
Sukta 1.93
Uncertain here from supplied data; traditionally RV 1.93 is attributed to seers of the Gotama lineage (needs external confirmation)
Agni-Soma (dual deity)
Gāyatrī/Anuṣṭubh-like? (requires verification; verse appears in a compact form but needs metrical count)
हे सूक्त यज्ञाची एक संयुक्त, समन्वित शक्ती म्हणून युगल देवता अग्नी आणि सोम यांचे आवाहन करते: अग्नी—आहुती वाहून नेणारा व प्रज्वलित करणारा; सोम—प्राणवर्धक पेय व प्रेरणा देणारा. ते कवीची सुबक रचलेली स्तुती ऐकावीत, मांडून ठेवलेल्या आहुती स्वीकाराव्यात, आणि यजमानाला संरक्षण, बळ, आनंद तसेच नीट ऐकले जाईल असा, यशस्वी यज्ञ प्रदान करावा, अशी विनंती आहे. सूर व्यावहारिक व विधी-केंद्रित आहे—“या, आस्वाद घ्या, आम्हाला आश्रय द्या, आणि उपासकात शम्/योः (शांती व कल्याण) प्रस्थापित करा.”
Mantra 1
अग्नीषोमाविमं सु मे शृणुतं वृषणा हवम् । प्रति सूक्तानि हर्यतं भवतं दाशुषे मयः ॥
हे अग्नी आणि सोम! हे वृषणौ, पराक्रमी द्वय! माझा हा हाकारा नीट ऐका. या सु-रचित सूक्तांत प्रसन्न व्हा; दान देणाऱ्यासाठी आनंद व अंतःशांतीची शक्ती बना.
Mantra 2
अग्नीषोमा यो अद्य वामिदं वचः सपर्यति । तस्मै धत्तं सुवीर्यं गवां पोषं स्वश्व्यम् ॥
अग्नी–सोमा! जो आज या वचनाने तुमची सपर्या (उपासना) करतो, त्याला दृढ सुवीर्य (वीरबल) द्या; गायींचा पोषण (वृद्धी) आणि श्रेष्ठ अश्व-समृद्धीही प्रदान करा.
Mantra 3
अग्नीषोमा य आहुतिं यो वां दाशाद्धविष्कृतिम् । स प्रजया सुवीर्यं विश्वमायुर्व्यश्नवत् ॥
अग्नी–सोमा! जो तुम्हांला आहुती अर्पित करतो, जो तुम्हांला हविष्कृति (यथाविधि सिद्ध हवी) देतो—तो प्रजेसह सुवीर्य (वीर-समृद्धी) प्राप्त करतो, आणि विश्वव्यापी आयु (जीवन-विस्तार) गाठतो.
Mantra 4
अग्नीषोमा चेति तद्वीर्यं वां यदमुष्णीतमवसं पणिं गाः । अवातिरतं बृसयस्य शेषोऽविन्दतं ज्योतिरेकं बहुभ्यः ॥
अग्नी–सोमा! तुमचे ते वीर्य प्रकट आहे—यज्ञ-निषेधक पणीकडून तुम्ही गायी (किरण-समृद्धी) हिसकावून घेतल्या; बृसयाचा उरलेला भाग पाडून दिला, आणि अनेकांसाठी एकच ज्योती (एकमेव प्रकाश) प्राप्त केला.
Mantra 5
युवमेतानि दिवि रोचनान्यग्निश्च सोम सक्रतू अधत्तम् । युवं सिन्धूँरभिशस्तेरवद्यादग्नीषोमावमुञ्चतं गृभीतान् ॥
हे अग्नीषोमा, दृढ संकल्पाचे वीरांनो! तुम्ही दोघांनी दिव्यात ही तेजस्वी लोक-प्रदेशे स्थापन केलीत. शत्रुवाणीच्या शापाने जखडलेल्या नद्यांना तुम्ही मुक्त केले; हे अग्नीषोमा, जे गृहीत होते ते तुम्ही सोडविले.
Mantra 6
आन्यं दिवो मातरिश्वा जभारामथ्नादन्यं परि श्येनो अद्रेः । अग्नीषोमा ब्रह्मणा वावृधानोरुं यज्ञाय चक्रथुरु लोकम् ॥
एक (धन) दिव्यातून मातरिश्वा घेऊन आला; दुसरे श्येनाने शिळेतून मंथन करून मिळविले. हे अग्नीषोमा, ब्रह्म (वाणी/स्तोत्र) यांनी वर्धित होऊन तुम्ही दोघांनी यज्ञासाठी विशाल लोक-आकाश निर्माण केले.
Mantra 7
अग्नीषोमा हविषः प्रस्थितस्य वीतं हर्यतं वृषणा जुषेथाम् । सुशर्माणा स्ववसा हि भूतमथा धत्तं यजमानाय शं योः ॥
हे अग्नीषोमा, प्रस्तुत हविषाजवळ या; हे वृषणौ, त्यात आनंद मानून ते स्वीकारा. तुमच्या स्वाधीन सामर्थ्याने आमच्यासाठी सु-शर्मा (उत्तम आश्रय) व्हा; मग यजमानासाठी शांती व कल्याण स्थापा.
Mantra 8
यो अग्नीषोमा हविषा सपर्याद्देवद्रीचा मनसा यो घृतेन । तस्य व्रतं रक्षतं पातमंहसो विशे जनाय महि शर्म यच्छतम् ॥
जो अग्नी–सोमांची हविर्द्वारे, देवाभिमुख मनाने, आणि घृताने (आहुती देऊन) सपर्या करतो—त्याचे व्रत रक्षण करा; त्याला अंहस (पाप/अमंगल) पासून वाचवा; आणि जनसमुदायाला व मनुष्याला महान् शरण (शर्म) द्या.
Mantra 9
अग्नीषोमा सवेदसा सहूती वनतं गिरः । सं देवत्रा बभूवथुः ॥
हे अग्नी–सोम, एकच वेदसा (ज्ञान) असणारे, एकच सहूती (आह्वान) मध्ये संयुक्त—ही गिरः (वचने) स्वीकारा; आणि देवत्रा (देवमार्गात) पूर्णपणे उपस्थित व्हा.
Mantra 10
अग्नीषोमावनेन वां यो वां घृतेन दाशति । तस्मै दीदयतं बृहत् ॥
हे अग्नी–सोम, जो हा घृताने तुम्हांला अर्पण करतो—त्याच्यासाठी बृहत् (विस्तीर्ण/महान) प्रकाशित करा; त्याच्यासाठी महान् प्रकाश प्रज्वलित होवो.
Mantra 11
अग्नीषोमाविमानि नो युवं हव्या जुजोषतम् । आ यातमुप नः सचा ॥
हे अग्नी–सोमा! आमची ही हव्ये तुम्ही दोघेही स्वीकारा. आमच्याकडे या; आमच्यासह सख्यभावाने जवळ येऊन संगती करा.
Mantra 12
अग्नीषोमा पिपृतमर्वतो न आ प्यायन्तामुस्रिया हव्यसूदः । अस्मे बलानि मघवत्सु धत्तं कृणुतं नो अध्वरं श्रुष्टिमन्तम् ॥
हे अग्नी–सोमा! आमचा पुढे जाणारा मार्ग परिपूर्ण करा; हव्य-प्रसू तेजस्वी शक्ती आमच्यात वाढोत. दानशूरांमध्ये आमच्यात बळे धरा; आमचा अध्वर-यज्ञ श्रुतीने युक्त, आज्ञापालक व समृद्ध करा.
Agni is the fire that carries offerings to the gods, and Soma is the sacred pressed draught that gives vigor and inspiration. Invoked together, they represent the complete sacrificial power: offering and its enlivening essence working as one.
It asks Agni–Soma to hear the prayer, come to the prepared offering, accept it with delight, protect the worshipper, and grant strength, prosperity, and especially peace and well-being (śam and yoḥ).
It is most naturally used in Soma-sacrifice settings and related fire-offering sequences, when oblations are set out and the priest invites Agni and Soma to partake and bless the yajamāna with a successful rite.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.