Rig Veda Sukta 119
Mandala 10Sukta 11913 Mantras

Sukta 119

Sukta 10.119

Rishi

Agastya Māna (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.119)

Devata

Soma (with Apas ‘Waters’ as the supporting field of manifestation)

Chandas

Jagatī (refrain-like cadence with recurring ‘kuvit somasyāpām iti’)

हे सूक्त प्रेरित आत्मचिंतनातून उसळणाऱ्या आत्मविश्वासाचा जिवंत आवेग आहे. वक्त्याला अंतःकरणातच शक्ती, लाभ आणि जगाशी समत्व उगवत असल्याची जाणीव होते आणि ते “सोमाच्या जलांतूनच येते का?” असा तो वारंवार प्रश्न करतो. पल्लवीसारख्या लयीने, सोमाला केवळ पिळून काढलेले पेय न मानता, विचार, धैर्य आणि क्षमता उंचावणारे प्रकाशमान, जलमय आनंदक्षेत्र म्हणून दाखवले आहे. शेवटी हे सूक्त दैवी सेवेसाठी सज्जतेत संपते—देवांसाठी अर्पणे वाहून नेण्यास योग्य असे “सुबक घडवलेले घर” बनण्याची तयारी.

Mantras

Mantra 1

इति वा इति मे मनो गामश्वं सनुयामिति । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

असेच—असेच—माझे मन (म्हणते): “मी गाय व अश्व जिंकू शकेन काय?” “मी (दीप्त) किरण व (वेगवान) बल प्राप्त करू शकेन काय?”—कदाचित ही प्रेरणा सोमस्य आपः (रस-जल) यांतूनच उद्भवते.

Mantra 2

प्र वाता इव दोधत उन्मा पीता अयंसत । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

वाऱ्यांसारखे वेगाने पुढे धावून (ते) मला हादरवून गेले; मी जे पिलो, त्या पानांनी मला उंचावर उचलले. कदाचित हा उन्मेष सोमस्य आपः यांतूनच.

Mantra 3

उन्मा पीता अयंसत रथमश्वा इवाशवः । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

मी जे पिलो, त्या पानांनी मला वर उचलले—जसे वेगवान अश्व रथाला उचलून (ओढून) नेतात. कदाचित ही आरोहण-शक्ती सोमस्य आपः यांतूनच जन्मते.

Mantra 4

उप मा मतिरस्थित वाश्रा पुत्रमिव प्रियम् । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

एक विचार माझ्या जवळ येऊन स्थिर झाला आहे—जसा हंबरडा फोडणारा गाईचा आवाज तिच्या प्रिय वासराकडे धावतो तसा. कदाचित सोमाच्या आपः (जलां)पासूनच ही अंतरंग प्रेरणा उद्भवते काय?

Mantra 5

अहं तष्टेव वन्धुरं पर्यचामि हृदा मतिम् । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

मी, कारागिराप्रमाणे, त्या चौकटीला घडवितो आणि तिच्या भोवती फिरतो; हृदयाने मी मती (विचार) रचतो. कदाचित सोमाच्या आपः (जलां)पासूनच हे कुशल अंतर्निर्माण प्रवाहित होते काय?

Mantra 6

नहि मे अक्षिपच्चनाच्छान्त्सुः पञ्च कृष्टयः । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

पाचही जनांपैकी कुणीही मला किंचितही पाडू शकले नाही; ते मला गाठूही शकले नाहीत. कदाचित सोमाच्या आपः (जलां)पासूनच हे अभेद्य स्थैर्य उत्पन्न होते काय?

Mantra 7

नहि मे रोदसी उभे अन्यं पक्षं चन प्रति । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

खरोखरच, माझ्याविरुद्ध प्रतिपक्षरूपाने द्यावा आणि पृथिवी—दोन्हीही—उभ्या राहत नाहीत. कदाचित सोमाच्या आपः (जल) यांतूनच विश्वांशी हे महान समत्व उत्पन्न झाले असावे.

Mantra 8

अभि द्यां महिना भुवमभीमां पृथिवीं महीम् । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

महिम्याने मी द्यौला ओलांडले; महिम्याने मी या विशाल पृथिवीलाही ओलांडले. कदाचित सोमाच्या आपः (जल) यांतूनच ही महावर्धित सत्ता उदयास येत असावी.

Mantra 9

हन्ताहं पृथिवीमिमां नि दधानीह वेह वा । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

चला तर—मी ही पृथिवी इथे ठेवू शकतो, किंवा इथे. कदाचित सोमाच्या आपः (जल) यांतूनच हे अधिराज्यसदृश स्थापनेचे सामर्थ्य उत्पन्न होत असावे.

Mantra 10

ओषमित्पृथिवीमहं जङ्घनानीह वेह वा । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

एका पावलात मी ही पृथ्वी ओलांडू शकतो—इथेही, तिथेही. कदाचित सोमाच्या आपः (जल) मधूनच हा बंध-भेदक वेग प्रकट होतो—असे मी अंतरी म्हणतो.

Mantra 11

दिवि मे अन्यः पक्षोऽधो अन्यमचीकृषम् । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

माझ्या अस्तित्वाचा एक पंख मी दिव्य प्रकाशमय द्यौमध्ये स्थापन केला; दुसरा मी खाली घडविला. कदाचित हे सोमाच्या आपः (जल) मधूनच—असे मी अंतरी म्हणतो.

Mantra 12

अहमस्मि महामहोऽभिनभ्यमुदीषितः । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

मी महा-महिमावान आहे; नाभि-केन्द्र (मूल) कडे मी उन्नत केला गेलो आहे. कदाचित हे सोमाच्या आपः (जल) मधूनच—असे मी अंतरी म्हणतो.

Mantra 13

गृहो याम्यरंकृतो देवेभ्यो हव्यवाहनः । कुवित्सोमस्यापामिति ॥

मी सु-घडलेल्या गृहासारखा पुढे जातो—देवांसाठी हवि वाहणारा (हव्यवाहन) होऊन. हे सोमाच्या आपः (जलां)पासून आहे काय—असे मी अंतःकरणात म्हणतो.

Frequently Asked Questions

They are symbolic gains: the cow suggests nourishing light/wealth and the horse suggests swift force and effective power. The hymn treats them as signs of Soma-inspired capacity, not only material prizes.

It works like a refrain of self-inquiry. The speaker notices rising courage and vastness and repeatedly asks whether this uplift is born from Soma as a divine, watery field of delight and purification.

It ends with the speaker becoming “a well-made house,” a carrier of offerings for the gods. The message is that true exhilaration should mature into steadiness, fitness, and service in the ritual and in life.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App