Sukta 125
Sukta 10.125
Vāk Ambhṛṇī (Ambhṛṇī-devī), per Anukramaṇī tradition.
Vāc (Speech/Word) as Devī; encompassing all deities.
Triṣṭubh (standard attribution for much of RV 10.125; verify by scan).
ऋग्वेद 10.125 हे प्रसिद्ध देवी-सूक्त आहे. यात वाक् (वाणी/शब्द) स्वतःला सर्वव्यापी दैवी शक्ती म्हणून, प्रत्येक देवासोबत व प्रत्येक विश्वकार्याला साथ देऊन ते टिकवून धरणारी शक्ती म्हणून, प्रथमपुरुषी बोलते. प्रेरित वाणी अधिकार प्रदान करते, मनुष्याला ऋषी किंवा ब्रह्मा बनवते, आणि ती स्वर्ग व पृथ्वीपलीकडे विस्तारते—असे हे स्तोत्र घोषित करते. सृष्टी, ज्ञान आणि सार्वभौमत्व/राजसत्ता यांच्या मागे असलेले आध्यात्मिक तत्त्व म्हणजे वाक्, असे ते उघड करते.
Mantras
Mantra 1
अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणोभा बिभर्म्यहमिन्द्राग्नी अहमश्विनोभा ॥
मी रुद्रांबरोबर व वसूं बरोबर विचरते; मी आदित्यांबरोबर आणि सर्व देवांबरोबरही चालते. मी मित्र व वरुण—दोघांनाही धारण करते; मी इंद्र व अग्नीला धारण करते; मी अश्विनौ—दोघांनाही धारण करते.
Mantra 2
अहं सोममाहनसं बिभर्म्यहं त्वष्टारमुत पूषणं भगम् । अहं दधामि द्रविणं हविष्मते सुप्राव्ये यजमानाय सुन्वते ॥
मी विघ्नांचा संहार करणारा सोम धारण करते; मी त्वष्टृला, तसेच पूषण व भगालाही धारण करते. हवि अर्पण करणाऱ्यासाठी मी धन-वैभव स्थापन करते—सुप्ररक्षणयुक्त—सोम पिळणाऱ्या यजमानासाठी.
Mantra 3
अहं राष्ट्री संगमनी वसूनां चिकितुषी प्रथमा यज्ञियानाम् । तां मा देवा व्यदधुः पुरुत्रा भूरिस्थात्रां भूर्यावेशयन्तीम् ॥
मी राष्ट्र्री—सम्राज्ञी, वसूंना एकत्र आणणारी; मी चेतन-ज्ञात्री, यज्ञयोग्यांमध्ये प्रथम. देवांनी मला अनेक ठिकाणी स्थापिले आहे—मला व्यापक रीतीने स्थिर करून, मला अनेक रूपांत व अनेक सत्तांत प्रवेश करवून.
Mantra 4
मया सो अन्नमत्ति यो विपश्यति यः प्राणिति य ईं शृणोत्युक्तम् । अमन्तवो मां त उप क्षियन्ति श्रुधि श्रुत श्रद्धिवं ते वदामि ॥
माझ्यामुळेच तो सत्य-पोषक अन्न भक्षण करतो—जो जागृत दृष्टीने पाहतो, जो प्राणशक्तीने श्वास घेतो, जो उच्चारलेले वचन ऐकतो. जे मला जाणत नाहीत, ते माझ्या जवळ राहूनही मला प्राप्त करत नाहीत. हे श्रोता, ऐक—ऐक; श्रद्धेने धारण करण्याजोगे वचन मी तुला सांगते.
Mantra 5
अहमेव स्वयमिदं वदामि जुष्टं देवेभिरुत मानुषेभिः । यं कामये तंतमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम् ॥
मीच—स्वतःच्या सामर्थ्याने—हे वचन बोलते; ते देवांना ही प्रिय आहे आणि मनुष्यांनाही. ज्याला मी इच्छिते, त्यालाच मी उग्र, सामर्थ्यवान करते; त्यालाच ब्रह्मा, त्यालाच ऋषी, त्यालाच सुमेधा (उत्तम बुद्धीचा) करते.
Mantra 6
अहं रुद्राय धनुरा तनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ । अहं जनाय समदं कृणोम्यहं द्यावापृथिवी आ विवेश ॥
मी रुद्रासाठी धनुष्य ताणते—ब्रह्म-द्वेष्याला बाणाने पाडण्यासाठी. मी जनासाठी समर-उत्साह, विजय-तेज निर्माण करते; मी द्यावा-पृथिवी—स्वर्ग व पृथ्वी—यांत प्रवेश करून वास करते.
Mantra 7
अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन्मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे । ततो वि तिष्ठे भुवनानु विश्वोतामूं द्यां वर्ष्मणोप स्पृशामि ॥
या अस्तित्वाच्या शिखरावर मी पितराला प्रसविते; माझी योनी जलांत, समुद्राच्या अंतःस्थ गहिराईत आहे. तेथून मी उभी राहून सर्व भुवनांत व्याप्त होते; आणि माझ्या विराट् देह-वैभवाने त्या दूरच्या द्युलोकाला स्पर्श करते.
Mantra 8
अहमेव वात इव प्र वाम्यारभमाणा भुवनानि विश्वा । परो दिवा पर एना पृथिव्यैतावती महिना सं बभूव ॥
वाऱ्यासारखी मी पुढे सरकते, सर्व भुवनांना धरून अधीन करते. द्युलोकाच्या पलीकडे, या पृथ्वीच्या पलीकडे—माझ्या महिमेने मी इतकी विराट् होते.
Frequently Asked Questions
It is a hymn where the goddess Vāk (Speech) speaks in the first person, saying she supports all gods and powers the universe through inspired, truthful word.
Because the hymn says she moves with every class of deity and upholds major gods like Indra, Agni, Mitra, and Varuṇa—showing Speech as the common divine force behind them.
It is recited to purify and strengthen speech, chanting, teaching, and prayer—often at dawn or near the sacred fire—seeking clarity, inspiration, and truthfulness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.