्व आयुष्य धारण करणारी—वेधस् (ऋषि-कर्तृ) यासाठी.
Mantra 2
अयमस्मासु काव्य ऋभुर्वज्रो दास्वते । अयं बिभर्त्यूर्ध्वकृशनं मदमृभुर्न कृत्व्यं मदम् ॥
ही काव्य-प्रेरित ऋभु-शक्ती आमच्यात आहे—दाताासाठी वज्रासारखी. ती ऊर्ध्वाकर्षी मद धारण करते—ऋभुचा आनंद; कृत्रिम वा बळजबरीने घडवलेला मद नव्हे.
Mantra 3
घृषुः श्येनाय कृत्वन आसु स्वासु वंसगः । अव दीधेदहीशुवः ॥
तो उग्र तेजस्वी, कर्मासाठी श्येन होऊन, आपल्या स्व-वेगवान प्रवाहांत, सर्प-प्रहारकांना खाली ढकलतो—त्यांना पाडून टाकतो.
Mantra 4
यं सुपर्णः परावतः श्येनस्य पुत्र आभरत् । शतचक्रं योऽह्यो वर्तनिः ॥
जे सुपर्णाने परावत्—दूर पलीकडून—आणून दिले, श्येनाचा पुत्र; तीच शतचक्र-शक्ती, तोच मार्ग—जो सर्प-बलालाही मागे टाकतो.
Mantra 5
यं ते श्येनश्चारुमवृकं पदाभरदरुणं मानमन्धसः । एना वयो वि तार्यायुर्जीवस एना जागार बन्धुता ॥
श्येनाने आपल्या पावलांच्या वेगाने तुझ्यासाठी जे आणले—चारु, अवृक (लांडग्यासारखे नाही), अरुण, अन्धस् (पिळलेल्या सोमरस) याचे मान—यानेच प्राणशक्ती पार नेल्या जातात; यानेच जीवंतांची आयु: वाढते; यानेच बंधुता (नातेभाव) जागी होते.
Mantra 6
एवा तदिन्द्र इन्दुना देवेषु चिद्धारयाते महि त्यजः । क्रत्वा वयो वि तार्यायुः सुक्रतो क्रत्वायमस्मदा सुतः ॥
अशाच रीतीने इंद्र सोम-बिंदूने देवांमध्येही त्या महान् जयकारी तेजाला धारण करतो. क्रतु (संकल्प) याने तो प्राणशक्तींना पार नेतो आणि आयु: वाढवतो—हे सुक्रतु! क्रतुमुळेच हा पिळलेला सोम आमच्याकडे येतो.
Frequently Asked Questions
The hymn centers on Soma (Indu) as the divine offering-power, and it culminates by naming Indra as the one who is strengthened and made victorious by Soma.
It refers to a Vedic mythic motif where a bird-like power (Suparṇa/Śyena) fetches Soma from a distant realm, highlighting Soma’s heavenly origin and extraordinary potency.
Soma is not just a drink—it is a sacred force that brings clarity and vitality, strengthens Indra’s power, and helps expand the worshipper’s life-energy through focused will (kratu).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.