
Sukta 10.103
Indra
Trishtubh (probable for RV 10.103)
हे सूक्त युद्धातील आवाहन असून इंद्राला वेगवान, न पापणारा जागरूक, एकमेव पराक्रमी योद्धा म्हणून हाक मारते. तो शत्रूंच्या सैन्यसमूहांना चिरडतो आणि आर्य समुदायासाठी अडथळ्यांनी बंद झालेली वाट मोकळी करतो, असे यात वर्णिले आहे. इंद्राच्या नेतृत्वाखाली रणविजय, आपल्या सैन्याचे संरक्षण, तसेच पुढे सरकून जिंकण्यासाठी आवश्यक धैर्य व एकजूट यांची प्रार्थना केली आहे.
Mantra 1
आशुः शिशानो वृषभो न भीमो घनाघनः क्षोभणश्चर्षणीनाम् । संक्रन्दनोऽनिमिष एकवीरः शतं सेना अजयत्साकमिन्द्रः ॥
वेगवान, स्वयं प्रज्वलित, भयानक वृषभासारखा; घातकांचा घातक, मनुष्यांच्या कर्मक्षेत्रांना उद्वेलित करणारा—इंद्र, एकवीर, अनिमिष संक्रंदन, एकत्र शंभर सेनांवर विजय मिळवितो.
Mantra 2
संक्रन्दनेनानिमिषेण जिष्णुना युत्कारेण दुश्च्यवनेन धृष्णुना । तदिन्द्रेण जयत तत्सहध्वं युधो नर इषुहस्तेन वृष्णा ॥
संक्रंदनाने, अनिमिष जागृतीने, जिष्णु (विजयी) शक्तीने, युद्धघोषाने, दुश्च्यवन (अचल) प्रेरणेने, धृष्णु (धैर्यवान) पराक्रमाने—त्या इंद्राने जिंका; त्यातच एकत्र व्हा, हे योद्ध्यांनो, बाणधारी वृषभासह.
Mantra 3
स इषुहस्तैः स निषङ्गिभिर्वशी संस्रष्टा स युध इन्द्रो गणेन । संसृष्टजित्सोमपा बाहुशर्ध्युग्रधन्वा प्रतिहिताभिरस्ता ॥
तो बाणधाऱ्यांसह, तो निषङ्गी (खड्गधारी) जनांसह—स्वामी व संयोजक—तो इंद्र रणात गणासह. सन्निहित संग्रामात विजयी, सोमप, बाहुशर्धि (भुजबलाने दृढ), उग्रधन्वा (प्रचंड धनुष्यधारी), सु-लक्षित प्रहार करणारा धनुर्धर.
Mantra 4
बृहस्पते परि दीया रथेन रक्षोहामित्राँ अपबाधमानः । प्रभञ्जन्त्सेनाः प्रमृणो युधा जयन्नस्माकमेध्यविता रथानाम् ॥
हे बृहस्पते! आपल्या रथाने परिक्रमा करीत, रक्षो-हन् होऊन शत्रु शक्तींना दूर ढकलत जा. सेनांना प्रचंड भंजित करीत, युद्धात त्यांना चिरडीत, जयशील होऊन—आमच्या रथांचा (गती/प्रयाणांचा) वर्धक व रक्षक हो.
Mantra 5
बलविज्ञायः स्थविरः प्रवीरः सहस्वान्वाजी सहमान उग्रः । अभिवीरो अभिसत्वा सहोजा जैत्रमिन्द्र रथमा तिष्ठ गोवित् ॥
बलांचा जाणकार, दृढ व स्थिर, वीरसमृद्ध; पराक्रमी वाजी, सहनशील व उग्र; वीर्यात अभिवीर, सत्त्वात अभिसत्त्व, सहोज—हे इंद्रा, जय-रथावर आरूढ हो; गोवित् (रश्मी/प्रकाश-गायींचा शोधक) हो.
Mantra 6
गोत्रभिदं गोविदं वज्रबाहुं जयन्तमज्म प्रमृणन्तमोजसा । इमं सजाता अनु वीरयध्वमिन्द्रं सखायो अनु सं रभध्वम् ॥
गोत्रभिद्, गोवित्, वज्रबाहु—जयशील, आघातात ओजाने चिरडणारा; हे सजात शक्तींनो, त्याच्या मागे चला, त्याच्या अनुरूप वीर बना; हे सख्यांनो, इंद्राला एकत्र दृढपणे धरून राहा.
Mantra 7
अभि गोत्राणि सहसा गाहमानोऽदयो वीरः शतमन्युरिन्द्रः । दुश्च्यवनः पृतनाषाळयुध्योऽस्माकं सेना अवतु प्र युत्सु ॥
बळाने गोत्रांच्या/कुंपणांच्या आत घुसणारा, निर्दय वीर—शतमन्यु, क्रोध-ऊर्जेने परिपूर्ण इंद्र; ज्याला ढळविणे कठीण, रणजयी, अजेय—तो पुढे सरकणाऱ्या युद्धांत आमच्या सेनांचे रक्षण करो.
Mantra 8
इन्द्र आसां नेता बृहस्पतिर्दक्षिणा यज्ञः पुर एतु सोमः । देवसेनानामभिभञ्जतीनां जयन्तीनां मरुतो यन्त्वग्रम् ॥
त्यांचा नेता इंद्र असो; मार्गदर्शक सामर्थ्य बृहस्पती असो. दक्षिणा—यज्ञ—पुढे जावो; सोम अग्रसर होवो. विरोधकांना भेदून टाकणाऱ्या, विजयिनी देवसेनांच्या अग्रभागी मरुत चालोत.
Mantra 9
इन्द्रस्य वृष्णो वरुणस्य राज्ञ आदित्यानां मरुतां शर्ध उग्रम् । महामनसां भुवनच्यवानां घोषो देवानां जयतामुदस्थात् ॥
वृषभ इंद्राचा, राजा वरुणाचा, आदित्यांचा, मरुतांचा—तो उग्र शर्ध (सेनासमूह); महामनस्क, भुवनांना हलविणाऱ्या देवांचा—विजयी घोष उभा राहिला आहे.
Mantra 10
उद्धर्षय मघवन्नायुधान्युत्सत्वनां मामकानां मनांसि । उद्वृत्रहन्वाजिनां वाजिनान्युद्रथानां जयतां यन्तु घोषाः ॥
हे मघवन् (इंद्रा), आयुधांना उध्दर्षित कर; माझ्या योद्ध्यांची मनेही उचला. हे वृत्रहन्, बलवानांची वाज-समृद्धी उन्नत कर; रथांनाही उचल—विजयींचे घोष पुढे जाऊ देत.
Mantra 11
अस्माकमिन्द्रः समृतेषु ध्वजेष्वस्माकं या इषवस्ता जयन्तु । अस्माकं वीरा उत्तरे भवन्त्वस्माँ उ देवा अवता हवेषु ॥
संयुक्त रणात, उंचावलेल्या ध्वजांखाली, इंद्र आमचाच असो. आमच्याकडून सुटलेले बाणच विजय मिळवोत. आमचे वीर अधिक उन्नत, अधिक श्रेष्ठ होवोत; आणि आमच्या हाकांमध्ये देव आम्हांला रक्षोत.
Mantra 12
अमीषां चित्तं प्रतिलोभयन्ती गृहाणाङ्गान्यप्वे परेहि । अभि प्रेहि निर्दह हृत्सु शोकैरन्धेनामित्रास्तमसा सचन्ताम् ॥
प्रतिलोभाने त्यांचे चित्त पकडून वळविणारी हे वेगवती शक्ती, त्यांच्या अंगांना धरून त्यांना ओलांडून जा. त्यांच्यावर झेप घे; त्यांच्या हृदयांत शोकांनी त्यांना दग्ध कर. अंधकाराने आंधळे झालेले शत्रुबल तमसाशी जुळो—अमित्र शक्ती रात्रित परत जावोत.
Mantra 13
प्रेता जयता नर इन्द्रो वः शर्म यच्छतु । उग्रा वः सन्तु बाहवोऽनाधृष्या यथासथ ॥
पुढे चला, विजय मिळवा, हे नरांनो; इंद्र तुम्हाला रक्षित, विशाल अशी शांती (शर्म) देवो. तुमचे बाहू उग्र, अजेय असोत—जेणेकरून तुम्ही तुमच्या सत्य धैर्यात अढळ उभे राहाल.
It is a call to move forward with courage and unity, invoking Indra to break obstacles, defeat opposing forces, and grant protective peace after victory.
Because the hymn portrays Indra as the force that enters and breaks ‘enclosures’ (blocked spaces/resources) and as the pṛtanāṣāṭ—one who wins battles and protects the host.
Yes. Traditionally it can be applied to any struggle requiring strength and obstacle-removal—such as overcoming fear, conflict, or major challenges—by focusing on Indra as inner resolve and victorious energy.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.