
Sukta 1.63
Gotama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.63)
Indra
Triṣṭubh
हे त्रिष्टुभ् सूक्त इंद्राची स्तुती करते—तो ‘महान’ आहे; ज्याच्या पराक्रमी सामर्थ्याने द्यावा‑पृथ्वी स्थिर राहतात आणि ज्याच्या भय‑आदरापुढे पर्वतही अचल होऊन दृढ उभे राहतात. यात प्रार्थना आहे की तो उपासकांचे शत्रुबलांपासून रक्षण करो, प्रतिकार मोडो, आणि सुबद्ध बल, विजय व प्रेरित संपत्ती प्रदान करो—विशेषतः उषःकाळी गोतमांच्या ब्रह्मन् (पवित्र उच्चार) द्वारे.
Mantra 1
त्वं महाँ इन्द्र यो ह शुष्मैर्द्यावा जज्ञानः पृथिवी अमे धाः । यद्ध ते विश्वा गिरयश्चिदभ्वा भिया दृळ्हासः किरणा नैजन् ॥
हे इंद्रा! तूच तो महान—आपल्या शुष्म (पराक्रम) बळाने, द्यावा-पृथिवीसह जन्मलेला, त्यांना त्यांच्या यथोचित माप-सीमांत स्थिर करणारा आहेस. तुझ्या भयाने दृढ-स्थित, विशाल पर्वतसुद्धा हलले नाहीत—जसे किरणे आपल्या मार्गात स्थिर राहतात.
Mantra 2
आ यद्धरी इन्द्र विव्रता वेरा ते वज्रं जरिता बाह्वोर्धात् । येनाविहर्यतक्रतो अमित्रान्पुर इष्णासि पुरुहूत पूर्वीः ॥
जेव्हा तुझे दोन हरि (दीप्त अश्व), हे इंद्रा, विस्तृत-गामी होऊन जवळ येतात, तेव्हा स्तोता तुझा वज्र तुझ्या बाहूंमध्ये धारण करतो. त्याच्याच बळावर, हे अविहर्त-क्रतु (अप्रतिहत संकल्प असणाऱ्या), हे पुरुहूत, तू शत्रूंवर धाव घेतोस आणि अनेक प्राचीन पुरे (दुर्ग) फोडून टाकतोस.
Mantra 3
त्वं सत्य इन्द्र धृष्णुरेतान्त्वमृभुक्षा नर्यस्त्वं षाट् । त्वं शुष्णं वृजने पृक्ष आणौ यूने कुत्साय द्युमते सचाहन् ॥
हे इंद्रा! तूच सत्य आहेस; या कर्मांत तू धृष्णु (धाडसी) आहेस; तू ऋभुक्ष (कौशल्याचा स्वामी), नर्य (वीर), आणि षाट् (विजयी) आहेस. तू वृजने (रण-संघर्षात), आणौ (आक्रमणाच्या धडकेत), तरुण व द्युमत कुत्सासह मिळून शुष्णाला पाडलेस—जेणेकरून प्रकाश-धारीचा विजय होईल.
Mantra 4
त्वं ह त्यदिन्द्र चोदीः सखा वृत्रं यद्वज्रिन्वृषकर्मन्नुभ्नाः । यद्ध शूर वृषमणः पराचैर्वि दस्यूँर्योनावकृतो वृथाषाट् ॥
हे इंद्रा! तूच खरोखर आपल्या सहचर-बलाला प्रेरित केलेस—हे वज्रधारी, महाकर्मा—जेव्हा तू वृत्राला पाडलेस. आणि हे शूरा, बलाच्या आनंदात प्रबळ, जेव्हा तू दस्यूंना दूरदूर पांगवलेस व त्यांना तमस्-गर्भात ढकललेस—मिथ्येवर विजय मिळवून.
Mantra 5
त्वं ह त्यदिन्द्रारिषण्यन्दृळ्हस्य चिन्मर्तानामजुष्टौ । व्यस्मदा काष्ठा अर्वते वर्घनेव वज्रिञ्छ्नथिह्यमित्रान् ॥
हे इंद्रा! तूच खरोखर आम्हाला अनिष्टापासून वाचवतोस—मानवांच्या त्या घट्ट प्रतिकाराविरुद्धही, जे मान्य करत नाहीत. आमच्यापासून शत्रुत्वाच्या सीमा दूर कर. हे वज्रिन्! हातोड्याने ठेचल्याप्रमाणे, आमच्या पुढार्या गतीसाठी शत्रूंना चुरडून टाक.
Mantra 6
त्वां ह त्यदिन्द्रार्णसातौ स्वर्मीळ्हे नर आजा हवन्ते । तव स्वधाव इयमा समर्य ऊतिर्वाजेष्वतसाय्या भूत् ॥
हे इंद्रा! ऊर्जेच्या प्रवाहाच्या जयात, स्वर्गलोक (स्वर्) मिळवण्यात, नर युद्धात तुला हाक देतात. हे स्वधावन् (स्वशक्तिसंपन्न)! समर-संमेलनात तुझी ही मदत जवळ येवो आणि वाजांमध्ये (बल-समृद्धींमध्ये) अजेय, अप्रतिहत होवो.
Mantra 7
त्वं ह त्यदिन्द्र सप्त युध्यन्पुरो वज्रिन्पुरुकुत्साय दर्दः । बर्हिर्न यत्सुदासे वृथा वर्गंहो राजन्वरिवः पूरवे कः ॥
हे इंद्रा! तूच, वज्रधारी, युद्ध करत पुरुकुत्सासाठी सात दुर्ग/पुरे फोडून टाकलीस. आणि जेव्हा तूने सुदासासाठी—यज्ञासन ‘बर्हि’प्रमाणे विस्तारत—अन्यायी दडपशाहीविरुद्ध मोकळा मार्ग उघडला; हे राजन्, पूरूसाठी असे विशाल अवकाश दुसरा कोण देऊ शकेल?
Mantra 8
त्वं त्यां न इन्द्र देव चित्रामिषमापो न पीपयः परिज्मन् । यया शूर प्रत्यस्मभ्यं यंसि त्मनमूर्जं न विश्वध क्षरध्यै ॥
हे दैवी इंद्रा! तू आमच्यासाठी ती विचित्र, तेजस्वी ‘इष्’ (प्रेरणा/पोषण-समृद्धी) — जशी जलं परिज्मन् (परिक्रमा करणाऱ्या जगत)ाला पोसतात — तशी पोसतोस. त्याच्याच बळावर, हे शूरा, तू आमच्याकडे वळतोस आणि आमच्या आत्मस्वरूपाला — ऊर्जेच्या सर्वव्यापी प्रवाहासारखे — सर्व दिशांनी वाहू देतोस.
Mantra 9
अकारि त इन्द्र गोतमेभिर्ब्रह्माण्योक्ता नमसा हरिभ्याम् । सुपेशसं वाजमा भरा नः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
हे इंद्रा! गोतमांनी तुझ्यासाठी—तुझ्या तेजस्वी ‘हरी’ (दोन अश्व) यांना नमस्कार अर्पून—‘ब्रह्म’ (मंत्र-शक्ती) रचले व उच्चारले आहे. आमच्यासाठी सुबक, सुशोभित ‘वाज’ (बल/विजय-समृद्धी) घेऊन ये; आणि पहाटे ‘धिया-वसु’ (प्रेरित बुद्धीचे धन) त्वरेने आमच्याकडे येवो.
It praises Indra’s overwhelming power—how he stabilizes the world—and asks him to protect the worshippers, remove hostile obstacles, and grant strength and victory.
It is a poetic way to show Indra’s supreme authority: even the firmest things in nature are steady and restrained under the awe of his power.
The closing verse asks Indra to bring well-shaped vāja (effective strength/prize) and to let inspired wealth of thought and insight come quickly in the morning.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.