
Sukta 1.98
Agni Vaiśvānara (with solar association)
Triṣṭubh
हे संक्षिप्त त्रिष्टुभ् सूक्त अग्नीला वैश्वानर—सर्वव्यापी अग्नी—म्हणून स्तुत करते; तो सर्व लोकांवर राजस तेज म्हणून सिंहासनस्थ असून सूर्याबरोबर संयुक्तपणे कार्य करतो. त्याला द्यावा–पृथ्वीमध्ये आधारलेला, औषधींमध्ये प्रवेश करणारा (आरोग्यदायी शक्ती देणारा) असे वर्णिले आहे; तसेच दिवस-रात्र संरक्षण, सत्य आणि स्थिर समृद्धी यांची प्रार्थना केली आहे. शेवटचा मंत्र मित्र–वरुण, अदिती, सिंधू, पृथ्वी आणि द्यौः अशा सहकारी विश्व-समर्थकांद्वारे आशीर्वाद व्यापक करतो, जेणेकरून धन व परिपूर्णता यजमानाला ‘चिकटून’ राहो.
Mantra 1
वैश्वानरस्य सुमतौ स्याम राजा हि कं भुवनानामभिश्रीः । इतो जातो विश्वमिदं वि चष्टे वैश्वानरो यतते सूर्येण ॥
वैश्वानराच्या सुमतीत (शुभ प्रेरणा/सद्बुद्धीत) आम्ही असू; कारण तोच भुवनांचा अभिश्री—राजतेज—असा राजा आहे. इथूनच (आमच्या अंतरी) जन्मलेला तो हे सर्व विश्व स्पष्ट पाहतो; आणि वैश्वानर सूर्याशी युक्त होऊन (भुवनांचे) सत्य प्रकट करण्यासाठी प्रयत्न करतो.
Mantra 2
पृष्टो दिवि पृष्टो अग्निः पृथिव्यां पृष्टो विश्वा ओषधीरा विवेश । वैश्वानरः सहसा पृष्टो अग्निः स नो दिवा स रिषः पातु नक्तम् ॥
दिव्यात प्रतिष्ठित, पृथ्वीवर प्रतिष्ठित—अग्नी सर्व ओषधींमध्ये, सर्व पोषण व आरोग्य-शक्तींमध्ये प्रवेश करतो. आपल्या ‘सहस’ (बल) ने प्रतिष्ठित हा वैश्वानर अग्नी, दिवसा सर्व ‘रिष’ (आघात/हानी) पासून आणि रात्रीही आम्हांला रक्षण करो.
Mantra 3
वैश्वानर तव तत्सत्यमस्त्वस्मान्रायो मघवानः सचन्ताम् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
हे वैश्वानर, तुझे ते सत्यच सत्य राहो—समृद्धी, उदार धनवैभव आमच्याशी जुळो. आणि त्यात मित्र-वरुण आम्हांला वाढवोत; अदिती, प्रवाहाची सिन्धु, पृथ्वी आणि द्यौ (स्वर्ग)ही.
Vaiśvānara is Agni understood as the universal fire—present in all beings and all worlds—acting as a royal power and working together with the Sun.
It points to fire as the life-force behind growth and healing in nature: Agni supports vitality in plants and thus becomes a protector and restorer of health.
The hymn asks for guidance in truth, protection from harm both day and night, and for prosperity and fullness of being to remain with the worshipper.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.