Sukta 51

Mantra 1

अभि त्यं मेषं पुरुहूतमृग्मियमिन्द्रं गीर्भिर्मदता वस्वो अर्णवम् । यस्य द्यावो न विचरन्ति मानुषा भुजे मंहिष्ठमभि विप्रमर्चत ॥

त्या मेषासारख्या बलवान, पुरुहूत, ऋग्मिय इंद्राकडे—समृद्धीच्या अर्णवाकडे—आनंददायी स्तुतिगीते घेऊन वळा. ज्याचे परिमाण मनुष्य द्यौप्रमाणे पार करू शकत नाहीत—हे विप्रांनो, भोगासाठी परम उदार त्या द्रष्ट्याची आराधना करा.

Mantra 2

अभीमवन्वन्त्स्वभिष्टिमूतयोऽन्तरिक्षप्रां तविषीभिरावृतम् । इन्द्रं दक्षास ऋभवो मदच्युतं शतक्रतुं जवनी सूनृतारुहत् ॥

सहाय्यकारी शक्ती त्याच्याकडेच धाव घेत, स्व-अभिष्टि (खरी सिद्धी) शोधीत पुढे सरकतात; अन्तरिक्ष व्यापून टाकणाऱ्या आपल्या तविषी (पराक्रम-शक्ती) यांनी इंद्र आच्छादित आहे. दक्ष ऋभु—ऋत-रचनेचे कुशल—मदात अच्युत, शतक्रतु (शंभर संकल्प/कर्मशक्ती असलेला) इंद्र उन्नत करतात; आणि वेगवान सूनृता (सत्यवाणी/मंगल सत्य) त्याच्याकडे आरोहण करते.

Mantra 3

त्वं गोत्रमङ्गिरोभ्योऽवृणोरपोतात्रये शतदुरेषु गातुवित् । ससेन चिद्विमदायावहो वस्वाजावद्रिं वावसानस्य नर्तयन् ॥

अंगिरस ऋषींसाठी तू गोत्र (गुप्त प्रकाश) उघडलेस; आणि अत्रीसाठी जलांना मुक्त केलेस—शंभर अडथळ्यांतूनही मार्ग जाणणारा. सासेनासहही तू विमदासाठी वसु (समृद्धी) घेऊन आलास; संग्रामात, वज्रधारी, तू शिला/अडथळा झुकविलास, आणि धनस्वामीला विजय-नृत्यात नाचविलेस.

Mantra 4

त्वमपामपिधानावृणोरपाधारयः पर्वते दानुमद्वसु । वृत्रं यदिन्द्र शवसावधीरहिमादित्सूर्यं दिव्यारोहयो दृशे ॥

तू जलांचे आवरण उघडलेस; आणि पर्वतावर दानु-समृद्ध वसु (समृद्ध निधी) स्थापिलेस. जेव्हा, हे इंद्रा, आपल्या शवस (बल) ने तू वृत्र—अहि (सर्प)—चा वध केलास, तेव्हा तू सूर्याला दिव्य लोकात आरोहण करविले, तो दृष्टीस दिसावा म्हणून—आणि दर्शन परत यावे म्हणून.

Mantra 5

त्वं मायाभिरप मायिनोऽधमः स्वधाभिर्ये अधि शुप्तावजुह्वत । त्वं पिप्रोर्नृमणः प्रारुजः पुरः प्र ऋजिश्वानं दस्युहत्येष्वाविथ ॥

तू आपल्या मायाशक्तींनी मायावी फसवणाऱ्यांना—त्या अधमांना—पाडून टाकतोस; जे स्वधा (स्वेच्छा) बळावर ‘निद्रा’ला हाक मारतात. हे नर-पराक्रमाच्या स्वामी, तू पिप्रूचे किल्ले फोडून काढलेस; आणि दस्यु-वधाच्या कर्मांत तू ऋजिश्वानाला साहाय्य केलेस—अंधार चिरून वाट केलीस.

Mantra 6

त्वं कुत्सं शुष्णहत्येष्वाविथारन्धयोऽतिथिग्वाय शम्बरम् । महान्तं चिदर्बुदं नि क्रमीः पदा सनादेव दस्युहत्याय जज्ञिषे ॥

शुष्ण-वधात तू कुत्साला साहाय्य केलेस; अतिथिग्वासाठी तू शंबराला वश केलेस. महाबली अर्बुदालाही तू पायाने तुडवून पाडलेस. सनातन काळापासूनच तू दस्यु-वधासाठी जन्मलेला आहेस—प्रकाश-विजयासाठीची नित्य शक्ती.

Mantra 7

त्वे विश्वा तविषी सध्र्यग्घिता तव राधः सोमपीथाय हर्षते । तव वज्रश्चिकिते बाह्वोर्हितो वृश्चा शत्रोरव विश्वानि वृष्ण्या ॥

तुझ्यात सर्व शक्ती सम्यक् समतोलात प्रतिष्ठित आहेत; सोमपानासाठी तुझे राधस् (समृद्धि) आनंदित होते. तुझा वज्र जागृत आहे, तुझ्या बाहूंमध्ये ठेवलेला; शत्रूच्या सर्व उग्र शक्ती छेदून पाड—तुझ्या वृष्ण्य (पौरुष-ऊर्जा) प्रबळ होवोत.

Mantra 8

वि जानीह्यार्यान्ये च दस्यवो बर्हिष्मते रन्धया शासदव्रतान् । शाकी भव यजमानस्य चोदिता विश्वेत्ता ते सधमादेषु चाकन ॥

आर्य आणि जे दस्यु आहेत—दोघांनाही स्पष्ट ओळख. जो बर्हिष् (यज्ञासन) पसरतो, त्याच्यासाठी ऋत/धर्म न मानणाऱ्या, व्रतहीनांना वश कर. यजमानाच्या प्रेरणेने समर्थ हो; आणि तुझ्या या सर्व शक्ती सधमाद (सामूहिक सोम-आनंद) यात आनंद मानोत.

Mantra 9

अनुव्रताय रन्धयन्नपव्रतानाभूभिरिन्द्रः श्नथयन्ननाभुवः । वृद्धस्य चिद्वर्धतो द्यामिनक्षतः स्तवानो वम्रो वि जघान संदिहः ॥

ऋताच्या अनुव्रत (अनुशासन) मार्गात आणून तो अपव्रतांना वश करतो; आपल्या प्रहारांनी इंद्र अ-समर्थांना चिरडतो. वाढत वाढत, विस्तारत विस्तारत, द्यौ (स्वर्ग) स्पर्शूनही—स्तुत होत—तो बलवान अडथळ्याची सघन गाठ फोडून वेगळी करतो.

Mantra 10

तक्षद्यत्त उशना सहसा सहो वि रोदसी मज्मना बाधते शवः । आ त्वा वातस्य नृमणो मनोयुज आ पूर्यमाणमवहन्नभि श्रवः ॥

उशना यांनी तुझ्यासाठी बलाने बल घडविले तेव्हा, तुझी शक्ति आपल्या महिम्याने दोन रोदसी (द्यावा-पृथिवी) यांना फोडून दाबते. मग वात (वायू) यांच्या मनोयुज् (मनाने जुंपलेल्या) नृमणो शक्तींनी—तुला अधिकाधिक भरत—प्रेरित श्रवस् (कीर्ती/श्रवण-कीर्ती) आणि यशाच्या परिपूर्णतेकडे तुला वाहून नेले.

Mantra 11

मन्दिष्ट यदुशने काव्ये सचाँ इन्द्रो वङ्कू वङ्कुतराधि तिष्ठति । उग्रो ययिं निरपः स्रोतसासृजद्वि शुष्णस्य दृंहिता ऐरयत्पुरः ॥

अत्यंत हर्षदायक तो—उशना काव्य याच्याशी सहचारी होऊन जेव्हा चालतो—तेव्हा इंद्र वाकड्या-हून-वाकड्या उंचीवर स्थिर उभा राहतो. तो उग्र वीर प्रवाही स्रोतसाने आपः (जल) मुक्त करतो; आणि शुष्णाच्या दृढ केलेल्या दुर्गांना फोडून, त्याचे पुर विदीर्ण करून टाकतो.

Mantra 12

आ स्मा रथं वृषपाणेषु तिष्ठसि शार्यातस्य प्रभृता येषु मन्दसे । इन्द्र यथा सुतसोमेषु चाकनोऽनर्वाणं श्लोकमा रोहसे दिवि ॥

हे इंद्रा! वृषपाणि—बलवान भुजांच्या शक्तींमध्ये—शार्याताचे जे अर्पण पुढे आणले जातात, ज्यांत तू आनंद मानतोस, त्यांत तू रथावर उभा राहतोस. जसा तू सुतसोमांमध्ये प्रसन्न होतोस, तसाच मनोमय दिवीत तू अखंड श्लोक—स्तुतीवाणी—यावर आरोहण करतोस.

Mantra 13

अददा अर्भां महते वचस्यवे कक्षीवते वृचयामिन्द्र सुन्वते । मेनाभवो वृषणश्वस्य सुक्रतो विश्वेत्ता ते सवनेषु प्रवाच्या ॥

हे इंद्रा, दीप्त संकल्पवंत! सोम पिळणाऱ्या महान वाचस्यवी गायक कक्षीवताला तू ‘अर्भ’ (लहान संतान/बीज) दिलेस. हे सुक्रतो, वृषणश्वासाठी तू प्रेरक व सुबुद्धीचा सल्ला ठरलास; म्हणून तुझे हे सर्व कर्म प्रत्येक सवनात प्रख्यात करण्यास योग्य आहेत.

Mantra 14

इन्द्रो अश्रायि सुध्यो निरेके पज्रेषु स्तोमो दुर्यो न यूपः । अश्वयुर्गव्यू रथयुर्वसूयुरिन्द्र इद्रायः क्षयति प्रयन्ता ॥

इंद्राने—शुद्ध विवेक असलेला—विस्तीर्ण उघड्या प्रदेशांत दृढ आधार घेतला आहे; पज्रांमध्ये हा स्तोम (स्तोत्र) घरच्या स्तंभासारखा (यूप) स्थिर उभा आहे. अश्व-शक्तीचा शोधक, गो-रश्मी/गव्य (gavyū) यांचा शोधक, रथ-शक्तीचा शोधक, वसु-समृद्धीचा शोधक—इंद्रच ‘रायः’ (यज्ञीय/आध्यात्मिक धन) याचा नियंता होऊन दाता म्हणून वास करतो.

Mantra 15

इदं नमो वृषभाय स्वराजे सत्यशुष्माय तवसेऽवाचि । अस्मिन्निन्द्र वृजने सर्ववीराः स्मत्सूरिभिस्तव शर्मन्त्स्याम ॥

हे नमस्कार शक्तीच्या वृषभा, स्वराजा, सत्य-शुष्म (खरे तेज) व तवस् (पराक्रम) असलेल्या तुला उच्चारला आहे. हे इंद्रा, या संघर्ष/रणात आम्ही सर्ववीर होवो; आमच्या सूरी (प्रकाशित नेते) जनांसह तुझ्या शरण-शर्मात आम्ही वास करू.