
Sukta 1.81
Gautama Rāhūgaṇa (traditionally for RV 1.81)
Indra
Triṣṭubh (probable)
ऋग्वेद 1.81 हे इंद्राचे स्तुतिसूक्त आहे. यात इंद्राला सतत वाढत जाणारी शक्ती म्हणून वर्णिले आहे—जो युद्धांत विजय मिळवून देतो, लोकांना धारण करतो, आणि मोठ्या-लहान संकटांत आपल्या उपासकांचे रक्षण करतो. हे इंद्राच्या अतुल पराक्रमाचे महिमामंडन करते—जो पृथ्वीला व्यापून स्वर्गापर्यंत पसरतो—आणि त्याचबरोबर व्यावहारिक सहाय्यही मागते: विजय, संरक्षण, तसेच शत्रू किंवा अर्पण न करणाऱ्या लोकांविषयी विवेक/ओळख.
Mantra 1
इन्द्रो मदाय वावृधे शवसे वृत्रहा नृभिः । तमिन्महत्स्वाजिषूतेमर्भे हवामहे स वाजेषु प्र नोऽविषत् ॥
इंद्र मद (आनंद-उन्माद) आणि बळ यांसाठी वाढतो—वृत्रहा, वीरांच्या साहाय्याने। त्यालाच आम्ही महान संग्रामांतही आणि लहान संघर्षांतही हाक मारतो; वाज (विजय/शक्ती) यांच्या समृद्धीत तो आमच्या पुढे येवो आणि आमचे रक्षण करो.
Mantra 2
असि हि वीर सेन्योऽसि भूरि पराददिः । असि दभ्रस्य चिद्वृधो यजमानाय शिक्षसि सुन्वते भूरि ते वसु ॥
तूच वीर आहेस, तूच सेनानी आहेस; तू विपुल दान करतोस। तू अल्पालाही वाढवतोस; सोम पिळणाऱ्या यजमानाला तू शिक्षण देतोस, मार्ग दाखवतोस—तुझे वसु (संपदा/अस्तित्व-धन) प्रचुर आहे.
Mantra 3
यदुदीरत आजयो धृष्णवे धीयते धना । युक्ष्वा मदच्युता हरी कं हनः कं वसौ दधोऽस्माँ इन्द्र वसौ दधः ॥
जेव्हा संग्राम उभे राहतात आणि धृष्ट (वीर) जनासाठी धन ठेवले जाते, तेव्हा हे उचंबळत्या मदाने भरलेला (मदच्युत) इंद्रा! तुझे दोन हरी (अश्व) जुंप. तू कोणाला घेशील, कोणाला वसु (समृद्धी) मध्ये स्थिर करशील? इंद्रा, आम्हालाही त्या वसु मध्ये स्थिर कर.
Mantra 4
क्रत्वा महाँ अनुष्वधं भीम आ वावृधे शवः । श्रिय ऋष्व उपाकयोर्नि शिप्री हरिवान्दधे हस्तयोर्वज्रमायसम् ॥
क्रतु (विवेकशक्ती) ने महान, आपल्या स्वधर्मानुसार, भीषण होऊन तो बळात वाढला आहे. श्री (तेज) साठी तो दोन्ही गालांवर उज्ज्वल उपाक (अलंकार) धारण करतो; हरिवान् (हरी-अश्वांचा स्वामी) आपल्या दोन्ही हातांत लोखंडी वज्र ठेवतो.
Mantra 5
आ पप्रौ पार्थिवं रजो बद्बधे रोचना दिवि । न त्वावाँ इन्द्र कश्चन न जातो न जनिष्यतेऽति विश्वं ववक्षिथ ॥
त्याने पार्थिव रजस् (पृथ्वीचा विस्तार) भरून टाकला; दिवीच्या रोचना (दीप्त लोक) त्याने वेढून घेतल्या. हे इंद्रा, तुझ्यासारखा कोणी जन्मलेला नाही, आणि जन्मणारही नाही; तूने सर्व काही, मापाच्या पलीकडे, धारण करून सांभाळले आहे.
Mantra 6
यो अर्यो मर्तभोजनं पराददाति दाशुषे । इन्द्रो अस्मभ्यं शिक्षतु वि भजा भूरि ते वसु भक्षीय तव राधसः ॥
जो आर्य-स्वभावाचा (उदार) होऊन दान करणाऱ्यास मर्त्य-भोगांचा हिस्सा देतो—तो इंद्र आम्हाला शिकवो, मार्गदर्शन करो; आमच्यासाठी वाटून देओ. तुझे धन विपुल आहे; तुझ्या राधस् (अनुग्रह-दान) या समृद्धीचा आम्ही भागीदार होऊ.
Mantra 7
मदेमदे हि नो ददिर्यूथा गवामृजुक्रतुः । सं गृभाय पुरू शतोभयाहस्त्या वसु शिशीहि राय आ भर ॥
मदावर मदात, हे ऋजु-क्रतु (सरळ, कार्यसाधक संकल्प) असणाऱ्या, तू आम्हाला गवाम्-यूथा—किरणांचे गोसमूह—दिले आहेत. दोन्ही हातांनी अनेक शेकडो धन एकत्र कर; ते आमच्या अधिकारात दृढ कर; आणि रयि (समृद्धी) येथे आण.
Mantra 8
मादयस्व सुते सचा शवसे शूर राधसे । विद्मा हि त्वा पुरूवसुमुप कामान्त्ससृज्महेऽथा नोऽविता भव ॥
हे शूरा, सुते (पिळलेल्या) सोमासह सखा होऊन आनंदित हो—तुझ्या बलवृद्धीसाठी आणि राधस् (दान-शक्ती/अनुग्रह) वाढीसाठी. कारण आम्ही तुला पुरुवसु (अनेक समृद्धी असणारा) म्हणून जाणतो; तुझ्याकडे आम्ही आमच्या कामना-आकांक्षा सोडल्या आहेत—आता तू आमचा अविता (रक्षक) हो.
Mantra 9
एते त इन्द्र जन्तवो विश्वं पुष्यन्ति वार्यम् । अन्तर्हि ख्यो जनानामर्यो वेदो अदाशुषां तेषां नो वेद आ भर ॥
हे इंद्रा! हे तुझे जन (प्रजा) सर्व वरणीय धन-समृद्धीला पुष्ट करतात. कारण तू मनुष्यांमध्ये अंतःकरणीच प्रसिद्ध आहेस; आर्य—वेदवान् होऊन—जे दान देत नाहीत त्यांना तू ओळखतोस; त्यांचे ज्ञान आमच्यासाठी घेऊन ये.
It praises Indra as the unmatched power who defeats obstructions and supports the worlds, and it asks him to protect the worshippers with victory and abundance.
Vṛtrahan means “slayer of Vṛtra,” the power that breaks the ‘covering’ or blockage. In the hymn it signals Indra’s role as remover of obstacles in both cosmic and human struggles.
It is a request for discernment—Indra is asked to help identify hostile or non-supportive forces (people or influences) so the community can stay protected and prosper.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.