
Sukta 10.120
Uncertain for this excerpt; RV 10.120 is a martial hymn praising a conquering divine power (often aligned with Indra-like force).
Indra-like Ugra (conquering power); possibly Indra as the force that subdues inner enemies—exact Anukramani devatā should be checked.
Tr̥ṣṭubh (common for heroic/martial RV verses); needs metrical confirmation.
ऋग्वेद 10.120 हे वीररसपूर्ण, युद्धप्रधान स्तोत्र आहे. यात नव्याने उदयास आलेल्या, जगात अग्रस्थानी असलेल्या विजयी शक्तीचे—उग्र रूपातील इंद्राचे—गौरवगान केले आहे; तो तत्क्षणी शत्रूंना दडपतो आणि अडथळे दूर करतो. कवी मंत्र (ब्रह्मन्) याला क्रियाशील सहकारी मानतो, जो देवाच्या शस्त्रांना धार देतो व त्याचा वेग/प्रेरणा वाढवतो; अंतःप्रेरणा आणि बाह्य विजय यांचा दुवा जोडतो. शेवटी इंद्राला अथर्वणिक अधिकाराने मान्य झालेला विश्वरूप अवतार म्हणून मांडले आहे; सहाय्यक मातृ/भगिनी शक्तींनी पोसलेला व वाढवलेला.
Mantra 1
तदिदास भुवनेषु ज्येष्ठं यतो जज्ञ उग्रस्त्वेषनृम्णः । सद्यो जज्ञानो नि रिणाति शत्रूननु यं विश्वे मदन्त्यूमाः ॥
तीच भुवनांमध्ये ज्येष्ठ सत्ता होती; जिच्यापासून उग्र, नर-बलात तेजाने ज्वलणारा जन्मला. सद्योजात होताच तो तत्क्षणी शत्रूंना दाबून टाकतो; ज्याच्या अनुगमनाने सर्व ऊमाः—प्राणशक्ती—उल्लसित होतात.
Mantra 2
वावृधानः शवसा भूर्योजाः शत्रुर्दासाय भियसं दधाति । अव्यनच्च व्यनच्च सस्नि सं ते नवन्त प्रभृता मदेषु ॥
तो शवसाने (बलाने) वाढलेला, विपुल शक्तियुक्त; शत्रु दासावर भय ठेवतो. जे न वाकलेले तेही, आणि जे वाकलेले तेही, तो वाकवितो; पुढे वाहून आणलेल्या उन्मादांत, मदांत, ते तुझ्यापुढे नतमस्तक होतात.
Mantra 3
त्वे क्रतुमपि वृञ्जन्ति विश्वे द्विर्यदेते त्रिर्भवन्त्यूमाः । स्वादोः स्वादीयः स्वादुना सृजा समदः सु मधु मधुनाभि योधीः ॥
तुझ्यामध्येच सर्वजण आपला क्रतु (संकल्प-शक्ती) एकवटतात, जेव्हा या ऊमाः (प्राण-ऊर्जा) द्विगुण व त्रिगुण होतात. गोडाहूनही अधिक गोड—गोडव्यानेच सृजन कर; आनंद-समागमात मधूला मधूसोबत जोड, आणि त्याच बळावर संघर्ष पार कर.
Mantra 4
इति चिद्धि त्वा धना जयन्तं मदेमदे अनुमदन्ति विप्राः । ओजीयो धृष्णो स्थिरमा तनुष्व मा त्वा दभन्यातुधाना दुरेवाः ॥
असेच, खरेच, विप्र (ऋषी) तुला—धन जिंकणाऱ्याला—प्रत्येक मद (उत्साह-उन्माद) अवस्थेत अनुमोदित करतात. हे अधिक ओजस्वी, हे धृष्णु (निर्भय), दृढ रक्षण पसरवून धारण कर; दुरेवाः (दुष्ट-मन) यातुधान (शत्रू जादूगार) तुला फसवू नयेत.
Mantra 5
त्वया वयं शाशद्महे रणेषु प्रपश्यन्तो युधेन्यानि भूरि । चोदयामि त आयुधा वचोभिः सं ते शिशामि ब्रह्मणा वयांसि ॥
तुझ्यासह आम्ही रणांत नेहमी विजय मिळवतो, पुढे पाहत—युधेन्य (युद्धयोग्य) अशी अनेक कृत्ये. मी वचने देऊन तुझ्या आयुधांना प्रेरित करतो; ब्रह्म (मंत्र-शक्ती) ने तुझे वेगवान झेपावणे मी अधिक तीक्ष्ण करतो.
Mantra 6
स्तुषेय्यं पुरुवर्पसमृभ्वमिनतममाप्त्यमाप्त्यानाम् । आ दर्षते शवसा सप्त दानून्प्र साक्षते प्रतिमानानि भूरि ॥
मी त्या बहुरूप, कुशल, परम-पराक्रमी—आप्त्यांमध्ये ‘आप्त्य’—याची स्तुती करीन. तो आपल्या बळाने दृष्टिगोचर होतो; प्रतिरोधाच्या सात धारांना (दानूंना) वश करतो आणि अनेक मापे व मानदंड प्रकट करतो.
Mantra 7
नि तद्दधिषेऽवरं परं च यस्मिन्नाविथावसा दुरोणे । आ मातरा स्थापयसे जिगत्नू अत इनोषि कर्वरा पुरूणि ॥
तू ते—खालचेही आणि वरचेही—त्या गृहात स्थापन करतोस, जिथे तू आपल्या रक्षणाने सहाय्य करतोस. ध्येयाकडे जाणाऱ्या दोन मातांना तू स्थिर करतोस; तेथूनच तू अनेक अंधारांना दूर हाकलून देतोस.
Mantra 8
इमा ब्रह्म बृहद्दिवो विवक्तीन्द्राय शूषमग्रियः स्वर्षाः । महो गोत्रस्य क्षयति स्वराजो दुरश्च विश्वा अवृणोदप स्वाः ॥
विस्तीर्ण दिवाचे हे ब्रह्म (मंत्र) विभक्त करून, प्रकाशमय लोकांचा अग्र विजेता असलेल्या इंद्रासाठी उग्र शक्ती प्रकट करतात. स्वराज (स्वशासक) त्या महान गोत्र-गृहात स्थिरावतो; त्याने सर्व द्वारे उघडली आणि जे त्याचेच अडथळे होते ते दूर केले.
Mantra 9
एवा महान्बृहद्दिवो अथर्वावोचत्स्वां तन्वमिन्द्रमेव । स्वसारो मातरिभ्वरीररिप्रा हिन्वन्ति च शवसा वर्धयन्ति च ॥
अशा रीतीने अथर्वन्—महान्, विस्तीर्ण द्यौ (स्वर्ग)—इंद्रालाच आपली तनु, आपलेच शरीर म्हणून उच्चारतो. त्या भगिनी-शक्ती, सर्वव्यापी मातृका, निर्दोष—त्याला पुढे ढकलतात आणि आपल्या तेज/बलाने त्याची वाढही करतात.
It praises a fierce, victory-giving divine power (Indra-like Ugra) who immediately overcomes enemies and clears obstacles, while showing mantra as a force that empowers that victory.
Because it presents sacred speech as effective action: the poet’s words ‘urge the weapons’ and ‘sharpen’ Indra’s momentum, joining inner focus with outer success.
Traditional listings often associate RV 10.120 with Bṛhaddiva of the Atharvanic line; the closing verse explicitly mentions Atharvan speaking Indra as embodied power, which supports that attribution even when details are debated.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.