Sukta 68
Sukta 1.68
Parāśara (traditional for this Agni hymn cluster)
Agni
Triṣṭubh (likely; confirm)
हे सूक्त सदैव जागृत असलेल्या अग्नीची स्तुती करते—तो स्वर्गाकडे उन्नत होतो, चलणाऱ्या व स्थिर असणाऱ्या सर्वांच्या मार्गांना क्रमबद्ध करतो, आणि रात्रांना “उघडून” प्रकाश, ज्ञान व ऋतसंगत (धर्म्य) कर्मासाठी अवकाश निर्माण करतो. चेतन ज्ञाता व गृहस्वामी असलेल्या अग्नीला येथे विनंती आहे की अर्पण करणाऱ्यांसाठी आणि त्याच्याकडून उपदेश मागणाऱ्यांसाठी समृद्धी (रायस्)चे द्वार विस्तृत करावे.
Mantras
Mantra 1
श्रीणन्नुप स्थाद्दिवं भुरण्युः स्थातुश्चरथमक्तून्व्यूर्णोत् ॥
स्वतःला विस्तारत तो उत्सुक (भुरण्यु) स्वर्गाकडे उभा राहिला; जे स्थिर आहे त्यासाठी चालण्याचा मार्ग त्याने उलगडला, आणि रात्रींनाही त्याने दूरवर पसरविले.
Mantra 2
परि यदेषामेको विश्वेषां भुवद्देवो देवानां महित्वा ॥
या सर्व देवांमध्ये जेव्हा एकच दैवी शक्ती महत्त्वाने सर्वांना परितः वेढणारी एकत्वरूप होते, तेव्हा ती त्यांच्या कर्म-व्यापारांना आपल्या अंतःकरणात सामावून धारण करते.
Mantra 3
आदित्ते विश्वे क्रतुं जुषन्त शुष्काद्यद्देव जीवो जनिष्ठाः ॥
तेव्हा खरोखर सर्वजण तुझा क्रतु (संकल्प-बुद्धी) स्वीकारतात; कारण, हे देवा, तू शुष्क (जड) अवस्थेतूनही जीवंतपणे जन्माला आलास—जिथे वांझपणा होता तिथे जीवन जागविणारा.
Mantra 4
भजन्त विश्वे देवत्वं नाम ऋतं सपन्तो अमृतमेवैः ॥
सर्व देव देवत्वात व ‘नाम’ात सहभागी होतात; ऋताचा अनुगमन करून, आपल्या गमन-क्रमाने ते अमृतत्वास पोहोचतात.
Mantra 5
ऋतस्य प्रेषा ऋतस्य धीतिर्विश्वायुर्विश्वे अपांसि चक्रुः ॥
प्रेरणा ऋताचीच, धारण-चिंतनही ऋताचेच; ‘विश्वायु’—समस्त शक्तींসহ—सर्व कर्मे घडवून आणते.
Mantra 6
यस्तुभ्यं दाशाद्यो वा ते शिक्षात्तस्मै चिकित्वान्रयिं दयस्व ॥
जो तुला अर्पण करतो, किंवा जो तुझ्याकडून शिक्षा मागतो—त्याला, हे ‘चिकित्वान्’ (सचेत ज्ञाता), ‘रयि’—अंतःसमृद्धीची परिपूर्णता—कृपया दे.
Mantra 7
होता निषत्तो मनोरपत्ये स चिन्न्वासां पती रयीणाम् ॥
मनूच्या संततीमध्ये आसनस्थ होतृ (होता) तोच खरोखर त्या रयी/संपत्तींचा अधिपती—मानववंशातील अंतर्निहित परिपूर्णतेचा स्वामी—होतो.
Mantra 8
इच्छन्त रेतो मिथस्तनूषु सं जानत स्वैर्दक्षैरमूराः ॥
आपापल्या तनूंमध्ये रेतस् (सृजन-बीज) इच्छित, ते आपल्या दक्षा (सद्बुद्धी/कौशल्य) यांच्या बळावर परस्पर सम्यक् जाणतात; अमूढ होऊन ते सत्य-रचनेला संमती देतात.
Mantra 9
पितुर्न पुत्राः क्रतुं जुषन्त श्रोषन्ये अस्य शासं तुरासः ॥
जसा पित्याच्या क्रतु (संकल्प/इच्छा) मध्ये पुत्र रमतात, तसाच ते त्या क्रतुला स्वीकारतात; जे त्वरित कर्म करणारे (तुरासः) आहेत, ते त्याचे शासन (आदेश) ऐकून मार्गदर्शक वचनाचे पालन करतात.
Mantra 10
वि राय और्णोद्दुरः पुरुक्षुः पिपेश नाकं स्तृभिर्दमूनाः ॥
तो समृद्धीची दारे रुंद उघडतो; बहु-निवासी शक्ती आपल्या दृढ आधारांनी चेतनेचे स्वर्ग (नाकं) पिळून प्रकट करते—अंतरगृहाचा स्वामी (दमूनाः)।
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the awakened fire and guiding intelligence who maintains cosmic order and opens the way to prosperity (rayi) for those who worship and those who sincerely learn.
These are poetic symbols for Agni’s power to expand space for light and understanding: he "opens" the darkness (night) and also the "doors" of abundance and well-being.
Triṣṭubh is the most likely meter for RV 1.68, but confirming it strictly requires checking each verse’s syllable count and cadence across all 10 mantras.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.